Jantyssyn

Obbraghyn son deiney ta beaghey lesh coayl cooinaghtyn

Er ny yannoo ass y noa Lhaih 6 minnidLiorish fwirran Golden Moments · Marrish ta shin screeu

Yn answoor giare

Ta ny obbraghyn share son dooinney ta beaghey lesh coayl cooinaghtyn çheet vo’n vea echey hene: yn obbyr ren eh, ny cummaghtyn by vie lesh, as ny roosteyryn laaoil v’eh cliaghtey rish. Foddee dooinney ren obbyr offishey goaill taitnys ayns sorçhal pabyr, foddee meaynic goaill taitnys ayns laue-ghreienyn glen, as foddee carrey spoyrt goaill taitnys ayns shenn gamman. Ta an-vennickys goll rish dooinney er dooinney, myr shen toshee lesh y persoon, cha nee lesh e yennid.

  • Toshee lesh shennaghys y dooinney shoh hene: e obbyr, e chummaghtyn, e roosteyryn as ny reddyn v’eh moyrnagh jeu.
  • Ta obbraghyn lesh feym feer, myr sorçhal greienyn, niee yn gleashtan ny shliawdey fuygh, dy mennick ny sassey na obbraghyn ta jeeaghyn gollrish brastyl.
  • Cha nel dagh dooinney graihagh er greienyn ny spoyrt. Ta mooarane goaill taitnys ayns cooinkey, kiaull, gaarlaghey, ellyn ny kiarail er feallagh elley. Fenaght, jeeagh as eiyr er.
  • Jean obbraghyn gollrish obbyr dy sauçhey liorish cur ersooyl greienyn geyre as freayll arrey, as jean ad ny sassey myr ta ablidyn caghlaa.
  • Ta kiart ec persoon dy ghra «cha nel». Cur jerrey, cha nee currey, as jean eab reesht laa elley.
Er y duillag shoh (8 rheynn)
  1. Kys oddym feddyn obbraghyn nee eh goaill taitnys ayndaue?
  2. Eairaghtyn obbree er bun shenn obbyr
  3. Eairaghtyn obbree er bun cummaghtyn
  4. Kys oddym obbyr y chur da gyn jeeaghyn gollrish obbyr follym?
  5. Kys oddym eh y chaghlaa myr ta reddyn caghlaa?
  6. Sauçhys lesh obbraghyn gollrish obbyr
  7. Cre my t’eh gra «cha nel»?
  8. Gammanyn as taggloo ta cooie

Ta sleih dy mennick shirrey son «obbraghyn son deiney ta beaghey lesh coayl cooinaghtyn» er-yn-oyr nagh vel ny coyrleyn cadjin jeeaghyn cooie da’n dooinney ayns nyn mea. Ta shen toiggalagh. Agh cha nel yn ansoor ny rolley dy obbraghyn «dooinagh». She toshiaght lesh y dooinney er-lheh shoh: cre ren eh son e vea, cre ren eh ec jerrey-shiaghtin, as cre hug er ennaghtyn ymmydoil. Ta an-vennickys ec dagh peiagh. Ta mooarane deiney graihagh er cooinkey, gaarlaghey, jannoo caslyssyn ny goaill arrane, as ta mooarane mraane graihagh er gleashtanyn as spoyrt-base.

Kys oddym feddyn obbraghyn nee eh goaill taitnys ayndaue?

Toshee lesh e vea. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy hroggal plannal laaoil mygeayrt reddyn by vie as cha by vie lesh y persoon, e niartyn, e an-vennickys, as myr v’eh cliaghtey cur e laa er bun. Fenaght jeed hene:

  • Cre v’e obbyr? Offish, balley, thie-obbraghey, keird, armeeyn, creck, gynsaghey, imman, ny yn thie?
  • Cre ren eh ayns e hra nagh row eh gobbraghey? Eeastaght, kaartyn, obbyr-fuygh, spoyrt, killag, kiaull, cooinkey, gleashtan ayns y garaaysh?
  • Cre v’e roosteyryn? Caffee as y phabyr-naight dagh moghrey? Jeeaghyn er yn emshir? Niee yn gleashtan Jedoonee?
  • Cre t’eh foast toshiaghey er e hon hene? Ta’n Association gra dy vod obbraghyn ta persoon toshiaghey gyn fenaght, myr scuabey yn laare, ve ayrn jeh’n roosteyr.
  • Cre t’eh shaghney? Ta taitnys ec paart dy leih ayns jeeaghyn er spoyrt; ta paart elley feddyn yn tappee as yn sheean seaghnagh. Cur tastey tra t’eh jeeaghyn maynrey, imneagh ny corree.

Loayr marish lught-thie as shenn chaarjyn myrgeddin. Foddee ad cooinaghtyn er reddyn by vie lesh nagh vel ry-akin ayns y vea laaoil nish.

Eairaghtyn obbree er bun shenn obbyr

Ta’n Alzheimer’s Association cur sampleyr baghtal: foddee dooinney ren obbyr offishey goaill taitnys ayns obbraghyn oardraghey, myr cur argid ayns coadeyder, cooney lesh post y chur ry-cheilley ny jannoo rolley reddyn dy yannoo, choud’s foddee eirrinee ny gaarlagheyder goaill taitnys ayns gobbraghey ‘sy gharey. Ta’n un eie gobbraghey son ymmodee obbraghyn.

Shenn obbyr Eairaghtyn obbree Cummey ny sassey
Offish ny dellal Sorçhal pabyr ayns filladyn, cur cowraghyn er ennalpyn, jeeaghyn er rolley, cur drooar desk ayns oardagh Cruckey ennalpyn; cur cnapan-pabyr ayns kishtey
Keirdyn ny meaynaght Sorçhal cnapan, boltyn as fainnaghyn glen; crampal boltyn mooarey lesh laueyn; jeeaghyn er catalogyn greienyn Sorçhal liorish mooadys ayns daa choppan
Eirinys ny obbyr garey Ushtey, cur lossreeyn ayns pohtyn, raaishkey duillagyn, jeeaghyn er y gharey Soie mooie choud’s t’ou gobbraghey; cummal packanyn rassyn
Armeeyn Glanney braagyn, cur drooar ayns oardagh, jeeaghyn er jalloyn shirveish my t’eh goaill taitnys ayndaue Geaishtagh rish kiaull veih’n traa shen
Creck ny shirveish custeymeyr Cur oltaghey da keayrtee, rheynn snaastey, sorçhal cooiponyn Soie ec y dorrys dy ghra heose
Gynsaghey Lhaih dy ard, cur lioaryn ayns oardagh, sorçhal jalloyn liorish cooish Jeeaghyn trooid lioar jalloo ry-cheilley
Imman ny caarjys Jeeaghyn er mappyn ny shenn earishlioaryn gleashtan, niee yn gleashtan Jeeaghyn er gleashtanyn goll shaghey vo’n phorch
Thie as lught-thie Filley eaddagh, soiaghey yn voayrd, cooney lesh jinnair Jannoo sherveishyn rea; corraa

Foddee cooinaghtyn ennagh, myr shirveish ayns ny armeeyn, cur lesh ennaghtyn lajer. Eiyr er, cum raa mychione y traa t’er ngoll shaghey mie, as caghlaa y chooish dy meein my t’eh jeeaghyn seaghnit.

Eairaghtyn obbree er bun cummaghtyn

  1. Obbyr-fuygh. Shliawdey block rea dy fuygh ny daah yn thie-eeanlee. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy chur ersooyl stoo as greienyn dangeyragh vo’n obbyr-lann myr shen foddee obbyr myr shliawdey ve taitnyssagh as sauçhey.
  2. Eeastaght. Sorçhal kishtey eeastee lesh ny dooaneyn er nyn gour ersooyl, jeeaghyn trooid earishlioaryn eeastee, ny soie ry-çheu awin ny loghan ry-cheilley.
  3. Gleashtanyn. Niee yn gleashtan, glanney cronn, jeeaghyn er jalloyn gleashtan claasagh, ny goll er turrys myr troailtagh.
  4. Spoyrt. Jeeaghyn er shenn gamman ny meeraghyn, ceau bluck bog, cur bluckyn golfe er brat-laaree, ny sorçhal kaartyn spoyrt.
  5. Kaartyn as gammanyn. Laue aashagh jeh gamman kaartyn ennoil, domino, ny çhyndaa kaartyn dy gheddyn co-chiart. Cum eh rea as lhig shaghey coontey skoiryn.
  6. Kiaull. Arraneyn veih e aegid as feedyn, possan by vie lesh, ny carval. Jeeagh er nyn lhiassaght obbraghyn kiaullee.
  7. Cooinkey as griollaghey. Niee lossreeyn, corraa anney, jannoo burgeryn, ny cur coontey myr ren eh e stoo-chassee ennoil choud’s t’ou jannoo eh.
  8. Yn phabyr-naight. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vod persoon ren lhaih y phabyr-naight dagh laa goaill taitnys ayn foast, ga nagh vod eh eiyrt er ooilley yn chooish dy slane. Foddee caffee as y phabyr tannaghtyn ayns y voghrey.
  9. Troggal. Kittaghyn modjyl lesh meeraghyn mooarey ny settaghyn troggal aashagh son sleih aasit. Reih meeraghyn ta aashagh dy ghram.
  10. Kiarail er red ennagh. Cur bee da baagh, lhieeney yn beealleyder ushag, ny cur ushtey da lossreeyn. Ta’n NIA cur cur bee, glanney ny shooyl baagh mastey obbraghyn foddee sleih goaill taitnys ayndaue.

Kys oddym obbyr y chur da gyn jeeaghyn gollrish obbyr follym?

Cur eh myr cooney feer. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy yenaght «Vod oo cooney lhiam, my saillt?» as dy chur feym rish yn obbyr. Soiaghey magh:

  • «Nailt sorçhal ny boltyn shoh?» (jeeaghyn gollrish prowal)
  • «Cheau mee poagey greienyn co-chruinnit as ta feme aym orroo v’er nyn sorçhal roish my nee’m yn skelloo y charraghey. Vod oo cooney lhiam?» (jeeaghyn gollrish obbyr)

Coyrle elley:

  • Ymmyd stoo aeglagh. Greienyn feer gyn oirr geyr, catalogyn feer, ennalpyn feer.
  • Obbraghey ry-çheu. Ta daa phersoon gobbraghey er obbyr ny sheshaght. Ta un phersoon jeeaghyn er fer elley ny arrey.
  • Ny jean eh y chiarail. My ta boltyn goll ayns y choppan elley, lhig da ve. Ta’n traa ry-cheilley as yn ennaght dy ve ymmydoil ny smoo scanshoil.
  • Cooin lhien toshiaght. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vel foast yeearree ec ymmodee sleih reddyn y yannoo, agh dy vel eh doillee dauesyn cur er bun as toshiaght. Jean yn chied nane ry-cheilley.

Kys oddym eh y chaghlaa myr ta reddyn caghlaa?

Myr ta coayl cooinaghtyn goll er, ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy chur stiagh obbraghyn ny sassey as ny smoo aachuragh, as dy ve aarloo son y persoon dy ghoaill ayrn ny sloo ghowin. Foddee dooinney ren troggal injinyn keayrt ennagh goaill taitnys nish ayns cummal grein glen as loayrt mychione gleashtanyn, ny jeeaghyn ort gobbraghey. Ta jeeaghyn ny ayrn jeh’n obbyr.

My v’eh feer schleioil ayns red ennagh, foddee obbyr bentyn rish fakin ny share na e henn cheird. Ta’n Association gra dy vod ellyneyder prowal doilleeid lesh caghlaaghyn ayns e obbyr, choud’s foddee ellyneyder neu-hroailtagh goaill taitnys ayns aght noa. Ta’n un red firrinagh son mainshtyr fuygh.

Sauçhys lesh obbraghyn gollrish obbyr

  • Cur ersooyl greienyn pooar, skynnyn, tairnyn as skrooyn lesh binneyn geyre.
  • Glass magh thanney daah, gasoleen as keimiceyn.
  • Cum ogheryn gleashtan ass shilley mannagh vel eh imman arragh.
  • Freill arrey er dagh obbyr ‘syn obbyr-lann as ‘sy gharey.
  • Reih meeraghyn mooarey nagh vod ve sluggey.

Cre my t’eh gra «cha nel»?

Cur arrym da. Foddee dy vel «cha nel» çheet er-yn-oyr dy vel yn obbyr ro ghoillee, ro aashagh, ny dyn neu-chooie jiu. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey gyn eh y eigh. Jean eab er obbyr elley, traa elley, ny soie ry-cheilley. Jeeagh er cre dy yannoo tra t’eh gra «cha nel».

Gammanyn as taggloo ta cooie

Ta Finish the Saying ymmydey raaghyn cadjin Americaanagh as t’eh leeideil gys taggloo. Ta Conversation Cards cur roie-chooishyn foshlit, gyn prowal, liorish cooish, as foddee ad fosley skeealyn mychione obbyr as cummaghtyn. Ta Picture Puzzle freayll y clane jalloo ry-akin choud’s t’ou caghlaa meeraghyn, as foddee yn Word Search lesh clou mooar ve clouit as jeant lesh pen ec y voayrd-kishtey. Son aghtyn dy loayrt mychione e vea gyn eh y phrowal, jeeagh er nyn lhiassaght cooinaghtyn.

Feyshtyn cadjin

Cre ny obbraghyn ta deiney ta beaghey lesh coayl cooinaghtyn goaill taitnys ayndaue?

Cha nel un rolley ayn, er-yn-oyr dy vel an-vennickys ec deiney goll rish peiagh erbee elley. Foddee toshiaghtyn mie ve obbraghyn bentyn rish e henn obbyr, myr cur pabyr ayns oardagh ny sorçhal cnapan as boltyn, marish cummaghtyn by vie lesh, myr eeastaght, gleashtanyn, kiaull, cooinkey ny spoyrt. Jeeagh cre t’eh jannoo er e hon hene as trog er shen.

Ta m’ayr gobbal obbraghyn possan. Cre oddym’s jannoo?

Ta ymmodee sleih, deiney as mraane, gobbal obbraghyn ta jeeaghyn gollrish brastyl ny ro-aashagh. Jean eab cur obbyr da: «Vod oo cooney lhiam ad shoh y horçhal?» Foddee dy bee possanyn beggey ny traa un-ry-un ny sassey na seomra mooar.

Vel eh sauçhey dy lhiggey da greienyn y ymmyd?

Agh lesh arrey as greienyn sauçhey. Cur ersooyl greienyn pooar, skynnyn as red erbee geyr, as cur obbraghyn myr shliawdey block fuygh, sorçhal greienyn glen, ny crampal boltyn mooarey lesh laueyn. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey dy chur ersooyl reddyn dangeyragh vo’n obbyr-lann myr shen foddee obbyr myr shliawdey ve goit ayns taitnys dy sauçhey foast.

V’eh ny er-obbraghey. Jean obbraghyn aashagh fakin goll rish mee-ooashley?

Foddee ad, my t’ad jeant myr obbyr follym. Cur yn obbyr myr cooney feer, ymmyd stoo aeglagh, as reih red ennagh gollrish e henn churrym, myr jeeaghyn er rolley, cur coadan ayns oardagh ny cooney lesh post y chur ry-cheilley. My v’eh feer schleioil ayns red ennagh, foddee obbyr bentyn rish agh anchasley fakin ny sassey na cosoylaghey.

Bun-farraneyn

Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.

  1. Activities · Alzheimer's Association
  2. Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
  3. Daily Care Plan · Alzheimer's Association
  4. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging

Aarloo son cloie meen?

Caslyssyn mooarey, gyn reilleyder-traa, gyn poyntyn as veg dy chur nyn nennym lesh. Cloie ry cheilley ayns y jeeagheyder-moggey eu.

Gow ny cloiaghyn shoh lhiat

Yn app nastee Golden Moments son iPhone, iPad as Android: teelanyn caslys mooarey, cloiaghyn lesh fotografyn y lught-thie eu hene, as bundeelyn caslys ta gobbraghey gyn Wi‑Fi. Gyn coontys, fograghyn, reilleyder-traa ny poyntyn.