ޑިމެންޝިއާ ހުރި ފިރިހެނުންނަށް ހަރަކާތްތައް

މީހުން ގިނަ ފަހަރަށް “ޑިމެންޝިއާ ހުރި ފިރިހެނުންނަށް ހަރަކާތްތައް” ހޯދަނީ، އާންމުކޮށް ހުށަހަޅާ ޚިޔާލުތައް އެމީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގައި ހުރި ފިރިހެނަކަށް އެކަށީގެން ނުވާކަމަށް ހީވާތީއެވެ. އެއީ ގަބޫލުކުރެވޭ ޝައުކުވެރިކަމެކެވެ. ނަމަވެސް ޖަވާބަކީ “ފިރިހެނުންނަށް ޚާއްޞަ” ހަރަކާތްތަކުގެ ލިސްޓެއް ނޫނެވެ. ޖަވާބަކީ މި ވަކި މީހާއިން ފެށުމެވެ: އެ މީހާ ދިރިއުޅުމަށް ކުރި މަސައްކަތް، ހުރިހައިތަން ދުވަހު ކުރި ކަންތައްތައް، އަދި އެ މީހާއަށް ބޭނުމެއް އޮންނަ މީހަކު ކަމުގެ އިހުސާސް ދިން ކަންތައްތައް. ޝައުގުވެރިކަން އެންމެނަށް ތަފާތުވެއެވެ. ގިނަ ފިރިހެނުންނަށް ކެއުކުރުން، ބަގީޗާ މަސައްކަތް، ކުލަ ޖެހުން ނުވަތަ ލަވަ ކިޔުން ކަމަށް ލައްވާނެ، އަދި ގިނަ އަންހެނުންނަށް ކާރާއި ބޭސްބޯޅަ ކަމަށް ލައްވާނެ.

އެ މީހާ ހަގީގަތުގައި ކަމަށް ލައްވާ ހަރަކާތްތައް ހޯދާނީ ކިހިނެއް؟

ފެށުން ބޭނުންވަނީ އެ މީހާގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވާހަކައިން. Alzheimer’s Association ލަފާދެނީ އެ މީހާގެ ކަމަށް ލައްވާ ކަންތައްތައް، ނުލައްވާ ކަންތައްތައް، ބާރުތަކާއި ޝައުގުވެރިކަންތައް އަދި ކުރިން ދުވަސް ހިންގައިގެން ދިޔަ ގޮތަށް ބިނާކޮށް ދުވަސްވީ ޕްލޭނެއް ހެދުމަށެވެ. ތިޔަބައިމީހުން އަމިއްލައަށް ސުވާލުކުރައްވާ:

• އެ މީހާގެ މަސައްކަތަކީ ކޮބާ؟ އޮފީސް، ދަނޑުވެރިކަން، ފެކްޓަރީ، ހުނަރުވެރިކަން، ސިފައިން، ވިޔަފާރި، އުނގަންނުން، ޑްރައިވިންގ، ނުވަތަ ގޭގެ މަސައްކަތް؟
• ހުރިހައިތަން ދުވަހު އެ މީހާ ކުރީ ކޮން ކަމެއް؟ މަސްވެރިކަން، ކާޑު ކުޅުން، ލަކުޑި މަސައްކަތް، ކުޅިވަރު، މިސްކިތަށް ދިއުން، މިއުޒިކް، ކެއުކުރުން، ނުވަތަ ގެރޭޖުގައި ކާރެއްގެ މަސައްކަތް؟
• އެ މީހާގެ އާދަތަކަކީ ކޮބާ؟ ކޮންމެ ހެނދުނެއް ކޮފީއާއި ނޫސް ކިޔުން؟ މޫސުން ބަލާލުން؟ ހޮނިހިރު ދުވަހު ކާރު ދޮވުން؟
• އެދެން ނެތި މިހާރުވެސް އަމިއްލައަށް ފަށާ ކަންތަކަކީ ކޮބާ؟ ބިން ސާފުކުރުން ފަދަ ކަންތައްތައް އެދެން ނެތި ފަށާނަމަ، އެ ކަންތައްތައް ދުވަސްވީ އާދަތުގެ ބައެއް ކުރެވޭނެ ކަމަށް Association ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.
• އެ މީހާ ދުރުވާ ކަންތަކަކީ ކޮބާ؟ ބައެއް މީހުންނަށް ކުޅިވަރު ބެލުން ކަމަށް ލައްވާނެ؛ އަނެކައު މީހުންނަށް އެ އަވަސްކަމާއި އަޑު ދަތިވެދާނެ. އެ މީހާ އުފާވެރިވާ ވަގުތު، ބިރުވެރިވާ ވަގުތު ނުވަތަ ހިތްހަމަނުޖެހޭ ވަގުތު ފާހަގަކޮށްލައްވާ.

އާއިލާގެ މީހުންނާއި ދުވަސްވީ ރަހުމަތްތެރިންނާ ވެސް ވާހަކަދައްކަވާ. ދުވަސްވީ ދިރިއުޅުމުން މަޑުވެފައިވާ ޝައުގުވެރިކަންތައް އެމީހުންނަށް ހަނދާން އޮންނާނެ.

ކުރީގެ މަސައްކަތަށް ބިނާކޮށް ހަރަކާތްތަކުގެ ޚިޔާލުތައް

Alzheimer’s Association ސާފު މިސާލެއް ދެއެވެ: ކުރިން އޮފީހުގައި މަސައްކަތް ކުރި މީހަކަށް ކޮއިން ހޯލްޑަރަކަށް ފައިސާ ޖަހާލުން، މެއިލިންގ އެއްޗެއް ތައްޔާރުކުރަން އެހީވުން ނުވަތަ ކުރަންޖެހޭ ކަންތައްތަކުގެ ލިސްޓެއް ހެދުން ފަދަ ތަރުތީބުކުރުމުގެ މަސައްކަތްތައް ކަމަށް ލައްވާނެ؛ ކުރިން ދަނޑުވެރިއަކަށް ނުވަތަ ބަގީޗާ މަސައްކަތްތެރިއަކަށް ގޯތިތެރޭގައި މަސައްކަތް ކުރުން ކަމަށް ލައްވާނެ. މި ޚިޔާލު ގިނަ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންކުރެވޭނެ.

ސިފައިންގެ ޚިދުމަތް ފަދަ ބައެއް ހަނދާންތަކުން ބާރު އިހުސާސްތަކެއް އަރައިގެން ދާނެ. އެ މީހާގެ އިސްކަންދޭ ގޮތަށް ދިޔުމަށް ފަހު، މާޒީގެ ވާހަކަ އިތުބާރުވެރި ގޮތަކަށް ބޭއްވުމަށް މަސައްކަތް ކުރައްވާ، އަދި އެ މީހާ ހިތާމަވެރިވާ ފެންނަނަމަ ނިއުންފޯރި ގޮތަކަށް މައުޟޫޢު ބަދަލުކުރައްވާ.

ޝައުގުވެރިކަމަށް ބިނާކޮށް ހަރަކާތްތަކުގެ ޚިޔާލުތައް

1. ލަކުޑި މަސައްކަތް. ހަމަ ލަކުޑި ގަރާންދާކުރުން ނުވަތަ ދޫނި ގެއެއް ހެދުމުގެ ކިޓަކަށް ކުލަ ޖެހުން. ލަކުޑި ގަރާންދާކުރުމުގެ ފަދަ ހަރަކާތެއް އުފާވެރިކަމާއި ރައްކާތެރިކަމާ އެކު ކުރެވޭނެ ގޮތަށް ވޯކްޝޮޕުން ނުރައްކާ ތަކެތާއި އާލާތް ނެގުމަށް Alzheimer’s Association ލަފާދެއެވެ.
2. މަސްވެރިކަން. ކަށި ނެގި ޓެކަލް ބޮކްސް ތަރުތީބުކުރުން، މަސްވެރިކަމުގެ މެގަޒިން ބަލާލުން، ނުވަތަ ކުޅަމަތިކަނޑު ކައިރީގައި އެކުގައި އިށީނދެލުން.
3. ކާރު. ކާރު ދޮވުން، ކްރޯމް ދިއްލާލުން، ކްލާސިކް ކާރުގެ ފޮޓޯ ބަލާލުން، ނުވަތަ ޕެސެންޖަރަކު ކަމުގައި ކާރުގައި ދަތުރުކުރުން.
4. ކުޅިވަރު. ކުރީގެ މެޗެއް ނުވަތަ ހައިލައިޓް ބެލުން، ނުރައްކާ ބޯޅަ އެއްކޮށް އަނެއްކޮށް ދުއްވާލުން، ކާޕެޓުގެ މަތީގައި ގޮލްފް ބޯޅަ ޖެހުން، ނުވަތަ ބޭސްބޯޅަ ކާޑު ތަރުތީބުކުރުން.
5. ކާޑާއި ގޭމްތައް. އާންމު ކާޑު ގޭމެއްގެ ސާދާ އަތެއް، ޑޮމިނޯ، ނުވަތަ އެއްގޮތް ކާޑު ހޯދަން ކާޑު އަނބުރާލުން. ހަމަޖެހުން ފަސޭހަކޮށް، ސްކޯ ހިދުމަކީ ކަންކަމެއް ނޫން ކަމަށް ބަލައިގަނެ، އެ ކަން ދޫކޮށްލައްވާ.
6. މިއުޒިކް. އެ މީހާގެ ކުރި ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ލަވަ، އެ މީހާ ކަމަށް ލައްވާ ބޭންޑެއް، ނުވަތަ ދީނީ ލަވަ. އަޅުގަނޑުމެންގެ މިއުޒިކް ހަރަކާތްތަކުގެ އިރުޝާދު ބައްލަވާ.
7. ކެއުކުރުން އަދި ގްރިލް ކުރުން. ތަރުކާރީ ދޮވުން، ސޯސް ހިއްލާލުން، ބާގަ ހަދާލުން، ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުން ކެއުން ތައްޔާރުކުރާ އިރު އެ މީހާގެ މަޝްހޫރު ޗިލީ ހެދި ގޮތް ބަޔާންކުރެއްވުން.
8. ނޫސް. Alzheimer’s Association ބަޔާންކޮށްފައިވަނީ، އާދަކާދައިގައި ނޫސް ކިޔައިގެން އުޅުނު މީހަކަށް، މިންވަރު ފުރިހަމައަށް ނުވަރުނުކުރެވުނު ކަމުގައި ވިޔަސް، އެ ކަން ކުރުމުން މިހާރުވެސް އުފާވެރިކަން ލިބިދާނެ ކަމަށެވެ. ކޮފީއާއި ނޫސް ހެނދުނުގެ ބައެއް ކަމުގައި ދެމިހުރެދާނެ.
9. އެއްޗެއް ހެދުން. ބޮޑެތި މީހުންނަށް ހަދާފައިވާ ބޮޑު ޕީސްތަކުގެ މޮޑެލް ކިޓް ނުވަތަ ސާދާ ކޮންސްޓްރަކްޝަން ސެޓް. ހިފެހެއްޓުމަށް ފަސޭހަ ޕީސްތައް ހޮވައިގަނެވޭތޯ ބައްލަވާ.
10. އެއްޗެއް ބެލެހެއްޓުން. އަނިމަލަކަށް ކާނާ ދިނުން، ދޫނި ފީޑަރ ފުރުން، ނުވަތަ ގަސްތަކަށް ފެން ޖެހުން. NIA ލިސްޓުކޮށްފައިވަނީ އަނިމަލަކަށް ކާނާ ދިނުން، ސާފުކުރުން ނުވަތަ އެކުގައި ހިނގާލުން ފަދަ ކަންތައްތައް ބައެއް މީހުންނަށް ކަމަށް ލައްވާނެ ކަމަށެވެ.

ވަގުތު ހޭދަކުރުމަށް ހަދާ ކަމެއްހެން ނުހީވާ ގޮތަށް ހަރަކާތެއް ހުށަހަޅާނީ ކިހިނެއް؟

އެކަން ހުށަހަޅަން ޖެހޭނީ ހަގީގީ އެހީއެއްގެ ގޮތުގައި. Alzheimer’s Association ލަފާދެނީ “އަހަރެންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެހެއްޔެވެ?” ކިޔައި އެދުމަށާއި، މަސައްކަތް ބޭނުމަކާ ގުޅުވައިދިނުމަށެވެ. އަޅާކިޔައްވާ:

• “މި ބޯލްޓުތައް ތަރުތީބުކުރަން ބޭނުންތޯ؟” (އިމްތިހާނެއްހެން އިވޭނެ)
• “ހާރޑްވެއާގެ މި މިކްސް ބެގް ގަނެފައިވާތީ ޝެލްފް ހަދާން ކުރިން މިތަކެތި ތަރުތީބުކުރަން ޖެހޭ. އަހަރެންނަށް އެހީތެރިވެދެއްވާނެހެއްޔެވެ?” (މަސައްކަތެއްހެން އިވޭނެ)

އެހެން އިރުޝާދުތައް:

• ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ތަކެތި ބޭނުންކުރައްވާ. ދަތް ތެރެތައް ނެގި ހަގީގީ އާލާތް، ހަގީގީ ކެޓަލޮގް، ހަގީގީ ލިފާފަ.
• ކައިރިކައިރިވެ މަސައްކަތް ކުރައްވާ. ދެ މީހަކު އެކުގައި މަސައްކަތެއް ކުރުމަކީ އެކުވެތިވުމެކެވެ. އެކަކު އަނެކަކު ކުރާ ކަން ބަލަން އިށީނދެލުމަކީ ބެލުމެކެވެ.
• ރަނގަޅުކުރުމަށް ނުދިޔުމަށް. ބޯލްޓު ނުރަނގަޅު ކަޕަކަށް ވަންނަނަމަ، އެގޮތަށް ދޫކޮށްލައްވާ. މުހިންމަކީ އެކުގައި ހޭދަކުރާ ވަގުތާއި ބޭނުމެއް އޮންނަ މީހަކު ކަމުގެ އިހުސާސެވެ.
• ފެށުމަށް އެހީތެރިވެދެއްވާ. ގިނަ މީހުންނަށް ކަންތައްތައް ކުރަން އެދޭ ހިތް އޮންނަނަމަވެސް، ތަރުތީބުކޮށް ފަށުމަށް ދަތިވެދާނެ ކަމަށް Alzheimer’s Association ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. ފުރަތަމަ އެއްޗެއް އެކުގައި ކޮށްލައްވާ.

ކަންތައްތައް ބަދަލުވާ އިރަށް ގޮތް ބަދަލުކުރާނީ ކިހިނެއް؟

ޑިމެންޝިއާ ކުރިއަރާ އިރަކު، Alzheimer’s Association ލަފާދެނީ އިތުރަށް ސާދާ، ތަކުރާރުކޮށް ކުރެވޭ މަސައްކަތްތައް ތަޢާރަފްކުރުމަށާއި، އެ މީހާ މަޑުމަޑުން ހަރަކާތްތެރި ބައެއް ގަންނަން ފެށިއްޖެނަމަ އެކަމަށް ތައްޔާރަށް ހުރުމަށެވެ. ކުރިން އިންޖީނު އަލުން ބަންދު ކުރައްވާ މީހަކަށް މިހާރު ސާފު ރެންޗެއް ހިފައިގެން ކާރުތަކާ ބެހޭ ވާހަކަ ދެއްކުން، ނުވަތަ ތިޔަބައިމީހުން މަސައްކަތް ކުރައްވާ އިރު ބަލައިގެން އިނުން ކަމަށް ލައްވާނެ. ބަލައިގެން އިނުމަކީވެސް ބައިވެރިވުމެކެވެ.

ކުރިން ވަރަށް މާހިރުވެރިވި ކަމެއްގައިނަމަ، ކުރީގެ އެ މަސައްކަތަށް ވުރެ އެ ކަމާ ގުޅޭ އެހެން ހަރަކާތެއް ރަނގަޅަށް ހީވެދާނެ. މަސައްކަތުގައި އަންނަ ބަދަލުތަކުން ވަރަށް މާހިރު ފަންނާނަކަށް ހިތާމަ އުފެދިދާނެ ނަމަވެސް، ޝައުގުވެރިއެއްގެ ގޮތުގައި ކުރާ މީހަކަށް އާ ގޮތެއް އުފާވެރިކޮށްދޭނެ ކަމަށް Association ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. މިއީ ވަރަށް މާހިރު ކާރޕެންޓަރަކަށް ވެސް އެއްގޮތް ބައެއް.

މަސައްކަތާ ގުޅޭ ހަރަކާތްތަކުގައި ރައްކާތެރިކަން

• ކަރަންޓުން ދުއްވާ އާލާތް، ދަތް ތަކެތި، ދަތް ތެރެ ހުރި ކިލާއި އިސްކުރު ނެގުމަށް.
• ތިންނަ ލައިގެ ތެޔޮ، ޕެޓްރޯލާއި ކެމިކަލް ތަކެތި ބަންދުކޮށް ބެހެއްޓުމަށް.
• އެ މީހާ މިހާރު ކާރު ނުދުއްވާ ނަމަ ކާރުގެ ތަޅުދަނޑި ފެންނާ ތަނުން ދުރުކޮށްލުމަށް.
• ވޯކްޝޮޕާއި ގޯތިތެރޭގެ ހުރިހާ މަސައްކަތްތަކެއް ބެލުމުގެ ދަށުން ކުރުމަށް.
• ގަނޑަށް ނުދާނެ ބޮޑު ތަކެތި ހޮވައިގަނެވޭތޯ ބައްލަވާ.

އެ މީހާ “ނޫން” ބުންނަނަމަ ކީއް ކުރާނީ؟

އެ ނިންމުމަށް އިޙްތިރާމް ކުރައްވާ. “ނޫން” އޭ ބުނެވުނީ އެ މަސައްކަތް މާ ދަތި ކަމަށް، ކުޑަކުދިންނަށް ހަދާ ކަމެއްހެން ހީވާ ކަމަށް، ނުވަތަ މިއަދަކަށް އެކަން ރަނގަޅެއް ނޫން ކަމަށް ވެދާނެ. Alzheimer’s Association އިންޒާރު ދެނީ މަޖުބޫރު ނުކުރުމަށެވެ. އެހެން މަސައްކަތެއް، އެހެން ވަގުތެއް މަސައްކަތް ކުރައްވާ، ނުވަތަ ހަމައެކަނި އެކުގައި އިށީނދެލައްވާ. އެ މީހާ ނޫން ބުނެވިއްޖެ ނަމަ ކުރެވޭނެ ކަންތައް ބައްލަވާ.

އެކަށީގެންވާ ގޭމްތަކާއި ވާހަކަދެއްކުން

Finish the Saying ގައި އެނގެން ހުރި އެމެރިކާގެ މަޝްހޫރު ބަސްފުޅުތައް ބޭނުންކޮށްގެން ވާހަކަދެއްކުމަށް މަގު ހުޅުވޭ. Conversation Cards ގައި މައުޟޫޢުން ތައްޔާރުކޮށްފައިވާ، އިމްތިހާނެއް ނެތް ހުޅުވާލެވޭ ސުވާލުތައް ހިމެނޭ؛ މިއީ މަސައްކަތާއި ޝައުގުވެރިކަމާ ބެހޭ ވާހަކަތައް ހިނގައިދޭނެ ގޮތެކެވެ. Picture Puzzle ގައި ތަސްވީރުގެ ޕީސް ބަދަލުކުރާ އިރުވެސް މުޅި ތަސްވީރު ފެންނަ ގޮތުގައި ބަހައްޓާފައިވެއެވެ، އަދި ބޮޑު އަކުރުން ލިޔެފައިވާ Word Search ޕްރިންޓްކޮށް ކިޗަން މޭޒުމަތީގައި ބޯޕަން ޖަހައިގެން ކުރެވޭނެ. އެ މީހާގެ މާޒީއާ ބެހޭ ވާހަކަ އިމްތިހާނެއް ނުކޮށް ދެއްކުމަށް، އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަނދާން އާކުރުމުގެ އިރުޝާދު ބައްލަވާ.