Tembiapo kuimba'e oikovéva demencia reheve guarã

Tapichakuéra oheka jepi «tembiapo kuimba’e oikovéva demencia reheve guarã» umi idea ojehechavéva ndojoguaíramo pe kuimba’e oikéva hendive. Pe apañuãi oĩ. Ha katu ñembohovái ndaha’éi peteĩ tysýi tembiapo «kuimba’e rehegua» guarã. Eñepyrũ ko kuimba’e rehe: mba’épa omba’apókuri, mba’épa ojapókuri arapokõindýpe ha mba’épa ombovy’ákuri chupe oñeñandu hag̃ua oipytyvõha. Tembiasa iñambue opavavépe. Heta kuimba’e ohayhu oñembosako’i tembi’u, oñemitỹ, omoĩ ta’anga térã opurahéi, ha heta kuña ohayhu mba’yrumýi ha béisbol.

Mba’éichapa ajuhukuaa tembiapo ovy’ataha chupe añetehápe?

Eñepyrũ hekove rembiasakue rehe. Alzheimer’s Association oikuave’ẽ ejapo hag̃ua peteĩ plan ára rehegua pe tapicha oipotáva, noipotái, ikatúva ha oha’ãrõva rehe, ha mba’éichapa omohendákuri ára. Eporandu nde jehegui:

• Mba’épa omba’apókuri? Oficina, kokuépe, fábrica, tembiapo pópe, ejército, ñemu, mbo’epy, mba’yrumýi ñemongu’e térã ógape?
• Mba’épa ojapókuri pytu’u jave? Pira ñarõ, karéta ñembosarái, yvyra apo, ñembosarái, tupãópe jeho, purahéi, tembi’u apo, mba’yrumýi garáhepe?
• Mba’épa ojapomemékuri? Kafé ha kuatiañe’ẽ pyharevekue? Ára rehegua jehechajey? Mba’yrumýi ñemopotĩ ararundy jave?
• Mba’épa oñepyrũ gueteri ha’eño? Alzheimer’s Association he’i pe tapicha oñepyrũramo tembiapo oñeporandusẽ’ỹre, techapyrã oitypa yvy, umi tembiapo ikatu oike heko jepive.
• Mba’égui oñemboykéva? Oĩ ohayhúva ohecha ñembosarái; ambuépe katu pya’e ha tyapu omopy’apy. Emaña araka’épa ovy’a, ojehecha py’apy térã ñeko’õi.

Eñe’ẽ avei nde rogaygua ha angirũnguéra ndive. Ikatu nemandu’a tembiasa opáma hekove ára ha arágui.

Idea tembiaporã hembiapokue rehegua

Alzheimer’s Association ome’ẽ peteĩ techapyrã hesakãva: peteĩ omba’apóvakue oficina-pe ikatu ovy’a oñemboguatahápe, techapyrã omoĩ viru peteĩ ryepýpe, oipytyvõ ombyaty hag̃ua peteĩ ñemondo térã ojapo peteĩ tysýi tembiaporã, ha peteĩ ñemitỹhára térã kokuepegua ikatu ovy’a omba’apóvo korapýpe. Pe jehechakuaa ojogua heta tembiapópe.

Oĩ mandu’a, techapyrã servicio militar rehegua, ikatúva ogueru ñeñandu hatã. Ehecha mba’épa oipota, eñe’ẽ mba’e ymaguare rehe porãitépe, ha emoambue ñe’ẽ mbykymi oñeñandu asýramo.

Idea tembiaporã hembiasa rehegua

1. Yvyra apo. Oñembohape peteĩ yvyra mbykýi térã oñembohysýi peteĩ guyra róga kit. Alzheimer’s Association oikuave’ẽ embogue hag̃ua mba’e ha tembiporu ikatúva ombyai taller-gui, ikatu hag̃ua oñeñandu porã ha tekorosãme oñembohape jave.
2. Pira ñarõ. Oñembohysýi peteĩ pira ñarõha ryru oñemboguévo javi, ojehecha pira ñarõ kuatiañe’ẽ térã oguapy oñondive yno’õ ypýpe.
3. Mba’yrumýi. Oñemopotĩ mba’yrumýi, oñemopotĩ krómo, ojehecha mba’yrumýi yma guare ta’anga térã oho peteĩ jeho michĩme oguapývo.
4. Ñembosarái. Ojehecha peteĩ ñembosarái yma guare térã hechapyrã, oñemombo pelota kangue, oñemoĩ golf pelota alfómbra ári térã oñembohysýi béisbol karéta.
5. Karéta ha ñembosarái. Peteĩ karéta ñembosarái hasy’ỹva oikuaámava, dominó, térã oñemboguejy karéta ojuhu hag̃ua peteĩ ojoguáva. Eguereko py’aguapýpe ha ani emboýke jehechakuaa.
6. Purahéi. Purahéi imitã ha ikyra’ỹme guare, peteĩ aty ohayhúva térã peteĩ himno. Ehecha ore guía purahéi rehegua.
7. Tembi’u apo ha parrilla. Oñemopotĩ ka’avo, oñembopyvu salsa, oñemoĩ forma hamburgesa-pe térã omombe’u mba’éichapa ojapókuri chili ojekuaáva nde rejapo aja.
8. Kuatiañe’ẽ. Alzheimer’s Association he’i pe tapicha omoñe’ẽmeméva kuatiañe’ẽ ikatu gueteri ovy’a ojapóvo, noundeiete porãiramo jepe mba’épa he’i. Kafé ha kuatiañe’ẽ ikatu opyta pyharevekuépe.
9. Ñemopu’ã. Modelo kit pieza tuicháva térã ñemopu’ãha hasy’ỹva kakuaa rehegua. Eiporavo pieza ndahasýiva ojejapyhy.
10. Ñangareko peteĩ mba’ére. Oñemongaru mymba, oñemyenyhẽ guyra hi’upyha térã oñemyakỹ yvoty. NIA omombe’u mymba ñemongaru, ñemopotĩ térã ñeguata tembiapo apytépe ikatúva ovy’a tapichakuérape.

Mba’éichapa aikuaa’ã tembiapo ani hag̃ua oñeñandu tembiapo rei?

Emombe’u ha’e pytyvõ añeteha. Alzheimer’s Association oikuave’ẽ eporandu hag̃ua «Reipytyvõkuaa chéve, ikatúpa?» ha embojoaju tembiapo peteĩ propósito rehe. Eñembojoja:

• «Reipota remohenda ko’ã perno?» (oñeñandu peteĩ ñeha’ãicha)
• «Ajogua peteĩ bolsa tembiporu michĩ oñembojehe’áva ha tekotevẽ amohenda añaijey mboyve pe estante. Reipytyvõkuaa chéve?» (oñeñandu peteĩ tembiapoicha)

Ambue ñe’ẽporã:

• Eipuru mba’e kakuaa rehegua. Tembiporu añete oñemboguéva haimbe, katalogo añete, sobre añete.
• Pembiapomína oñondive. Mokõi tapicha omba’apóva peteĩ tembiapópe ha’e joaju. Peteĩ omañóva ambuére ha’e ñemañangareko.
• Ani embojevy. Perno oĩramo kópa vaipe, eheja péicha. Mba’e iñimportánteva ha’e ára peve oñondivepa ha oñeñandu oipytyvõha.
• Eipytyvõ oñepyrũ hag̃ua. Alzheimer’s Association he’i heta tapicha oreko gueteri oipotáva ojapo mba’e, ha katu hasy chupe oñemboguata ha oñepyrũ. Pejapo peteĩha oñondive.

Mba’éichapa añembohape okakuaa’ỹvévo?

Demencia okakuaavévo, Alzheimer’s Association oikuave’ẽ oñemoinge hag̃ua tembiapo hasy’ỹve ha ojapojeyvéva, ha oñembosako’i hag̃ua pe tapicha ikatu oike papel kirirĩvévape. Peteĩ kuimba’e omoĩporãva motor ikatu ko’ãga ovy’a oipyhývo peteĩ llave mopotĩ ha oñe’ẽvo mba’yrumýi rehe, térã omañavo nde remba’apo. Ñemaña avei ha’e jeike.

Ha’e oikuaaporãitéramo peteĩ mba’épe, peteĩ tembiapo ojoajúva ikatu oñeñandu porãve hembiapoymávagui. Alzheimer’s Association he’i peteĩ artista katupyry ikatu oñeñandu ñeko’õi hembiapo iñambuéva rehe, ha peteĩ ohayhúva ikatu ovy’a peteĩ tape pyahu rehe. Upéicha avei peteĩ karpintero katupyry.

Tekorosã tembiapo hembiapokue rehegua ndive

• Embogue tembiporu hyapuha, kyse, clavo ha perno iñakã haimbéva.
• Emboty pintura ñemongu’eha, combustible ha kemikál.
• Emokañy mba’yrumýi llave ojehecháguigui, nomongu’éivéramo.
• Eñangareko opaite tembiapo taller ha korapýpe.
• Eiporavo pieza tuicháva ikatu’ỹva oñemokõ.

Mba’e oikórõ he’íramo nahániri?

Emomba’e chupe. Nahániri ikatu he’ise tembiapo hasyeterei, mitãme guarãicha térã ndoikói ko árape. Alzheimer’s Association he’i ani emombaretete. Eñeha’ã ambue tembiapo, ambue ára, térã peguapy año oñondive. Ehecha mba’épa rejapóta he’íramo nahániri.

Ñembosarái ha ñomongeta ojoguáva

Emoĩmba Ñe’ẽnga oipuru ñe’ẽnga ojekuaáva ha ombojurujáma ñomongeta. Ñomongeta Karéta oreko porandu ijuruja, ñeha’ã’ỹva téma reheve, ikatúva ombojurujáma tembiasa tembiapo ha tembiasagua rehe. Ta’anga Puzzle ohechauka ta’anga tuichaháicha oñembohasa aja umi pehẽ, ha Ñe’ẽ Jeheka tai tuicháva ikatu oñembokuatia ha ojapo bolígrafo reheve mesa jerére. Eikuaa hag̃ua mba’éichapa oñe’ẽkuaa hekove ymaguare oñeha’ã’ỹre chupe, ehecha ore guía mandu’a rehegua.