Аҭак кьаҿ
Адеменциа змоу ахаҵа изы зегь реиҳа еиӷьу аусмҩаԥгатәқәа иара ихаҭа иԥсҭазаара иалҵуеит: иара иуахьаз аус, бзиа иибоз иҳауасқәа, есымша иҟаиҵоз аусқәа. Аофистә усзуҩыс иҟаз ақаӷьқәа реидкылара гәахәара изаанаргар алшоит, автомеханик — ицқьоу амаругаақәа рыҭаацәара, аспортив гәахәаԥшыҩ — ажәытә хәмарра акәзар. Ахацәа ргәаҳәарақәа еиԥшым, убри аҟынтә ауаҩы ихаҭа дырҿиа, ихаҵара мацара акәымкәа.
- Убри ахаҵа ихаҭа иҭоурых шәалага: иусура, бзиа иибоз иусқәа, есымша иҟаиҵоз, мчыла дахьазҳәоз ахҭысқәа.
- Иҵабыргу хықәкы змоу аусқәа, иаҳҳәап, амаҭәарқәа реидкылара, амашьына аӡәӡәра ма амҿы аԥсабара, ашколтә уроки еиԥшу аусмҩаԥгатәқәа раасҭа еиҳа гәахәара рзаанагоит.
- Ахацәа зегьы амаругаақәеи аспорти бзиа ирбаӡом. Рацәаҩны бзиа ирбоит афатә ҟаҵара, амузыка, абаҳча аҭаацәара, аҟазара ма егьырҭ рыхшылара. Шәазҵаа, шәахәаԥш, иара дшәырнаргала.
- Аусуратә ҟазшьа змоу аусқәа шәарҭада ишәҵа, иԥсуа амаругаақәа шәахырх, шәахылаԥшла, иара убас ауаҩы илшарақәа рԥсахрақәа ирықәыршәаны урҭ шәырмариала.
- Мап акра ауеит. Ауалс акәымкәа, хаҭара змоу ароль изаанага, уадаҩны ишәыԥхьаӡозар, даҽа мшык шәҽазышәшәа.
Ари адаҟьаҿы (8 аҟәшақәа)
- Ишԥа сылшо зегь реиҳа бзиа иибо аусмҩаԥгатәқәа ралкаара?
- Аусура аҟынтә иаагоу аусмҩаԥгатәқәа рзы аидеақәа
- Аҳауасқәа ирықәыршәаны аусмҩаԥгатәқәа рзы аидеақәа
- Ишԥа сылшо аусмҩаԥгатә адыргалара, аамҭа ахьырԥара мацара акәымкәа?
- Аҭагылазаашьа анаԥсахуа ишԥа сзыҟало?
- Аусуратә ҟазшьа змоу аусқәа раан ашәарҭадара
- Мап аникра иҟаҵатәузеи?
- Ирықәшәо ахәмаррақәеи ахцәажәарақәеи
Ауаа лассы «адеменциа змоу ахацәа рзы аусмҩаԥгатәқәа» ирышьҭалоит, избанзар истандарту абжьагарақәа рҭаацәара иалоу ахаҵа изы ишыргәахьалым еиԥш ирбоит. Убри ииашоу гәҭынчымроуп. Аха аҭак «хаҵатә» усқәоуп ҳәа иҟоу асиа аҟны акәӡом ишыҟоу. Зегьы убри ахаҵа ихаҭа шәалагароуп: иара аус шауаз, амшмбзиақәа шааихуаз, харада иҽзибоз аусқәа зеиԥшрамыз. Агәаҳәарақәа дарбанзаалак ауаҩы изы еиԥшым. Ахацәа рацәа афатә ҟаҵара, абаҳча аҭаацәара, асахьаҭыхра ма ашәаҳәара бзиа ирбоит, аҳәса рацәагьы амашьынақәеи абеисболи бзиа ирбоит.
Ишԥа сылшо зегь реиҳа бзиа иибо аусмҩаԥгатәқәа ралкаара?
Иара иԥсҭазааратә ҭоурых шәалага. Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит есымшатә план аҟаҵара ауаҩы бзиа иибо, бзиа имбо, имчқәеи игәаҳәарақәеи, иара убас иара иԥсҭазаара шааихуаз иақәыршәаны. Шәхы шәазҵаа:
- Иус зеиԥшрамыз? Офис, ферма, фабрика, уснагӡара, арратә маҵзура, аҭира, аҵарадырра, амашьына аныҟәцара, аҩны?
- Иаамҭа даҽакала шааихуаз? Аԥсыӡкра, акартхәмарра, амҿы аус адулара, аспорт, ауахәама, амузыка, афатә ҟаҵара, агараж аҿы амашьына?
- Есымша иҟаиҵоз зеиԥшрамыз? Есышьыжь акофеи агазеҭи? Аамҭа аҭагылазаашьа ахәаԥшра? Асабша есымша амашьына аӡәӡәра?
- Уажәгьы ихала ихацыриркуазеи? Ассоциациа иазнеиуеит ауаҩы акыр ихала далалагар, иаҳҳәап аҵаҟа ашьхарыхра, урҭ аусқәа есымшатә графикс иҟалар ҟалоит.
- Иара ицәахьаҷозеи? Шьоукы аспорт ахәаԥшра бзиа ирбоит; егьырҭ ауадаҩреи ашара-гәаҟреи рзаанагоит. Иара дгәырӷьо, даргәамҵо, ма дгәаауа анакәу шәахәаԥшла.
Аҭаацәеи иажәытә ҩызцәеи шәрацәажәа. Урҭ есымшатә ԥсҭазаара аҟынтә иӡыз аҳауасқәа шәгәаланаршәар алшоит.
Аусура аҟынтә иаагоу аусмҩаԥгатәқәа рзы аидеақәа
Аальцгеимер иассоциациа ииашоу ҿырԥштәык аанагоит: аофис аусзуҩыс иҟаз ақаӷьқәа реиқәыршәара, аԥара аҭыԥаҿы ақәыргылара, асаламшәҟәқәа реизгара ма аплан аҟаҵара бзиа иибар ҟалоит, афермер ма абаҳчаҩ — аҩны бжара аусура. Убри еиԥш иҟоу аидеа даҽа усурақәа рацәагьы ирхыцны иҟоуп.
| Ажәытә усура | Аусмҩаԥгатәқәа рзы аидеақәа | Еиҳа имариоу авариант |
|---|---|---|
| Аофис ма абизнес | Апапкақәа рахь ақаӷьқәа реидкылара, аконвертқәа рҿы аштамп ақәҵара, асиа ахәаԥшра, астол аҭаӡра реиқәыршәара | Аконвертқәа еиқәыршәаны рықәыргылара; аклипсақәа ақьаб ахь рҭаҵара |
| Аремеслоқәа ма амеханика | Ицқьоу агаикақәа, аболтқәа, ашаибақәа реидкылара; анапала аболт дуқәа ракәкра; амаругаақәа ркаталог ахәаԥшра | Ашәагаақәа рыла ҩ-кьасәк рахь реидкылара |
| Ақыҭанхамҩа ма абаҳчаҭаацәара | Аӡы аҭаҭәара, аҵиаақәа раҵаҵара, абӷьы еизгара, абаҳча аҭагылазаашьа ахәаԥшра | Шәара аус шәауа анҭыҵ датәаны аԥшыра; аҵла хылҵшьҭрақәа рыхәшақәа рымкыра |
| Арратә усура | Амаҵәақәа рырцқьара, аҭаӡра аиқәыршәара, бзиа иибозар арратә фотосахьақәа рахәаԥшра | Убри аамҭазтәи амузыка азыӡырҩра |
| Аҭира ма ауаа рымаҵзура | Асасцәа раԥхьагылара, афатә хәыҷқәа рыҭара, акупонқәа реидкылара | Абзиабара аҳәаразы абнажәла аҟны аҭатәара |
| Аҵарадырра | Бжьыҭины аԥхьара, ашәҟәқәа реиқәыршәара, атемақәа рыла асахьақәа реидкылара | Сахьала иҭәу ашәҟәы шәацны ахәаԥшра |
| Аныҟәцара ма атранспорт | Акартақәа ма аавтомобилтә журналқәа рахәаԥшра, амашьына аӡәӡәра | Аҩны бжара аҟынтә амашьынақәа ишцо ахәаԥшра |
| Аҩнеи аҭаацәеи | Амаҭәақәа реиҵарҳәара, астол ашәаҭара, ахәылбзиатә фатә аҟаҵара ацхраара | Асалфеткақәа рырҵәцара; афатә аҵаара |
Шьоукы рзы, иаҳҳәап арратә маҵзура еиԥш иҟоу агәалашәарақәа, угәы хьшәашәа ирҵар алшоит. Иара инапхгара шәаҵагыл, аԥхьатәи аамҭазы ахцәажәара бзиахоит ииашоу, ипозитивтәу шәаҳасабразар, даргәамҵуа ишәбозар, еиҳа имариоу атема шәахыс.
Аҳауасқәа ирықәыршәаны аусмҩаԥгатәқәа рзы аидеақәа
- Амҿы аус адулара. Амҿы аԥсабара ма аԥсаатә хәыҷқәа рҩны аҭыхра. Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит аусҭырҭа аҟынтә ишәарҭоу амаҭәарқәеи амаругаақәеи рахыхра, убасҟан амҿы аԥсабара еиԥш иҟоу аус гәахәара азаанагоит, ишәарҭадахоит.
- Аԥсыӡкра. Аԥсыӡкыга кьаша аҟны акармақәа ахыхны амаҭәарқәа реидкылара, аԥсыӡкразы ажурналқәа рахәаԥшра, ма аӡиа аҟны еицытәаны аԥшыра.
- Амашьынақәа. Амашьына аӡәӡәра, ахром ахьыршәра, аклассикатә машьынақәа рфотосахьақәа рахәаԥшра, ма пассажьирс амашьынала аныҟәара.
- Аспорт. Аклассикатә хәмарра ма амомент бзиақәа рахәаԥшра, ихьаау ампыл аҭагалара, ахалқәа рҿы ампылхәыҷқәа рыкәкра, ма аспортив картқәа реидкылара.
- Акартқәеи ахәмаррақәеи. Еицырдыруа акартхәмарра, адомино, ма еиԥшу асахьақәа рыԥшааразы акартқәа рыҭаацәара. Агәыԥжәара шәацәахьаҷ, ахыԥхьаӡара аҟаҵара аҵабырг шәамыхәаԥшын.
- Амузыка. Иара иқәра хәыҷыз аамҭазтәи ашәақәа, бзиа иибоз агәыԥ ма ауахәаматә шәа. Шәахәаԥш ҳәа амузикатә усмҩаԥгатәқәа рзы абжьагара.
- Афатә ҟаҵареи агрили. Аусҭацәқәа рыӡәӡәра, асоус аҵаара, котлетқәа рҟаҵара, ма шәара афатә шәаҟаҵацыԥхьаӡа бзиа иибоз афатә шыҟаиҵоз иҳәара.
- Агазеҭ. Аальцгеимер иассоциациа иазнеиуеит есымша агазеҭ аԥхьара бзиа избоз ауаҩы уажәгьы убри аҟнытә гәахәара иоур алшоит, атекст зегьы ихшыл аилкаара имчызаргьы. Акофеи агазеҭи ашьыжьтә аамҭа ахәҭас иаанрыжьыр ҟалоит.
- Аиқәыршәара. Адуцәа рзы еиҳа идуу акәацқәа змоу амоделқәа ма конструктор имариоу. Анапала рымкыра имариоу ахәҭақәа шәалышәх.
- Акы ахшылара азыҟаҵара. Аҩнытә ԥстәы афатә аҭара, аԥсаатәқәа рфатәқәа рыҭара, ма аҵиаақәа аӡы рҭаҭәара. NIA аҩнытә ԥстәы афатә аҭара, ахылаԥшра ма аныҟәцара ауаа гәахәара рзаанаго аусқәа рахь иаҵанакуеит.
Ишԥа сылшо аусмҩаԥгатә адыргалара, аамҭа ахьырԥара мацара акәымкәа?
Ҵабыргу цхыраарас изаанага. Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит «Убри сыцхраауама?» ҳәа аҳәара, аус ахықәкы иадҳәалоуп ҳәа аарԥшра. Шәеиҿырԥш:
- «Ари аболтқәа реидкылара уҭахума?» (аԥышәара иеиԥшуп)
- «Сара амаҭәарқәа еимырдоу саахәеит, аполка сзырҽеидала урҭ реидкылара саҭахуп. Унапа сыцхраауама?» (чындара иеиԥшуп)
Егьырҭ абжьагарақәа:
- Адуцәа рзы амаҭәарқәа шәархәа. Иԥсуа ахәҭақәа зыхыху иҵабыргу амаругаақәа, иҵабыргу акаталогқәа, иҵабыргу аконвертқәа.
- Авараҿы аус шәаура. Ҩыџьа аус еицыруазар — аҩызцәара ауп. Аӡәы даҽаӡәы диахәаԥшуазар — ахылаԥшра ауп.
- Шәымзырҽеилан. Аболтқәа егьырҭ акьасқәа рахь иҭахаргьы, убри убас иаанрыжь. Зегь реиҳа ихадоу — еицымҩаԥыжәго аамҭеи аус шылшо агәрагареи роуп.
- Алагара дшәыцхраа. Аальцгеимер иассоциациа иазнеиуеит ауаа рацәа агәаҳәара рымоуп акы ҟарҵарц, аха аиҿкаареи алагареи рцәауадаҩуеит. Актәи шәацны шәыҟаҵа.
Аҭагылазаашьа анаԥсахуа ишԥа сзыҟало?
Адеменциа шаԥсахуа ала, Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит еиҳа имариоу, еиҭаҳәашьа змоу аусқәа рдыргалара, иара убас ауаҩы еиҳа имаҷу ароль анагӡара дшазыхиоу аилкаара. Зны амоторқәа зырҽеиоз ахаҵа уажәы ицқьоу амаруга амкыреи амашьынақәа рзы ахцәажәареи, ма шәара шәус шаура диахәаԥшра гәахәара изаанагоит. Ахәаԥшрагьы — алахәра ауп.
Иара акы аҿы хаҭара ду змаз специалистс дыҟазҭгьы, убри иаднаҳәало аха даҽа аусмҩаԥгатәк иажәытә усура аасҭа еиҳа гәахәара изаанаргар алшоит. Ассоциациа иазнеиуеит апрофессионал сахьаҭыхҩы иусура аҿы иҟало аԥсахрақәа дырргәамҵыр ҟалоит, аха аҳауас змоу ауаҩы ҿыц акы бзиа иибар ҟалоит. Убри еиԥш иҟоуп аҟазара ду змаз амҿы аус адулаҩы изыгьы.
Аусуратә ҟазшьа змоу аусқәа раан ашәарҭадара
- Афымца маругаақәа, аҵәҵәақәа, аԥсуа хы змоу амаҵәқәеи авинтқәеи шәахырх.
- Акраска ԥсыҽырӷәӷәагақәа, абензин, ахимикатқәа шәаркы.
- Амашьына дымныҟәцозар, амашьына ацаԥхақәа шәаҵәах.
- Аусураҭырҭаҿи абаҳчаҿи иҟоу аусқәа зегьы шәахылаԥшла.
- Аҵакра зымшо, еиҳа идуу амаҭәарқәа шәалышәх.
Мап аникра иҟаҵатәузеи?
Пату шәақәшәа. «Мап» аҳәара иаанагар алшоит аус даара иуадаҩуп, хәыҷтәуп, ма иахьа убри аамҭа акәӡом ҳәа. Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит мчыла акы аҟаҵара аҵабырг шәамыхәаԥшын. Даҽа уск, даҽа аамҭак шәаԥышәала, ма еицытәаны шәааигәала. Шәахәаԥш мап анрыкроу иҟаҵатәу.
Ирықәшәо ахәмаррақәеи ахцәажәарақәеи
Finish the Saying еицырдыруа ажәаԥҵақәа рхархәара аҭоит, ахцәажәарақәагьы ирыцхраауеит. Conversation Cards атемақәа рыла аԥышәарада иҟоу аилкаарақәа амоуп, урҭ аусуреи аҳауасқәеи рзы ахҭысқәа шәгәаланаршәар алшоит. Picture Puzzle ахәҭақәа ҽеиҩшәҵацыԥхьаӡа асахьа зегьы убарц алшара аҭоит, идуны икьыԥхьу Word Search акьыԥхьра ҟалоит, астол аҿы аручкала ахәмарра алшоит. Ауаҩы иԥышәара шәымҭакәа иажәытә аамҭа шәызлалацәажәаша анеирақәа рзы, шәахәаԥш ҳәа агәалашәарақәа рзы абжьагара.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Адеменциа змоу ахацәа зегь реиҳа бзиа ирбозеи?
Зегьы рзы иакәу сиак ыҟаӡом, избанзар ахацәа ргәаҳәарақәа дарбанзаалак ауаҩы иеиԥш еиԥшым. Ибзиоу хацыркрас иҟоуп иара иуахьаз аус иадҳәалоу аусқәа, иаҳҳәап, ақаӷьқәа реиқәыршәара ма аболтқәеи агаикақәеи реидкылара, иара убас бзиа иибоз иҳауасқәа: аԥсыӡкра, амашьынақәа, амузыка, афатә ҟаҵара ма аспорт. Иара ихала иҟаиҵо шәахәаԥшла, убригьы шәаԥышәала.
Саб агәыԥтә усмҩаԥгатәқәа мап рыцәикуеит. Иҟасҵар сылшозеи?
Ауаа рацәа, ахацәа ракәзаари аҳәса ракәзаари, ашколтә уроки еиԥшу ма ахәыҷтәқәа ишәоу аусмҩаԥгатәқәа мап рыцәыркуеит. Ус еиԥш иҟоу аҭыԥан аус изаанага: «Убри реидкылара сыцхраауама?» Хәыҷык агәыԥқәа ма шәҩыџьак рыҩныҵҟа аамҭа амҩаԥгара, азал ду аасҭа еиҳа гәыԥжәара аманы иҟалар алшоит.
Ишәарҭадаума амаругаақәа риҭара?
Ахылаԥшреи ишәарҭадоу амаругаақәеи рыла мацара. Афымца маругаақәа, аҵәҵәақәа, иԥсуа зегьы шәахырх, амҿы аԥсабара, ицқьоу амаҭәарқәа реидкылара, ма анапала аболт дуқәа ракәкра еиԥш иҟоу аусқәа шәрықәыршәа. Аальцгеимер иассоциациа иабжьанагоит аусҭырҭа аҟынтә ишәарҭоу амаҭәарқәа рахыхра, убасҟан амҿы аԥсабара шәарҭада гәахәара азаанагоит.
Иара хаҭара ду змоу специалистс дыҟан. Имариоу аусқәа дгәамбылҩашьома?
Дгәамбылҩашьыр алшоит, урҭ аамҭа ахьырԥаразы мацара иҟаҵоу аусқәоушәа изаанаргар. Аус ҵабыргу цхыраарас изаанага, адуцәа рзы амаҭәарқәа рхархәара шәаҭ, иара убас иара иажәытә усура иазааигәоу акы шәалышәх, иаҳҳәап, асиа ахәаԥшра, апапка аҿы ақаӷьқәа реиқәыршәара ма асаламшәҟәқәа реизгара. Акы аҟны дҟәыӷаӡа дахьыҟаз азы, убри иаднаҳәало, аха даҽа усмҩаԥгатәк аиҿкаара еиҳа еиӷьхоит, уажәтәи илшарақәеи иажәытәқәеи аҿурԥшуа дымгәаҟырц азы.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging