Дженьыд вочакыв
Деменцияӧн олысь аймортлы бурджык уджторъяс петӧны сылысь ас оланпырысь: мый удж сійӧ вӧліс, мыйӧн сійӧ радейтіс да мый ӧтвыйысь вӧліс. Тайӧ айморт вермас радейтны кабалаяс сортировайтны, мӧдӧс — сӧстӧм инструментъяс видлавны, коймӧдӧс — важ спорт ворсӧм видзӧдлыны. Быд аймортлы торъя интересъяс, сійӧн заводитӧй мортысь, абу сылысь айморт каджыкысь.
- Заводитӧй тайӧ аймортлысь ас историяысь: уджысь, интересъясысь, рутинаысь да сыысь, мыйӧн сійӧ нималіс.
- Сідзтор уджъяс, кӧні эм збыль колана мог, шуам, инструментъяс сортировайтны, машина миссьыны либӧ пу шлифуйтны, унджыкысь кад вӧчӧны, кор торйӧн вӧчӧм абу урок кодь.
- Оз став айморт радейтны инструментъяс либӧ спорт. Унаӧн радейтӧны пӧжасьны, музыка кывзыны, сад йын уджавны, серпасъяс вӧчны либӧ мукӧдъясӧс видзны. Юалӧй, видзӧдлӧй да вуджӧдӧй сылы пыр.
- Удж кодь уджторъяс лосьӧдӧй лӧсьӧдӧмаӧн: чышкӧй лека инструментъяс, видзӧдлӧй удж костын, да прӧстмӧдӧй, кор вермӧмъяс вежсьӧны.
- «Ог» шуны позьӧ. Сетӧй отсӧг мог, абу тшӧктӧм удж, да видлӧй мӧд лунӧ выльысь.
Тайӧ листбокын (8 юкӧн)
- Кыдзи аддзыны уджторъяс, кодъяс сылы збыль лоасны радейтанаӧн?
- Уджтор идеяяс важ удж серти
- Уджтор идеяяс интересъяс серти
- Кыдзи вӧзйыны уджторсӧ, медым сійӧ эз ло тшӧтшкӧма удж кодь?
- Кыдзи сайынмӧдны, кор вежсьӧмъяс локтӧны?
- Лӧсьӧдлун удж кодь уджторъясын
- Мый вӧчны, сійӧ кӧ шуӧ «ог»?
- Ворсӧмъяс да сёрни, кодъяс лӧсялӧны
Йӧз унджыкысь корсьӧны «деменцияӧн олысь аймортлы уджторъяс», сы вӧсна мый шӧр вӧзъӧм идеяяс оз лӧсявны найӧ радейтана мортлы. Тайӧ гӧгӧрвоана. Но вочавидз оз лоы «аймортлы лӧсялана» уджтор лыддьӧгын. Колӧ заводитны тайӧ торъя аймортлысь: мый уджын сійӧ вӧліс, мый вӧліс сылысь шойччӧм лунъясынас да мый сетіс сылы ковтӧмлун. Быд мортлысь интересъяс торъяӧсь. Уна айморт радейтӧ пӧжавны, сад йын уджавны, серпасъяс вӧчны либӧ сьылны, уна нывбаба радейтӧ машинаяс да бейсбол.
Кыдзи аддзыны уджторъяс, кодъяс сылы збыль лоасны радейтанаӧн?
Заводитӧй сылысь олан историяысь. Alzheimer’s Association вӧзъйӧ лӧсьӧдны лунын план мортлысь радейтӧм да оз радейтӧм торъяс серти, сылысь ёнлун да интересъяс серти, а сідзжӧ сы серти, кыдзи сійӧ водзын лӧсьӧдіс ассьыс лунсӧ. Юасьӧй ассьыд:
- Мый вӧлі сылысь уджыс? Офис, видз-му, завод, мастерскӧй, армия, вузасьӧм, велӧдӧм, водитель удж, гортса удж?
- Мыйӧн сійӧ уджавліс шойччӧм кадын? Чери кыйӧм, картаӧн ворсӧм, пу удж, спорт, вичкоын ветлӧм, музыка, пӧжан, гаражын машина?
- Мый вӧлі сылысь рутинаяс? Быд асыв кофей да газет? Погодасӧ видлалӧм? Шойччӧмлунъя машина миссьӧм?
- Мый сійӧ ӧні на заводитӧ асног? Association пасйӧ, морт кӧ заводитӧ уджсӧ корнытӧг, шуам, джоджсӧ чышкыны, тайӧ уджторъяс вермасны лоны рутинаын.
- Мыйысь сійӧ вӧтлысьӧ? Мукӧдъяслы радейтана спорт видзӧдны, мукӧдлы сылысь ӧдйӧлун да шыыс лоӧ сьӧкыд. Казялыштӧй, кор сійӧ лоӧ нимкодь, повзьӧдчӧм либӧ сьӧкыд.
Сёрнитӧй сідзжӧ семьякӧд да важ ёртъяскӧд. Найӧ вермасны тӧдны интересъяс, кодъяс нин вунӧдӧмаӧсь ӧтвыйысь оланын.
Уджтор идеяяс важ удж серти
Alzheimer’s Association сетӧ янсӧдӧм пример: важ офис уджалысь аймортлы вермас лоны радейтана ладмӧдӧм уджъяс, шуам, шайтъяс кӧрзинкаӧ пуктыны, письмояс чукӧртны отсавны либӧ удж лыддьӧг гижны, а важ фермер либӧ сад йын уджалысьлӧн вермас лоны радейтана гортса му вылын уджавны. Тайӧ жӧ мог лӧсялӧ уна уджлы.
| Важ удж | Уджтор идеяяс | Прӧстмӧдӧм версия |
|---|---|---|
| Офис либӧ бизнес | Кабалаяс папкаясӧ сортировайтны, конвертъяс вылӧ штамп пуктыны, лыддьӧг видлавны, пызанвыв ладмӧдны | Конвертъяс чукӧртны; скрепкаяс коробкаӧ пуктыны |
| Мастерскӧй либӧ машина видлалӧм | Сӧстӧм гайкаяс, болтъяс да шайбаяс сортировайтны; ыджыд болтъяс киӧн чукӧртны; инструмент каталогъяс видзӧдлыны | Кызвын серти кык кружкаӧ юкны |
| Видз-му либӧ сад йын удж | Быдмӧгъяс ваӧн юкны, быдмӧгъяс пуктыны, коръяс чышкыны, сад йӧ видзӧдлывны | Тэ уджалан кадын сійӧ пукалӧ бокын; кӧйдыс пакетъяс кутӧ |
| Армия | Ботинка сӧстмӧдны, ящикӧс ладмӧдны, служба кадся серпасъяс видзӧдлыны, радейтӧ кӧ | Сійӧ кадся музыка кывзыны |
| Вузасьӧм либӧ клиентъяскӧд удж | Локтысьясӧ вӧткӧдны, сёян юкны, купонъяс сортировайтны | Ӧдзӧс дорын пукалыны да вӧткӧдны |
| Велӧдӧм | Гӧгӧрвоана лыддьыны, небӧгъяс ладмӧдны, серпасъяс тема серти юкны | Ӧтлаын серпасъя небӧг видзӧдлыны |
| Водитель либӧ транспорт | Картаяс либӧ важ машина журналъяс видзӧдлыны, машина миссьыны | Терраса вылысь машинаяс петӧмсӧ видзӧдлыны |
| Горт да семья | Дӧра вӧчны, пызан ладмӧдны, сёян вӧчны отсавны | Дӧра нювӧдны; сорпа ворошитны |
Мукӧд казьтылӧмъяс, шуам, армияын служитӧм, вермасны вайӧдны ыджыд чуйӧмъяс. Вуджӧдӧй сылы пыр, сёрнитӧй важ кад йылы бура да вежӧй сёрни нэммӧ, сійӧ кӧ лоӧ сьӧкыд.
Уджтор идеяяс интересъяс серти
- Пу удж. Нечӧс пу кускӧ шлифуйтны либӧ пӧтка дозмук серпаситны. Alzheimer’s Association вӧзъйӧ чышкыны мастерскӧйысь лека материалъяс да инструментъяс, медым шлифуйтӧм кодь удж лои лӧсьӧдӧма да нимкодь.
- Чери кыйӧм. Крючоктӧм удочка сумкасӧ сортировайтны, чери кыйӧм йылы журналъяс видзӧдлыны либӧ ӧтлаын ты дорын пукалыны.
- Машинаяс. Машина миссьыны, хром сӧстмӧдны, важ машина серпасъяс видзӧдлыны либӧ мунны ветлӧдлыны пассажирӧн.
- Спорт. Важ ворсӧм либӧ нарезкаяс видзӧдлыны, небзьӧдӧм мач лыйлыны, ковёр вылын гольф мачъяс ыстыны либӧ бейсбол картаяс сортировайтны.
- Картаяс да ворсӧмъяс. Тӧдана карта ворсӧмлӧн прӧстӧй ворсӧм, домино либӧ картаяс бергӧдлыны да ӧткодьсӧ корсьны. Ворсӧдлӧй кыпыдтӧг да эновтӧй лыдпасъяс лыддьӧмсӧ.
- Музыка. Сылысь дас кык да кызь арӧс кадся сьыланкывъяс, радейтіс группа либӧ кывбур. Видзӧдлӧй миян музыка уджторъяс йылы гижӧд.
- Пӧжан да гриль. Овӧшшӧс миссьыны, соус ворошитны, котлет вӧчны либӧ висьтавны, кыдзи сійӧ вӧліс ассьыс тӧдана чили, кор ті сійӧс пӧжаланныд.
- Газет. Alzheimer’s Association пасйӧ, морт кӧ пыр лыддис газет, сійӧ вермас ӧні на радейтны сійӧс лыддьыны, ставсӧ гӧгӧрвоӧмтӧг на. Кофей да газет вермасны лоны асывся рутинаын.
- Стройӧм. Ыджыд юкӧнъя модель наборъяс либӧ прӧстӧй конструкторъяс ыджыд мортлы. Бӧрйӧй юкӧнъяс, кодъяс кокниа кутны.
- Кодкӧ видзӧм. Пемӧс вердны, лэбач пӧткаӧ сёян пуктыны либӧ быдмӧгъяс ваӧн юкны. NIA лыддьӧ пемӧс вердӧм, сӧстмӧдӧм либӧ гуляйтӧм уджторъяс пӧвстын, кодъяс йӧзлы вермасны лоны нимкодьӧсь.
Кыдзи вӧзйыны уджторсӧ, медым сійӧ эз ло тшӧтшкӧма удж кодь?
Висьтавӧй, мый тайӧ збыль отсӧг. Alzheimer’s Association вӧзъйӧ юавны: «Верман-ӧ тэ меным отсавны?» да йитны уджсӧ могкӧд. Ордчӧдӧй:
- «Тэ кӧсъян-ӧ тайӧ болтъяссӧ сортировайтны?» (кылӧ видлалӧм кодь)
- «Ме ньӧбис гудралӧм инструмент мешӧк, да колӧ найӧс сортировайтны водзджык, кор полка бурмӧда. Верман-ӧ отсавны?» (кылӧ збыль удж кодь)
Мукӧд отсӧгторъяс:
- Вӧдитчӧй ыджыд мортлы лӧсялана торъясӧн. Збыль инструментъяс, кодъяслысь лека вежӧссӧ чышкалӧма, збыль каталогъяс, збыль конвертъяс.
- Уджалӧй орччӧн. Кык морт, кодъяс ӧтлаын уджалӧны, — тайӧ ӧтув. Ӧти морт, коді видзӧдӧ мӧд вылӧ, — тайӧ видзӧдӧм.
- Эн бурмӧд. Болтъяс кӧ лоисны абу сійӧ кружкаын, колӧ кӧть. Медся колана — ӧтлаын кад да ковтӧмлун чуйӧм.
- Отсалӧй заводитны. Alzheimer’s Association пасйӧ, уна мортъяслы ӧні на эм кӧсйӧм мыйкӧ вӧчны, но сьӧкыд лӧсьӧдны да заводитны. Вӧчӧй медводдза уджсӧ ӧтлаын.
Кыдзи сайынмӧдны, кор вежсьӧмъяс локтӧны?
Деменция кӧ водзӧ мунӧ, Alzheimer’s Association вӧзъйӧ лӧсьӧдны прӧстджык да унджыкысь выльмӧдчана уджъяс, да лоны дасьӧн сы вылӧ, мый морт вермас босьтны этшаджык активнӧй пай. Айморт, коді водзын дзонь мотор бурмӧдіс, вермас ӧні радейтны сӧстӧм гаечнӧй ключ кутны да машинаяс йылы сёрнитны, либӧ видзӧдны, кыдзи ті удjalanныд. Видзӧдӧм — тайӧ сідзжӧ пырӧм.
Морт кӧ вӧлі кузя мыйкӧ вӧчын, матын уджтор вермас лоны бурджык, сы понда мый важ удж вермас вайӧдны сьӧкыд чуйӧмъяс. Association пасйӧ, профессионал художник вермас сьӧкыда вежсьӧмъяссӧ аддзыны ассьыс уджын, а любительлы вермас лоны нимкодь выль мог. Сідзжӧ и бур мастер плотниклы.
Лӧсьӧдлун удж кодь уджторъясын
- Чышкӧй электрической инструментъяс, лезвиеяс, туйтӧм винтъяс да гвоздъяс.
- Доддьӧй краска сӧстмӧдантор, бензин да химиятор.
- Машина ключъяссӧ видзӧй сайӧ, морт кӧ нин оз ветлы машинаӧн.
- Пыр видзӧдлӧй мастерскӧйын да сад йын удж кадын.
- Бӧрйӧй ыджыд торъяс, кодъяс оз позь ньылавны.
Мый вӧчны, сійӧ кӧ шуӧ «ог»?
Бур воӧй тайӧс. «Ог» вермас висьтавны, мый уджыс вывті сьӧкыд, вывті посни кодь либӧ сӧмын лӧсявтӧм талун. Alzheimer’s Association вӧзъйӧ оз вынсьӧдны. Видлӧй мӧд уджтор, мӧд кад, либӧ сӧмын пукалӧй орччӧн. Видзӧдлӧй мый вӧчны, кор сійӧ шуӧ «ог».
Ворсӧмъяс да сёрни, кодъяс лӧсялӧны
Finish the Saying вӧдитчӧ тӧдана кывтэчасъясӧн да восьтӧ сёрни. Conversation Cards-ын эм тема серти восьса юалӧмъяс видлалӧмтӧг, кодъяс вермасны восьтыны висьтъяс удж да интересъяс йылы. Picture Puzzle видзӧ став серпассӧ син водзын, кор ті юклӧнъяссӧ вежанныд, а ыджыд шрифтӧн Word Search позьӧ печатайтны да вӧчны ручкаӧн пызанвыв дорын. Кыдзи сёрнитны сылысь важ кад йылы видлалӧмтӧг, видзӧдлӧй миян казьтылӧм йылы гижӧд.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Кутшӧм уджторъяс вермасны радейтны деменцияӧн олысь аймортъяс?
Ӧти лыддьӧг абу, сы вӧсна мый быд аймортлы торъя интересъяс. Бур заводитанінъяс — сылысь важ уджкӧд йитчӧм уджъяс, шуам, кабалаяс ладмӧдны либӧ гайкаяс да болтъяс сортировайтны, а сідзжӧ сійӧ радейтіс уджторъяс: чери кыйӧм, машинаяс, музыка, пӧжан, спорт. Видзӧдлӧй, мый сійӧ асног вӧчӧ, да сы вылӧ мыджсьӧй.
Ме батьӧ отказитчӧ чукӧрын уджторъясысь. Мый вӧчны?
Уна морт, аймортъяс да нывбабаяс, вермасны оз кӧсйыны уджторъяс, кодъяс лоӧны урок кодь либӧ посни кадь. Видлӧй корны отсӧг: «Верман-ӧ тэ меным тайӧс сортировайтны отсавны?» Дженьыд чукӧр либӧ ӧткодь удж вермас лоны кокниаысь ыджыд ӧшиньын.
Лӧсьӧ-ӧ сетны сылы уджавны инструментъясӧн?
Сӧмын видзӧдӧм улын да лӧсьӧдӧм инструментъясӧн. Чышкӧй электрической инструментъяс, лезвиеястӧм да став лека торъяс, да сетӧй сэтшӧм уджъяс, шуам, пу кускӧ шлифуйтны, сӧстӧм инструментъяс сортировайтны либӧ ыджыд болтъяс киӧн чукӧртны. Alzheimer's Association вӧзъйӧ чышкыны мастерскӧйысь лека торъяс, медым шлифуйтӧм кодь удж вӧлі лӧсьӧдӧма.
Сійӧ вӧлі профессионал. Прӧстӧй уджъяс вермасны-ӧ дорйыны сійӧс?
Вермасны, кор уджсӧ петкӧдлӧны шуам тшӧтшкӧма удж кадь. Висьтавӧй, мый тайӧ збыль отсӧг, вӧдитчӧй ыджыд мортлы лӧсялана торъясӧн да бӧрйӧй удж, коді матын сылысь важ уджлы, шуам, лыддьӧг видлавны, файл ладмӧдны либӧ письмояс чукӧртны отсавны. Морт кӧ вӧлі кузя мыйкӧ вӧчын, матын, но мӧдтор удж вермас лоны кокниаысь, сы вӧсна мый оз ордчылы ас водзын уджкӧд.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging