Uka jisk’a jaysäwi
Dementia ukan jakañ chachan sum lup'iwinakapax pachpa jakañatwa sarxi: lurañapa, gustapxatap lup'iwinakapa ukat uru sapa lurañanakapa. Oficina lurirjamax dokumentonak sartañ gustapxi, mecánico lurirjamax chiqpach lluqallatak herramientanak apnaqañ gustapxi, ukat deportenak munirjamax nayra juego uñjañ gustapxi. Lup'iwinakax chachampi chachampiw sapa, ukhamasti chachan sexonakapat janiw qalltañapakiti, jan ukax chachan jakañapat qalltañapa.
- Nayra chachan jakañap qalltaña: lurañapa, lup'iwinakapa, uru sapa lurañanakapa ukat kunatas jisk'a sarnaqañapat jach'a sasa.
- Chiqa amtañan lurañanakax, kunjamtixa qhanañ sartañ, kallu lurañ jan ukax madera lijañ, ch'iqa yatichañ uñt'añat juk'amp gustapxi.
- Taqi chachanakax janiw herramientanakar jan ukax deportenakar gustapkiti. Walja chachanakax manqha lurañ, ch'uxña, uywañ, qillqañ jan ukax sapa jaqir yanapt'añ gustapxi. Jiskt'añamawa, uñjañamawa ukat jupan arsutap katuqañamawa.
- Lurañanakax chiqpach lluqallatak herramientanak apartañampi ukat uñjañampi sum apnaqañapawa, ukat chachan sustentaña tuqi juk'amp sum lurañapawa.
- Jan sasiñax yänakapiw. Jupar jilïr lurañ uñjañ sasa, janiw lurañ churañ sasa, ukat uru wasitat yatiqañ jist'arasiñamawa.
Aka pankanxa (8 tʼaqanaka) .
- Kunjamas chachax sum gustapxañapataki lup’iwinakaru thaqhañäni?
- Nayra lurañanakan lup’iwinaka
- Gustapkäna lup’iwinakan lup’iwinaka
- ¿Kunjamas lup’iwinaka churasma jan lurañ sasa uñjatañapataki?
- ¿Kunjamas mayjt’añ kunas mayjt’añapa?
- Trabajo sasa lurañanakan seguridad
- ¿Kunas jupax janiw sasaspa ukhasa?
- Juegos ukat parlañanak
Jaqinakax “dementia ukan chachanakatak lup’iwinaka” sasa jiskt’apxi, kunattix yaqha lup’iwinakax jupan jakañapar janiw mayjt’kiti. Ukax chiqpach jan walt’äwi sasiwa. Ukampis jiwasax chachan “chacha lup’iwinaka” sasa lista janiw sarañäkiti. Jach’a amuyu: chacha jupar uñjasa, kunas lurañ, uru sapa kunas lurañ ukat kunas jupar jach’a sasa luräna. Taqi jaqinakan munañapax jukhamakiwa. Walja chachanakax uywañ, qhiparu sarañ, qillqañ, ch’uxña jan ukax jach’a mamanakas gustapxi, ukat walja warminakax autonak jan ukax beisbol gustapxi.
Kunjamas chachax sum gustapxañapataki lup’iwinakaru thaqhañäni?
Nayra jakañ uñjañamawa qalltaña. Alzheimer’s Association sasiñ, uru sapa amtaña jakañ munañanakapan, jan munañanakapan, chiqa lurañanakapan ukat uru sapa sarnaqañ uñjaña ukhamar lurañamawa. Jumax amuyasim:
- ¿Kunas lurañapa? Oficina, chakana, fábrica, oficio, soldado, venta, yatichaña, manejo, jan ukax utan lurañ?
- ¿Kunas lurañ jan lurañ urunakan? Challwa ch’allaña, naypachan, madera lurañ, deporte, iglesia, ch’uxña, manqha lurañ, jan ukax garajen auto?
- ¿Kunas sarnaqañapa? Taqi uru qamañ kafe ukat periódico? Jach’a uñjañ? Sábado auto ch’allaña?
- ¿Kunas juk’amp jupa pachpa qalltaski? Alzheimer’s Association sasiñ, jaqix janiw mayjt’atäkiñani ukhasa lurañanak qalltaski, kunjamtixa phuqhaña, ukax uru sapa sarnaqañar mantañ jutaspa.
- ¿Kunas jan munañapa? Walja jaqinakax deporte uñjañ gustapxi; yaqhepax jan gustapxi kunattix jakañ ukat jaramanaka jan munapxi. Uñjam kuna urunakan kusisitaski, llakisitaski jan ukax jan kusisitaski.
Familiapan awkinakaru, taqi jaqinakaru yanapt’añ sasa jiskt’añamawa. Jupanakax amuyapxi kunanakas jichhürux janiw jakañar mayjt’äkiti.
Nayra lurañanakan lup’iwinaka
Alzheimer’s Association sasiñ, jach’a uñjañanakaw utjki: oficina lurirjax dokumentonak sartañ, ukat “kuna lurañanaka” sasa qillqañ gustapxi, ukhamarak sum mayjt’añ ukat jupa jan jak’añ, uywiri jan ukax qhiparu lurañax jach’a lup’iwinak utjaraki. Taqi lurañanakan ukhamaraki.
| Nayra lurañanaka | Lup’iwinaka | Ch’iqa lurañ |
|---|---|---|
| Oficina jan ukax negocio | Papelanak carpetanakar sartaña, sobrenak selloña, lista uñjaña, escritorio jaskha sum jaskhaña | Sobrenak apaqaña; clip paquetenakar churaña |
| Oficio jan ukax mecánico | Lijañ tuqinak, tornillonak ukat arandelanak sortiyaña; jach’a tornillonak amparampi ajuntaña; herramientanakan catálogonak uñjaña | Tamañ sasiw kimsa tazanakar sortiyaña |
| Qamaña jan ukax jardinería | Yaqhipa, qhurunak apaqaña, lapanak thaqhaña, uywiri uñjaña | Uraqpachan jaqhipa lurañ uñjaña; muruxa ch’allaña |
| Soldado | Zapatonak ch’uqiñ, cajón sum jaskhaña, jiwasan sarnaqañan fotonak uñjaña, sapa chachax munasa | Uru sapa taqi musica uñjaña |
| Venta jan ukax atención al cliente | Uñtasiri jaqinak sum katuqaña, manq’a apaqaña, cupón sortiyaña | Puerta sayt’asa, sum sarañ mayaña |
| Yatichaña | Libro taypi wakiskañ, libronak jaskha, pinturanak tema sasa sortiyaña | Pinturanakan libro sapa uñjaña |
| Manejo jan ukax transporte | Mapanak jan ukax auto revistanak uñjaña, auto ch’allaña | Ch’iqa punkuna autonak uñjaña |
| Utan lurañ ukat familia | Lliqinak phuqhaña, mesa churaña, mank’a lurañ yanapt’aña | Servilletanak llamp’uña; ch’uxña |
Yaqha yatiñanakax, sapa kawkirus soldado jakañ, chuymar ch’ankhanak apt’ayapxi. Chachan jan walt’äwiruw sarnaqañamawa, nayra jakañ parlañax chiqpach sum utjañapawa, ukat jupa llakisispa ukhasa, jisk’a jisk’a tema uñjañ.
Gustapkäna lup’iwinakan lup’iwinaka
- Maderanak lurañ. Chiqapar madera lijañ jan ukax pájaro utanak pintaña. Alzheimer’s Association sasiñ, taller ukat herramientanak peligrosa yänak aparañamawa, ukhamat lijañ ukax walikiñ ukat seguro sasiw.
- Challwa ch’allaña. Anzuelonak jank’aki apaqaña, challwa revistanak uñjaña jan ukax challwa qhurunakan mayt’añ.
- Autonak. Auto ch’allaña, metal ch’uqiñ, klásico autonak fotonak uñjaña jan ukax pasajeruw sarañ.
- Deportes. Klásico partido jan ukax jach’a uñjañanak uñjaña, jisk’a pilota katuqaña, golf pelotanak alfombra ukan churaña jan ukax deporte tarjetanak sortiyaña.
- Naypachanaka ukat juegos. Yatiña naypacha sasa maynir juego, dominó, jan ukax uñt’ata naypachanak jaqhapaña. Sum amuyat sarnaqañamawa, puntos jaqhipañ jan ukax yanapt’añ.
- Ch’uxña. Nayra qhipa jiwasan arunaka, jach’a ch’uxña, jan ukax iglesia ch’uxña. Uñjam ch’uxña lup’iwinakan uñjañanakapa.
- Mank’a lurañ ukat kallu lurañ. Ch’uñu lurañ, sala jaqhapaña, hamburguesanak lurañ, jan ukax chili kunjamas lurañ sasa parlañ mank’a lurañ.
- Periódico. Alzheimer’s Association sasiñ, jaqix taqi uru periódico wakiskañ gustapkaspas, jichhürux jan taqi arunak amuyañ puedkaspas uka lurañ jiwasan walikiñ. Kafe ukat periódico uru qalltañ taypin utjañapawa.
- Lurañ. Jach’a piezanakampi model kitanak jan ukax chachanakatak juk’a construcción juegonak. Ch’iqa katuqañ piezanak ajllam.
- Kunas uywañ. Uywa mank’a churaña, pájaro mank’a churaña jan ukax uraqpachanak uma churaña. NIA sasiñ uywa uywaña, ch’allaña jan ukax sarañ sasiw jan sasa lup’iwinakar uñjañapa.
¿Kunjamas lup’iwinaka churasma jan lurañ sasa uñjatañapataki?
Chiqpach yanapt’añ sasa churañamawa. Alzheimer’s Association sasiñ, “¿Yanapt’añamawa?” sasa jiskt’añ ukat lurañanak amuyañ sasa mayjt’añamawa. Uñjam:
- “¿Ukanak sortiyañ munasmati?” (ukax prueba sasiñ uñjasi)
- “Nayjar hierro mikstu aljanak lunthatxta, ukanak sortiyañ munasa. ¿Yanapt’añamawa?” (ukax trabajo sasiñ uñjasi)
Yaqha yatiñanakax:
- Jaqinakan materialanak apnaqañ. Chiqpach herramientanak lluqallatak, catálogo chiqpach, sobres chiqpach.
- Mayniw sarañ. Payan jaqir lurañ sum sarañ, mayni uñjañ jan ukax yanapt’añ sasa jiwasan sarañ.
- Janiw jan ukax chuymanakkiti. Tornillonak jan kawkisa uñtañ ukax jan walt’añamawa. Chiqpach mayjt’ayañax sum sarañawa ukat yanapt’asiñ amuyañawa.
- Qalltañ yanapt’aña. Alzheimer’s Association sasiñ, walja jaqinakax lurañ munapxi, jan ukax sarnaqañ jan yatipxi. Nayra lurañ mayt’ayañ.
¿Kunjamas mayjt’añ kunas mayjt’añapa?
Dementia sarxi, Alzheimer’s Association sasiñ, jan ch’uxña lurañanak churañ, sapa kutiw lurañanak churañ, ukat jaqix jan ch’uxña lurasa ukhamaraki yanapt’añapa. Kawkirus maynir auto lurirjax jichhürux auto uñjañ jan ukax uñjañ gustaraki, ukhamar, chiqpach jupa pachpa sarnaqañ utjaraki. Sapa kutiw uñjañax lurañ ukhamarakiw.
Jupax sum lurañ yatinakax, nayra lurañ jan ukax jan chiqpach jan ukax yaqha lurañ sum apnaqañ jan ukax sarañ ukhamarakiw. Alzheimer’s Association sasiñ, profesional pintor jupan lurañ mayjt’ayañ jan ukax llakisiñ, amateur jupan lurañ jach’a nayrat ukat yaqha lurañanakar sarañ gustapxi. Ukhamarakiw carpintero jach’a yatiri.
Trabajo sasa lurañanakan seguridad
- Herramienta jach’a, lijañ, uñjañ jan ukax jark’añ tornillonak aparam.
- Thinner, gasolina ukat químico yänak llavepan jist’aram.
- Jupan auto jan apnaqaspa ukhasa, auto llavenak jist’arama.
- Taqi taller ukat uraqpachan lurañanakan uñjam.
- Ch’uqi kunanakax mank’añ janiw puedkaspa ukanak ajllam.
¿Kunas jupax janiw sasaspa ukhasa?
Ukan jan sasiñ sum uñjam. Janiw sasiñax lurañ jach’a jan ukax wawachat sasa jan ukax jichhürux jan chiqpach sasa amuyasiñamawa. Alzheimer’s Association sasiñ, jan lurañ jach’a churañ jan ukax yanapt’añ. Yaqha lurañ, yaqha urux, jan ukax maynir sarañ. Uka jan sasiñ sum sarnaqañ uñjañ.
Juegos ukat parlañanak
Finish the Saying juego, qhiparu sasanak arunak qhipäñ, parlañar puriñ. Conversation Cards juego, quiz jan ukax prueba jan utjaraki jiskt’awinakampi, ukat lurañ ukat ch’uxña tuqi parlañar puriñ. Picture Puzzle juego, taqi uñjasiñ utjañapataki jisk’a piezanak thaqhañ, ukat juk’a letra imprimida Word Search juego, imprimisax lapiz ukamp kusina mesa ukan lurañapawa. Chachan nayra jakañap parlañ jan pruebañapataki, uñjam reminiscence guía.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
Kuna lup'iwinaka dementia ukan chachanakax gustapxi?
Janiw juk'a lista sasa utjkiti, kunattix chachanakan munañap taqi jaqinakan munañap ukhamarakiw. Nayra lurañanakar sarañax askiwa, kunjamtixa papelanak amuyaña jan ukax tuqinak ukat tornillonak sortiyaña, ukat gustapkäna lup'iwinakar, kunjamtixa challwa ch'allaña, auto, yatiña, uywaña jan ukax deporte. Kunas jupa pachpa mayjt'aña uñjañamawa ukat ukar sarnaqañamawa.
Awkijax grupo lup'iwinakar jan munaskiti. Kunsa lurarakï?
Walja jaqinakax, chachas warmis, yatiqañ sasina jan ukax wawachat sasina lup'iwinakat jan munapxi. Trabajo sasa churañ yantt'apxam: 'Ukanak sortiyañ yanapt'ayätati?' Jisk'a grupo jan ukax maynit maynikama pachax juk'amp sum amuyasiñapawa, sala jach'a sasina.
¿Walikiñapaw chachax herramientanak apnaqañapa?
Uñjañampi ukat seguro herramientanakampiw. Mistunakjam, lluqallatak ukat taqi chhaqht'ir yänakjam aparam, ukat madera lijañ, sajta tornillonak ukat jark'añ ukax amparampi sujtañanakjam churam. Alzheimer's Association sasiñ, taller ukat jaqi lurañ sitio ukanakat peligro yänak aparañamawa, ukhamat lijañ ukax walikiñ lurasiñapataki.
Jupax profesional sarakïna. ¿Chiqpach sasïkiti sasa lurañanakax jan sum uñjat?
Ukax jan walikiñ sasiw, uñjaskan sasa churañ yanapt'añ sasa jan ukax trabajo sasa. Lurañ chiqpach yanapt'añ sasa uñtam, chiqpach jaqi materialanak apnaqam, ukat nayra lurañ jan ukax uñjañ, tiyanaka, jan ukax chiqpach pachaki sasa yanapt'añ ukhamarak sarnaqam.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging