Mmuae tiawa no
Nneɛma a ɛyɛ mmarima a dementia wɔ mu yiye no fi ne ankasa asetena mu: adwuma a ɔyɛe, anigyeɛ a ɔdɔ, ne daa daa nneyɛe a ɔdiiɛ. Adwumfo a ɔyɛ adwuma wɔ adwumaden mu bɛpɛ sɛ ɔbɛsie nkɔm, ɔkwadusɛfoɔ bɛpɛ sɛ ɔbɛhwɛ nnwinnwen a ɛyɛ pɛpɛɛpɛ, na ɔbɔfoɔ bɛpɛ sɛ ɔbɛhwɛ asɛnka a wɔsan de too ne ho. Nneyɛe a ɔmmarima pɛ no ɛsesa fi barima bi go barima bi, enti fi onipa no ankasa ase na yɛfi aseɛ, ɛnyɛ fi ne barima ho.
- Fi ɔbarima no ankasa asetena ase: ne adwuma, ne anigyeɛ, ne daa daa nneyɛe ne nea ɔhyɛ no ase.
- Adwuma a ɛwɔ botae pa, te sɛ nkaebɔ a ɛnyɛ mu, ɔdan a yɛsɔ so, anaa wood a yɛsɛe, di nʼani so pɛ sen nneyɛe a ɛte sɛ sukuu.
- Ɛnyɛ mmarima nyinaa pɛ nnwinnwen anaa akwadaa. Barima bebree pɛ aduane, nnwom, afuw, adepa anaa sɛ wobɛboa afoforo. Bisa, hwɛ, na di ne kwan so.
- Yɛ adwuma a ɛyɛ sɛ nnwinnwen yi safe denam sɛ wobɛyi nneɛma a ɛyɛ nwini, na wobɛhwɛ so. Sesa ho sɛ ne tumi sesa.
- Ɛyɛ mmara sɛ ɔpɛ se nea. Ma no dwumadi, ɛnyɛ dwumadi a wɔde ma no, na san sɔ bio da foforo.
Wɔ kratafa yi so (8 afã horow) .
Nnipa bebree hwehwɛ “nneɛma a mmarima a dementia wɔ mu bɛyɛ” efisɛ nneyɛe a wɔka kyerɛ no nni ɔbarima a wɔwɔ wɔ wɔn asetena mu ho. Eyi yɛ nsɛm a ɛsɛ sɛ wɔsusuw ho. Nanso mmuae no nyɛ “nneyɛe a ɛyɛ mmarima” bi nhwehwɛmu. Ɛyɛ sɛ wofi ɔbarima yi ankasa ase: adwuma bɛn na ɔyɛe, ɔyɛɛ dɛn wɔ ne awiei da mu, ne nea ɛma ɔhunuu sɛ ɔboa. Onipa biara anigyeɛ yɛ ne ankasa. Mmarima bebree dɔ sɛ wɔbɛyɛ aduane, afuw, ahodoɔ anaa nnwom, na mmaa bebree nso dɔ kar ne afutuo.
Ɛdeɛn na mehunu nneyɛe a ɔbɛpɛ?
Fi ne asetena ase. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ wɔhyehyɛ daa daa nhyehyɛe denam onipa no nea ɔpɛ, nea ɔmpɛ, ne ahoɔden ne ne anigyeɛ so, ne sɛnea ɔhyehyɛɛ ne da no mu. Bisa wo ankasa:
- Adwuma bɛn na ɔyɛe? Adwumaden, afuo, adwumaden, ɔdwumfo, asraafo, ɔsɔfoɔ, nkyerɛkyerɛfo, kar, anaa fie adwuma?
- Dɛn na ɔyɛ wɔ ne nnaadaa mu? Afuw, kaa, nkratiaa, adepa, nnwom, aduane ayɛ, kar a ɛwɔ adan mu?
- Dɛn ne ne daa daa nneyɛe? Kɔfi ne nkrataa wɔ anɔpa biara? Ɔhwɛ mframa? Ɔsare kar ne ho da Memenda?
- Dɛn na ɔhyɛ ase ankasa? Association no kyerɛ sɛ sɛ onipa fi aseɛ adwuma a wɔantwe no, te sɛ adan a ɔtwa, ɛbɛyɛ daa daa nneyɛe.
- Dɛn na ɔpɛ sɛ ɔtwe ne ho fi? Afoforo pɛ sɛ wɔhwɛ afahyɛ, nanso afoforo ntease ne nnwom ne nea ɛyɛ no hu. Hwɛ bere a ɔyɛ anigyeɛ, ɔsuro anaa ɔbɔ nwonwa.
Ka ho asɛm kyerɛ abusuafo ne nkɔmhyɛ mmoaboa. Wobetumi akae nneyɛe a efi ne daa daa asetena mu atwe ase.
Nneyɛe a ɛfa adwuma a ɔyɛe ho
Alzheimer’s Association de ɔkwan pa bi ama: adwumfo a ɔyɛ adwuma wɔ adwumaden mu bɛtumi ani agye akwan a wɔhyehyɛ nneɛma so, te sɛ sika wɔ sika ahyɛ mu, nkrataa a wɔsɛe, anaa asɛnka a wɔde kɔ so, bere a ɔkuafoɔ a ɔyɛ kuayɛ bɛtumi aguare afuw. Saa ara na ɛte wɔ adwuma pii mu.
| Adwuma a ɔyɛe dedaw | Nneyɛe a wobetumi ayɛ | Nneyɛe a ɛyɛ nwanwa |
|---|---|---|
| Adwumaden anaa dwumadie | Nkrataa a wɔhyehyɛ wɔ mfuw mu, sɛ nsamanpɛ, asɛnka a wɔde kɔ so, nkrataa a wɔsesa | Nsamanpɛ a wɔde hyehyɛ; nkyekyɛ a wɔde hyɛ bokitie mu |
| Adwumaden anaa mechanics | Nneɛma a ɛyɛ pɛpɛɛpɛ a wɔsan de too ne ho, nnwinnwen a ɛyɛ kɛse nam nsa so; nkuran a ɛwɔ adwumadie mu | Ahyehyɛ ayɛ wɔ mpaboa mu sɛ ɛyɛ kɛse anaa nketewa |
| Kuayɛ anaa ayaresa | Nsuo, nkyene a wɔde gu mu, ɛgyeɛ nhaban, hwɛ kuayɛ | Ɔte fie anaa ɔhwɛ nneɛma a yɛreyɛ; kura nkyene |
| Asraafo | Ahoma pɛpɛɛpɛ, hyehyɛ nsaa bi, ɔyɛ asɛnka wɔ nhwɛso | Ɔtena awu wɔ nea ɛyɛ mmere no; kyerɛ nnwom a ɛda no ho |
| Nkyerɛkyerɛ | Kenkan nkrataa, hyehyɛ nkrataa, hyehyɛ mfonini wɔ asɛm mu | Hwɛ mfonini nkrataa mu bom |
| Ɔkwan anaa adwuma | Hwɛ mpɔw anaa nkrataa ho, sare kar | Tena ɔpon so, hwɛ kar a ɛfa so |
| Fie ne abusua | Pete awu, hyehyɛ ɛpon, boa wɔ anɔpa | Pete mpaboa; hyɛ nsuo |
Ebinom nkaebɔ, te sɛ asraafo, betumi de nneyɛe a ɛyɛ mu ba. Di ne kwan so, ma nsɛm a ɛfa nnansa ho nyɛ fɛ, na sesa asɛm no nkɔ afoforo sɛ ɔyɛ mmerɛ.
Nneyɛe a ɛfa anigyeɛ ho
- Adwuma wɔ kyɛw mu. Pete abɔ kɛse anaa dwuma atan. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ, sɛ wɔsɛe wood mu no, wɔyi nneɛma a ɛyɛ mfomsoɔ anaa nnwinnwen a ɛyɛ nwini no, na adwuma te sɛ sɛe wood no bɛyɛ anigyeɛ na safe.
- Aduane. Hyehyɛ aduane a wɔadwene so mu wɔ atɛntɛn mu, hwɛ aduane mu nkrataa, anaa tena nsuo ano.
- Kar. Kar, tenam kɔɔ, anaa hwɛ nea ɔwɔ mu. Dwumadie a ɛyɛ nwanwa, na ɛnyɛ nʼaseɛ.
- Nkɔsoɔ. Akwan a wɔda so: ɔkwan a wɔfa so pɛ ɔkwan a ɔyɛe bi, anaa ɔkwan a ɔyɛ ayɛ bi mu. Ɔyɛ sɛ ɛnyɛ nnwinnwen a wɔbɛyɛ ayɛ.
- Nnwinnwen a wɔdi. Nneɛma a ɛyɛ nwini a wɔde gu no, nhwɛso wɔ asɛnka a wɔde kɔ so mu, anaa sɛ ɔkɔ dɔɔ mu.
- Ɔsɛe. Akwadaa, nnwinnwen a ɛyɛ nwini, anaa ɛdeɛ a wɔde kɔ so. Sɛ wɔka nnwinnwen a ɔnyɛ nwini, nneyɛe biara ayɛ ahoɔden.
- Aduane ayɛ anaa aboɔden nkɔmhyɛ. Hwɛ nnwom nneyɛe akwankyerɛ.
- Dwumadi a wɔyɛ nkwan. Hyɛ nkwan, hwie nsuo, ɔyɛ nkwan a ɔnyɛ tɛwuo, anaa ka nkɔmhyɛ a ɔyɛ wɔ akwantuo mu.
- Ayɛ. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ onipa a ɔkenkan nkrataa daa, betumi akenkan nkrataa wɔ anɔpa, sɛ ɔnte ase pɛpɛɛpɛ mpo. Kɔfi ne nkrataa betumi aka ne anɔpa mu.
- Ɔhwɛ ade bi. Ma aboa ɛdi, hyɛ aboa ɛpɔ ɛpɔ, anaa hyɛ nnua nsuo. NIA kyerɛ sɛ nneyɛe a ɛte sɛ ɛkwan ayɛ, aboa ɔhwɛ anaa nantew kɔ aboa ne ho ka nnipa bebree anigyeɛ.
Ɛdeɛn na metumi ama ɔbarima no ahyɛ nneyɛe a ɛmmoa no ahunu sɛ ɔbɛyɛ adwuma kɛse?
Ka sɛ ɛyɛ mmoa. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ wobisa, “Mesrɛ wo, boa me?” na wɔfa adwuma ne botae ho. Hwɛ saa mu:
- “Pɛ sɛ yɛhyehyɛ eyi?” (ɛte sɛ sɔhwɛ)
- “Mituraa nneɛma a ɛyɛ nwini a ɛyɛ nwini, na ɛsɛ sɛ mehyehyɛ no ansa na mesiesie kɔkɔɔ no. Wobɛtumi aboa me?” (ɛte sɛ adwuma)
Nkɔmhyɛ a ɛboa:
- Fa nneɛma a onipa kɛse de di dwuma. Nnwinnwen a ɛyɛ nyinaa, nkuran a ɛyɛ nyinaa, nkrataa a ɛyɛ nyinaa.
- Yɛ adwuma ne ho. Nnipa baanu a wɔreyɛ adwuma bi ne ho yɛ kwan, nanso obi a ɔhwɛ afoforo yɛ adwuma ho sɛ wɔrehwɛ.
- Nkɔ so nkɔka. Sɛ nkyene a wɔde gu wɔ kwan a ɛnsɛ so a, ɛnsɛ sɛ wosakra. Nea ɛsɛ ne bere a mo wɔ ho ne anigyeɛ sɛ ɔboa.
- Boa no ɛhyɛ ase. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ nnipa bebree wɔ ɔpɛ sɛ wɔyɛ adwuma, nanso wɔn ho yɛ den sɛ wɔbɛhyehyɛ na wɔahyɛ ase. Yɛ nea edi kan no ne ho.
Ɛdeɛn na metumi asesa bere a nneɛma sesa?
Sɛ dementia kɔ anim no, Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ, fa nneyɛe a ɛyɛ nwanwa ne nea wɔsan yɛ daa daa bra, na sɛ ɔbɛyɛ akwankyerɛ a ɔnyɛ den. Ɔbarima a ɔtaa siesie kɔkɔɔ no betumi ayɛ ne ho anigyeɛ denam sɛ ɔkyɛ nsa a ɛyɛ nwini sɛ ɔtwe ne nsa nkɔ, anaa ɔhwɛ wo sɛ wɔyɛ adwuma. Hwɛ no nso yɛ adwuma.
Sɛ ɔyɛ adwuma bi yiye a, ɛbɛtumi ayɛ no ahodo sen sɛ ɔbɛyɛ adwuma a ɔyɛe dedaw no ankasa. Association no kyerɛ sɛ adwumfo a ɔyɛ nwoma a ɔwɔ nhwɛso ahunu nʼadwuma sesa a ɔbɛyɛ ahodo, na ɔyɛ nea ɔyɛ ɔkwan ankasa no betumi agye nʼani a ɔbɛyɛ foforo. Saa ara na ɛte ma adwumfo a ɔyɛ mmaa ho.
Ahobammɔ wɔ adwuma a ɛte sɛ nnwinnwen mu
- Yi nnwinnwen a ɛde ɔhyeɛ, nsaa, nnaadaa anaa nneɛma a ɛwɔ nsa nkyirinn a ɛyɛ nwini.
- Kyekye pɛnti tɛna, gasolin ne nnuro a ɛyɛ nwini.
- Sɛ ɔnnɔn bio a, kyekye kar nkyene no fi ahu.
- Hwɛ wɔ adwumaden ne afuo mu adwuma nyinaa so.
- Paw nneɛma kɛse a wɔntumi nnye.
Dɛn na ɛbɛyɛ sɛ ɔka dabi?
Gyina ne so. Dabi betumi ayɛ sɛ adwuma no yɛ den, ɛyɛ no ahodo, anaa ɛnyɛ ne bere ha nnɛ. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ wɔmfa ntaa mma. Yɛ adwuma foforo, bere foforo, anaa sɛ mowɔ ho bere tiaa. Hwɛ dɛn na wobɛyɛ bere a wɔka dabi.
Agyinne ne nkɔmmɔ a ɛfata
Finish the Saying de ɛkasa a wɔka daa daa de kɔ nkɔmmɔ mu. Conversation Cards wɔ nsɛm a ɛmfa mmara nni, a wɔde ma wɔka ho asɛm sɛnea ɛte wɔ mmere ne ahodoɔ ho, na ɛbɛtumi abue nsɛm a ɛfa adwuma ne anigyeɛ ho. Picture Puzzle ma mfonini no nyinaa hu bere a wɔrekɔ so, na Word Search a nkrataa ne nkyerɛwde kɛse no betumi aprint na wɔayɛ wɔ aduan ntoma so. Sɛ wopɛ kwan a wobɛkasa afa ne dwamu so a ɛnyɛ sɛ wɔrehwɛ no, hwɛ ne nkaebɔ akwankyerɛ.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Nneyɛe bɛn na mmarima a dementia wɔ mu pɛ?
Nneyɛe biara nni nhyehyɛe a wɔde ama no, efisɛ mmarima pɛ nneyɛe sɛ onipa biara. Ɛhyɛ a ɛboa ara ne adwuma a ɔyɛe dedaw, te sɛ nhyehyɛe mpapahwɛ anaa nsawɔ nneɛma a ɛyɛ nketewa, ne anigyeɛ a ɔdɔ, te sɛ aduane, kar, nnwom, aduane ayɛ anaa afuw. Hwɛ nea ɔyɛ ankasa ne ho, na fa sɛ wobɛkɔ so.
Me papa mpo nnwinnwen a ɛyɛ mu. Dɛn na metumi ayɛ?
Nnipa bebree, mmarima ne mmaa, mpo gyina nneyɛe a ɛte sɛ sukuu anaa ɛyɛ akwadaa so. Sɔ adwuma bi ma no: “Wobɛtumi aboa me ahyehyɛ eyi?” Nnipa kakraa anaa wo ne no bɛwɔ ankasa mu nso bɛyɛ no ahodo sen dan kɛse bi mu.
Ɛyɛ safe sɛ ɔde nnwinnwen di dwuma?
Ɛyɛ safe kɛse sɛ wɔhwɛ so na nneɛma a ɛyɛ safe ara na ɔde di dwuma. Yi nneɛma a wɔde ahoma di dwuma, nsaa a ɛyɛ nwini ne biribiara a ɛyɛ nwini, na sɔ adwuma bi ma no, te sɛ wood a wɔsɛe, nneɛma a ɛyɛ pɛpɛɛpɛ a wɔsan de too ne ho, anaa nsaa kɛse a wɔde nsa sɛe. Alzheimer's Association kyerɛ sɛ wɔyi nneɛma a ɛyɛ mfomsoɔ a ɛwɔ adwumaden mu, na sɛ wɔyɛ saa a, wɔsɛe wood bɛyɛ adwuma a wɔbɛtumi ani agye ne mu safe.
Ɔyɛ adwumfo a ɔyɛ no yiye. Nneyɛe a ɛyɛ nwanwa bɛyɛ no ahodo anaa?
Ɛbɛtumi ayɛ, sɛ wɔka sɛ ɛyɛ adwuma a ɛnni nsɛm. Ka sɛ ɛyɛ mmoa a ɔbɛboa, fa nneɛma a onipa kɛse de di dwuma, na paw biribi a ɛbɛn ne dwumadi a ɔyɛe bi, te sɛ ɔhwɛ nkrataa bi so, ɔhyehyɛ faele bi anaa ɔboa wɔ asɛnka bi a wɔde kɔ so mu. Sɛ ɔyɛ adwuma bi yiye a, adwuma a ɛte saa ne a ɛnyɛ saa no ɛbɛtumi ayɛ no ahodo sua sen sɛ ɔbɛtoto ne ho.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging