Hoạt động cho nam giới sa sút trí tuệ

Nhiều người tìm “hoạt động cho nam giới sa sút trí tuệ” vì những gợi ý thông thường dường như không hợp với người đàn ông trong đời họ. Mối bận tâm ấy là chính đáng. Nhưng câu trả lời không phải là một danh sách hoạt động “đàn ông”. Câu trả lời là bắt đầu từ chính người đàn ông này: ông làm nghề gì để sống, ông làm gì vào những ngày nghỉ, và điều gì khiến ông thấy mình có ích. Sở thích mỗi người một khác. Có nhiều người đàn ông thích nấu ăn, làm vườn, vẽ hay hát, và có nhiều phụ nữ mê xe cộ và bóng đá.

Làm sao tìm hoạt động mà ông thật sự thích?

Hãy bắt đầu từ câu chuyện cuộc đời ông. Alzheimer’s Association gợi ý xây dựng kế hoạch hằng ngày quanh những điều người thân thích, không thích, thế mạnh và mối quan tâm, cũng như cách ông từng sắp xếp một ngày của mình. Hãy tự hỏi:

• Công việc của ông là gì? Văn phòng, nông trại, nhà máy, nghề thủ công, quân đội, bán hàng, dạy học, lái xe, hay việc nhà?
• Ông làm gì lúc rảnh? Câu cá, đánh bài, làm mộc, thể thao, đi lễ, âm nhạc, nấu ăn, hay một chiếc xe trong gara?
• Thói quen của ông là gì? Cà phê và tờ báo mỗi sáng? Xem thời tiết? Rửa xe vào thứ Bảy?
• Ông vẫn tự bắt đầu việc gì? Hiệp hội lưu ý rằng nếu một người tự bắt đầu những việc mà không ai nhờ, như quét nhà, thì những việc đó có thể trở thành một phần của thói quen hằng ngày.
• Ông tránh điều gì? Có người thích xem thể thao; người khác lại thấy nhịp độ và tiếng ồn làm họ khó chịu. Hãy để ý khi nào ông có vẻ vui, lo lắng hay cáu kỉnh.

Hãy trò chuyện cả với gia đình và bạn cũ. Họ có thể nhớ những sở thích đã phai khỏi cuộc sống hằng ngày.

Ý tưởng hoạt động dựa trên công việc trước đây

Alzheimer’s Association đưa ra một ví dụ rõ ràng: một người từng làm văn phòng có thể thích những việc sắp xếp, như bỏ tiền xu vào khay, giúp chuẩn bị một đợt gửi thư hay lập danh sách việc cần làm, còn một người từng làm nông hoặc làm vườn có thể thích làm việc ngoài sân. Ý tưởng này áp dụng cho nhiều nghề.

Một số ký ức, như thời đi lính, có thể gợi lên cảm xúc mạnh. Hãy theo ý ông, giữ cho câu chuyện về quá khứ tích cực, và nhẹ nhàng đổi chủ đề nếu ông có vẻ buồn.

Ý tưởng hoạt động dựa trên sở thích

1. Làm mộc. Chà nhám một khối gỗ nhẵn hoặc sơn một bộ lắp ráp nhà chim. Alzheimer’s Association gợi ý cất vật liệu và dụng cụ nguy hiểm khỏi xưởng để hoạt động như chà nhám có thể vui và an toàn.
2. Câu cá. Sắp xếp hộp đồ câu đã gỡ hết lưỡi câu, xem tạp chí câu cá, hoặc cùng ngồi bên ao.
3. Xe cộ. Rửa xe, đánh bóng phần crôm, xem ảnh xe cổ, hoặc ngồi xe đi một vòng với tư cách hành khách.
4. Thể thao. Xem một trận kinh điển hoặc những pha hay nhất, tung một quả bóng mềm, đưa bóng golf lăn trên thảm, hoặc phân loại thẻ hình cầu thủ bóng đá.
5. Bài và trò chơi. Một ván bài quen thuộc đơn giản, cờ domino, hoặc lật bài tìm cặp. Giữ cho thoải mái và bỏ việc tính điểm.
6. Âm nhạc. Những bài hát thời tuổi mười mấy, hai mươi mấy của ông, một ban nhạc yêu thích, hoặc một bài thánh ca. Xem hướng dẫn hoạt động âm nhạc của chúng tôi.
7. Nấu ăn và nướng. Rửa rau, khuấy nước sốt, nặn chả, hoặc kể cách ông từng nấu món sở trường trong lúc bạn nấu.
8. Tờ báo. Alzheimer’s Association lưu ý rằng người luôn đọc báo vẫn có thể thích đọc, dù không theo kịp hoàn toàn nội dung. Cà phê và tờ báo có thể vẫn là một phần của buổi sáng.
9. Lắp ráp. Bộ mô hình có mảnh lớn hoặc bộ xếp hình đơn giản dành cho người lớn. Chọn những mảnh dễ cầm.
10. Chăm sóc một thứ gì đó. Cho thú cưng ăn, đổ đầy máng chim ăn, hoặc tưới cây. NIA liệt kê cho ăn, chải lông hoặc dắt thú cưng đi dạo trong số những hoạt động người thân có thể thích.

Làm sao đề nghị một hoạt động mà không giống việc làm cho có?

Hãy trình bày nó như một sự giúp đỡ thật. Alzheimer’s Association gợi ý hỏi “Bố giúp con một tay được không?” và gắn việc với một mục đích. So sánh:

• “Bố có muốn phân loại mấy cái bu lông này không?” (nghe như một bài kiểm tra)
• “Con mua một túi đồ nghề lẫn lộn và cần phân loại trước khi sửa cái kệ. Bố giúp con một tay nhé?” (nghe như một công việc)

Một số mẹo khác:

• Dùng đồ của người lớn. Dụng cụ thật đã bỏ phần sắc nhọn, catalog thật, phong bì thật.
• Làm cạnh nhau. Hai người làm chung một việc là có bạn đồng hành. Một người nhìn người kia làm là bị giám sát.
• Đừng sửa. Nếu bu lông vào nhầm cốc, cứ để vậy. Điều quan trọng là thời gian bên nhau và cảm giác mình có ích.
• Giúp ông bắt đầu. Alzheimer’s Association lưu ý nhiều người vẫn muốn làm việc nhưng khó tổ chức và bắt đầu. Hãy cùng làm cái đầu tiên.

Làm sao điều chỉnh khi mọi thứ thay đổi?

Khi sa sút trí tuệ tiến triển, Alzheimer’s Association gợi ý đưa vào những việc đơn giản và lặp lại nhiều hơn, và sẵn sàng để người thân giữ vai trò ít chủ động hơn. Một người từng sửa động cơ có thể giờ thích cầm một chiếc cờ lê sạch và nói về xe cộ, hoặc ngồi xem bạn làm. Xem cũng là tham gia.

Nếu ông từng rất giỏi một việc, một hoạt động liên quan có thể dễ chịu hơn nghề cũ. Hiệp hội lưu ý rằng một họa sĩ chuyên nghiệp có thể thấy bực bội trước những thay đổi trong tác phẩm của mình, trong khi một người vẽ nghiệp dư có thể thích một lối thoát mới. Điều này cũng đúng với một thợ mộc bậc thầy.

An toàn với các việc kiểu công việc

• Cất dụng cụ chạy điện, lưỡi dao, đinh và vít có đầu nhọn.
• Khóa kỹ dung môi pha sơn, xăng và hóa chất.
• Cất chìa khóa xe khỏi tầm nhìn nếu ông không còn lái xe.
• Giám sát mọi việc ở xưởng và ngoài sân.
• Chọn những mảnh lớn không thể nuốt phải.

Nếu ông nói không thì sao?

Hãy tôn trọng. Lời từ chối có thể nghĩa là việc đó quá khó, quá trẻ con hoặc đơn giản là hôm nay chưa hợp. Alzheimer’s Association khuyên không nên ép. Hãy thử việc khác, giờ khác, hoặc chỉ ngồi bên nhau. Xem phải làm gì khi người thân nói không.

Trò chơi và trò chuyện phù hợp

Nói tiếp câu tục ngữ dùng những câu tục ngữ quen thuộc và dẫn vào cuộc trò chuyện. Thẻ trò chuyện có những gợi ý mở, không hỏi kiểm tra theo chủ đề, có thể mở ra những câu chuyện về công việc và sở thích. Ghép tranh giữ cho toàn bộ bức tranh luôn hiện rõ trong lúc bạn đổi chỗ các mảnh, và trò Tìm từ chữ to có thể in ra và làm bằng bút ở bàn bếp. Để biết cách nói về quá khứ của ông mà không kiểm tra ông, xem hướng dẫn hoài niệm của chúng tôi.