Ҡыҫҡа яуап .
Деменция менән йәшәгән ир-ат өсөн иң яҡшы шөғөлдәр уның үҙ тормошонан килә: ул эшләгән эш, яратҡан хоббиҙары һәм үҙе тотҡан көнүҙәк тәртип. Элекке офис хеҙмәткәре ҡағыҙҙарҙы тәртипкә килтереүҙе ошатырға мөмкин, механик таҙа инструменттар менән эшләүҙе, спорт фанаты иһә борондан таныш уйынды. Кемдең нимә ҡыҙыҡлы булыуы төрлөсә, шуға күрә башлағыҙ кешенән, уның ир-ат булыуынан түгел.
- Башлағыҙ был ир-аттың үҙ тарихынан: уның эшенән, хоббиҙарынан, тәртибенән һәм ниндәй эш менән горурланыуынан.
- Тормош маҡсаты булған эштәр, мәҫәлән, фурнитураны һортлау, машинаны йыуыу йәки ағасты шомартыу, күпмелер дәрәжәдә йыш ошай, класс шикелле тойолған шөғөлдәрҙән күрә.
- Бөтә ир-ат та инструменттарҙы йәки спортты яратмай. Күптәре ашарға эшләргә, музыкаға, бağсаға, сәнғәткә йәки башҡаларҙы хәстәрләргә ярата. Һорағыҙ, күҙәтегеҙ һәм уның юлы буйынса барығыҙ.
- Эш төрөндәге шөғөлдәрҙе хәүефһеҙ итеү өсөн үткер инструменттарҙы алып ташлағыҙ һәм күҙәтеү аҫтында булығыҙ, һәм һәләттәр үҙгәргән һайын уларҙы ябайлаштырығыҙ.
- Баш тартырға хоҡуғы бар. Рольде тәҡдим итегеҙ, бурыс түгел, һәм икенсе көндө тағын бер ҡат телгә алығыҙ.
Был биттә (8 бүлектәре)
Кешеләр йыш ҡына «деменциялы ир-атар өсөн шөғөлдәр» тип эҙләй, сөнки йәмәғәт киңәш иткән ысулдар уларҙың тормошона тап килмәй. Был дөрөҫ борсолоу. Ләкин яуап — «ир-ат» шөғөлдәренең исемлеге түгел. Башлағыҙ был конкрет ир-аттан: ул нисек эшләгән, аҙнаның ял көндәрен нисек үткәргән, нимә уны файҙалы тойғанын. Ҡыҙыҡһыныуҙар һәркем өсөн төрлөсә. Күп ир-ат ашарға эшләргә, бағсаға, сәнғәткә йәки йырларға ярата, ә күп ҡатын-ҡыҙ машиналарҙы һәм бейсболды яратҡан.
Ул чынлап та ошай торған шөғөлдәрҙе нисек табырға?
Уның тормош тарихынан башлағыҙ. Alzheimer ассоциацияһы көнүҙәк план төҙөргә киңәш итә: кешенең яратҡан һәм ошамаған нәмәләренә, көслө яҡтарына, ҡыҙыҡһыныуҙарына һәм ул элек көнөн нисек ойоштороуына таянып. Үҙегеҙҙән һорағыҙ:
- Уның эше ниндәй булған? Офис, фермалар, завод, һөнәр, армия, һатыу, уҡытыу, машина ҡулланыу, йорт эштәре?
- Буш ваҡытында нимә эшләгән? Балыҡ тотоу, карталар, ағас эшләү, спорт, сиркәү, музыка, ашарға эшләү, гаражда машина?
- Тәртибе ниндәй булған? Һәр иртә кофе һәм гәзит? Һава торошон белеү? Шимбә көндө машина йыуыу?
- Уҙе башлаған эштәр ниндәй? Ассоциация белдерә: кеше һораусыһыҙ эш башлаһа, мәҫәлән, идән һөрткәндә, ул эштәр көнүҙәк тәртипкә әйләнергә мөмкин.
- Ул нимәнән ҡасып тора? Кемдер спорт ҡарарға ярата, ә кемдер уның тиҙлеге һәм тауышы менән борсола. Ул ҡасан шат, ҡасан борсолған йә асыуланған булыуын күҙәтегеҙ.
Ғаиләһе һәм иҫке дуҫтары менән дә һөйләшегеҙ. Улар көнүҙәк тормоштан юғалған ҡыҙыҡһыныуҙарҙы иҫләргә мөмкин.
Элекке эшкә нигеҙләнгән шөғөл идеялары
Alzheimer ассоциацияһы асыҡ миҫал килтерә: элекке офис хеҙмәткәре тәңкәләрҙе тотҡыға һалыуҙы, почта конверттарын йыйыуҙа ярҙам итеүҙе йә эштәр исемлеген төҙөүҙе ошатырға мөмкин, ә элекке фермер йә бағсы ҡулдар аҫтында ергә эшләүҙе. Был фекер күп һөнәргә ҡағыла.
| Элекке эш | Шөғөл идеялары | Ябайыраҡ вариант |
|---|---|---|
| Офис йәки эшҡыуарлыҡ | Ҡағыҙҙарҙы папкаларға тултырыу, конверттарҙы маркалау, исемлекте тикшереү, өҫтәл тартмаһын тәртипкә килтереү | Конверттарҙы бер-бер артлы өйөү; ҡағыҙ ҡыҫтырғыстарҙы ҡорамға һалыу |
| Һөнәр йәки механика | Таҙа гайкаларҙы, болтдарҙы һәм шайбаларҙы һортлау; ҙур болтдарҙы ҡул менән тартыу; инструмент каталогтарына ҡарау | Оҙонлоғо буйынса ике ҡәҙәхкә бүлеү |
| Фермерлыҡ йә бағсылыҡ | Һыу һибеү, сәскәләрҙе ҡасыҡҡа ултыртыу, япраҡтарҙы грабли менән йыйыу, бағсаны ҡарау | Һеҙ эшләгәндә тышта ултырыу; орлоҡ пакеттарын тотоу |
| Армия | Аяҡ кейемен ялтыратыу, тартманы тәртипкә килтереү, хеҙмәттән фотоларға ҡарау, әгәр ул оҡшатһа | Ул осорҙоң музыкаһын тыңлау |
| Һатыу йәки хеҙмәт күрһәтеү | Ҡунаҡтарҙы ҡаршы алыу, уңдыҡтар таратыу, купондарҙы һортлау | Ишек янында ултырып, сәләм биреү |
| Уҡытыу | Юғары тауыш менән уҡыу, китаптарҙы тәртипкә килтереү, һүрәттәрҙе темаға ҡарап һортлау | Һүрәт китабын бергә ҡарау |
| Машина йәки транспорт | Карталарға йә иҫке машина журналдарына ҡарау, машина йыуыу | Ишек алдынан үткән машиналарға ҡарау |
| Йорт һәм ғаилә | Кейем йыйыу, өҫтәл яңғыҙлау, аш әҙерләүҙә ярҙам итеү | Салфеткаларҙы тигеҙләү; болғатыу |
Ҡайһы бер хәтирәләр, мәҫәлән, армия хеҙмәте, көслө тойғолар уята ала. Уның юлы буйынса барығыҙ, үткәндәр тураһында һөйләшеүҙе яҡшы яҡтан тотоғоҙ, ә әгәр ул борсолһа, темаға йомшаҡ рәүештә күсегеҙ.
Хоббиға нигеҙләнгән шөғөл идеялары
- Ағас эшләү. Silk ағас бүреһен шомартыу йә ҡош йорто комплектын буяу. Alzheimer ассоциацияһы остахананан хәүефле материалдарҙы һәм инструменттарҙы алып ташларға тәҡдим итә, шулай итеп шомартыу кеҙҙәй генә рәхәт һәм хәүефһеҙ булыр.
- Балыҡ тотоу. Һеҙ ҡармаҡтарын алып ташланған балыҡсы ҡорамды һортлау, балыҡ журналдарына ҡарау йә бергә күлдең яғында ултырыу.
- Машиналар. Машина йыуыу, хромды ялтыратыу, классик машиналар фотоларына ҡарау йә пассажир булараҡ сәйәхәткә сығыу.
- Спорт. Классик уйынды йә иң яҡшы мизгелдәрен ҡарау, йомшаҡ туп ташлау, гольф туптарын ковер өҫтөнә һалыу йә бейсбол карталарын һортлау.
- Карталар һәм уйындар. Таныш карта уйыны, домино йә карталарҙы әйләндереп парын табыу. Күңелде түбән тотоғоҙ һәм иҫәп алып барыуҙы ташлағыҙ.
- Музыка. Уның үҫмер һәм егерме йәштәге йырҙары, яратҡан төркөм йә гимн. Ҡарағыҙ: музыка шөғөлдәре буйынса ҡулланма.
- Ашарға әҙерләү һәм мангал. Үҫемлектәрҙе йыуыу, һоусыны болғатыу, котлеттар формалағыҙ, һеҙ пешергәндә ул үҙенең машһур чилиһын нисек әҙерләгәнен һөйләй ала.
- Гәзит. Alzheimer ассоциацияһы билдәләй: гәзитте һәр ваҡыт уҡыған кеше, эстәлеген тулыһынса аңламаһа ла, уны уҡырға ярата ала. Кофе һәм гәзит иртәнге тәртиптә ҡала ала.
- Төҙөү. Ҙур деталле модель комплекттары йә олондар өсөн ябай төҙөү йыйылмалары. Тотоуға еңел булған деталдәр һайлағыҙ.
- Нимәлер хәстәрләү. Мәхлүк ашатыу, ҡош кормушкаһын тултырыу йә үҫемлектәргә һыу һибеү. NIA мәхлүк ашатыу, таратыу йә йөрөтөү кеүек шөғөлдәрҙе яратырға мөмкин булған нәмәләр иҫәбенә индерә.
Шөғөлдө нисек тәҡдим итергә, уны эш итеп тоймаҫлыҡ итеп?
Уны реаль ярҙам итеп тәҡдим итегеҙ. Alzheimer ассоциацияһы «Миңә ярҙам итә алаһығыҙмы?» тип һорарға һәм эште маҡсат менән бәйләргә киңәш итә. Сағыштырығыҙ:
- «Был болтдарҙы һортларғамы?» (һынау кеүек яңғырай)
- «Мин һыу һоро фурнитура алдым, плиткаға тиклем уларҙы тәртипкә килтерергә кәрәк. Миңә ярҙам итә алаһығыҙмы?» (эш кеүек яңғырай)
Башҡа кәңәштәр:
- Олондар өсөн материалдар ҡулланығыҙ. Ҡыҫҡа ситтәре алынған реаль инструменттар, реаль каталогтар, реаль конверттар.
- Ян-яҡ эшләгеҙ. Ике кеше бер эш өҫтөндә эшләү — бергәлек. Бер кеше икенсеһен карап тороу — күҙәтеү.
- Төҙәтмәгеҙ. Болттар ялған ҡасыҡҡа эләккән булһа, ҡалдырығыҙ. Мөһиме — бергә үткән ваҡыт һәм файҙалы булыу тойғоһо.
- Башларға ярҙам итегеҙ. Alzheimer ассоциацияһы билдәләй: күп кешеҙҙә эш эшләргә теләге һаман бар, әммә ойоштороу һәм башлау ауыр. Беренсе эште бергә башлағыҙ.
Үҙгәргәндә нисек яраҡлашырға?
Деменция прогрессировать иткәндә, Alzheimer ассоциацияһы ябайыраҡ, тәкрарланған эштәрҙе тәҡдим итергә һәм кешенең ролен кәметергә әҙер булырға киңәш итә. Элек двигателдәрҙе яңынан йыйған ир-ат хәҙер таҙа гаечный тотоуҙан, машиналар тураһында һөйләүҙән йә һеҙ эшләгәнде карап тороуҙан ләззәт ала ала. Күҙәтеү — ҡатнашыу ул да.
Әгәр ул нимәлер бик оҫта эшләһә, элекке һөнәренән башҡа, бәйле шөғөл уға яҡшыраҡ тойолорға мөмкин. Ассоциация билдәләй: профессиональ рәссам эштәренең үҙгәреүенән ҡәнәғәтһеҙ булыуы ихтимал, ә һөйәр рәссам яңы сығыш юлын ошатыр. Оҫта ағасса эшләүсе өсөн дә шулай.
Эш төрөндәге шөғөлдәр менән хәүефһеҙлек
- Электр инструменттарын, пычаҡтарҙы, ҡаҙаҡтарҙы һәм остро осло шуруптарҙы алып ташлағыҙ.
- Скипидарҙы, бензинды һәм химик матдәләрҙе ябып ҡуйығыҙ.
- Ул артабан машина ҡулламаһа, машина асҡыстарын күҙҙән ыраҡ ҡуйығыҙ.
- Бөтә остахана һәм бағса эштәрен күҙәтеү аҫтында башҡарығыҙ.
- Йота алмаҫлыҡ ҙур деталдәр һайлағыҙ.
Әгәр ул «юҡ» тиһә?
Уны хөрмәт итегеҙ. «Юҡ» тигәне эштең бик ауыр, бала-саға кеүек йә бөгөн генә килешмәүен аңлатыр. Alzheimer ассоциацияһы мәжбүр итмәҫкә киңәш итә. Икенсе эш, икенсе ваҡыт йә бергә генә ултырығыҙ. Улар «юҡ» тигәндә нимә эшләргә тигән биткә ҡарағыҙ.
Тап килгән уйындар һәм әңгәмә
Finish the Saying таныш мәҡәлдәр һәм әйтемдәр буйынса уйын, ул әңгәмәгә алып бара. Conversation Cards темалар буйынса асыҡ һорауҙар тәҡдим итә, һәм улар эш һәм хоббиҙар тураһында хикәйәләрҙе асырға мөмкин. Picture Puzzle ҡиҙәктәрҙе алмаштырғанда бөтә рәсемде күрһәтеп тора, ә ҙур хәрефле Word Search баҫтырып, ашханә өҫтәлендә ручка менән башҡарырға мөмкин. Уның үткәне тураһында һынамаҫтан һөйләшеү юлдары өсөн иҫкә төшөрөү ҡулланмаһына ҡарағыҙ.
Дөйөм һорауҙар .
Деменция менән йәшәгән ир-атар нимәне ярата?
Бер генә исемлек юҡ, сөнки ир-аттарҙың ҡыҙыҡһыныуҙары кем менән генә булмаһын, айырым. Яҡшы башлау нөктәләре — уның үткән эше менән бәйле эштәр, мәҫәлән, ҡағыҙҙарҙы тәртипкә килтереү йәки болтдарҙы һортлау, шулай уҡ яратҡан хоббиҙары: балыҡ тотоу, машиналар, музыка, ашарға эшләү йәки спорт. Ул үҙе нимә эшләгәнен күҙәтегеҙ һәм шуға таянығыҙ.
Атайым төркөм шөғөлдәренән баш тарта. Нимә эшләй алам?
Күп кеше, ир-ат та, ҡатын-ҡыҙ ҙа, класҡа оҡшаған йәки балаларса тойолған шөғөлдәрҙән баш тарта. Эш тәҡдим итеп ҡарағыҙ: «Миңә был әйберҙәрҙе тәртипкә килтерергә ярҙам итә алаһығыҙмы?» Кесерәк төркөм йәки ике кеше араһындағы ваҡыт ҙа зур бүлмәгә ҡарағанда рәхәтерәк тойолорға мөмкин.
Уға инструменттар ҡулланырға рөхсәт итергә һуң?
Бары тик күҙәтеү аҫтында һәм хәүефһеҙ инструменттар менән генә. Электр инструменттарын, пычаҡтарҙы һәм бөтә үткер нәмәне алып ташлағыҙ, ә шөғөлдәр тәҡдим итегеҙ: ағас бүреһен шомартыу, таҙа фурнитураны һортлау йәки ҙур болтдарҙы ҡул менән тартыу. Alzheimer ассоциацияһы остахананан хәүефле әйберҙәрҙе алып ташларға киңәш итә, шулай итеп шомартыу кеҙҙәй генә хәүефһеҙ рәүештә ошарға мөмкин.
Ул профессионал булған. Ябай эштәр уны рәнйетмәҫ микән?
Улар эш итеп күрһәтелһә, рәнйетергә мөмкин. Эште реаль ярҙам итеп күрһәтегеҙ, взрослый материалдар ҡулланығыҙ, һәм уның элекке роленә яҡын нәмә һайлағыҙ, мәҫәлән, исемлекте тикшереү, файлды тәртипкә килтереү йәки почта конверттарын йыйыуҙа ярҙам итеү. Әгәр ул нимәлер бик оҫта эшләһә, бәйле, әммә башҡа шөғөл уны сағыштырыуҙан азыраҡ тойолдорор.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging