Деменципе пурӑнакан арҫынсем валли ӗҫ-хӗл

Нумай ҫын «Деменципе пурӑнакан арҫынсем валли ӗҫ-хӗлсем» тесе шырать, мӗншӗн тесен чи тулли сӗнӳсем вӗсен пурнӑҫӗнчи арҫын патне килӗшмест пек туйӑнать. Ку — ӑнланмалла шухӑш. Анчах хуравӗ «арҫынсен ӗҫ-хӗлӗсем» списокӗ мар. Ҫак арҫынран пуҫламалла: вӑл мӗнле ӗҫпе ӗҫленӗ, ыранкунӗсене мӗн тунӑ тата хӑйне кирлӗ туйма мӗн пулӑшнӑ. Кӑсӑкланусем пур ҫынра та тӗрлӗ. Нумай арҫын апат пӗҫерме, пахчара ӗҫлеме, ӳкерме е юрлама юратать, нумай хӗрарӑм та машинӑсене тата бейсболпа кӑсӑкланать.

Вӑл чӑнах та юратакан ӗҫ-хӗле эпӗ мӗнле тупмалла?

Унӑн пурнӑҫ историйӗнчен пуҫлӑр. Альцгеймер ассоциацийӗ кулленхи план ҫынӑн юратнипе, юратманнипе, вӑйӗпе тата кӑсӑкланӑвӗпе, ҫавӑn пекех малтан вӑл кунне мӗнле йӗркеленӗ тата вырнаҫтарнӑ тесе шухӑшлама сӗнет. Хӑвӑнтан ыйтӑр:

• Вӑл мӗнле ӗҫпе ӗҫленӗ? Офисра, ял хуҫалӑхӗнче, заводра, мастерствӑра, ҫар службӗнче, суту-илӳре, вӗрентӳре, транспортра е килте?
• Ирӗклӗх вӑхӑтра мӗн тунӑ? Пулӑ лартасси, карта вӑййисем, йывӑҫ ӗҫӗ, спорт, чиркӳ, кӗвӗ, апат пӗҫерни, гаражри машина?
• Мӗнле ӗҫ-йӗркисем пулнӑ? Кашни ирхи кофе тата хаҫат? Ҫанталӑка тӗрӗслени? Шӑмат кунӗ машине шуни?
• Халь те ыйтмасӑрах мӗн туса пуҫларать? Ассоциаци палӑртнӑ тӑрӑх, ҫын хӑш-пӗр ӗҫе, сӑмахран, урай шӑлнине, ыйтмасӑрах пуҫласан, вӗсем кулленхи йӗркене кӗме пултараҫҫӗ.
• Мӗнрен вӑл пӑрӑнать? Хӑш-пӗрисем спорт пӑхма юратаҫҫӗ, ыттисемшӗн хӑвӑртлӑхӗпе сассисем йывӑр туйӑнма пултараҫҫӗ. Вӑл хӑҫан савӑннӑ, хӑҫан канӑҫсӑрланнӑ е кӑшкӑрнӑ пек курӑннине асӑрхарӑр.

Ҫемье ҫынӗсемпе авалхи туссемпе те калаҫӑр. Вӗсем кулленхи пурнӑҫран манса кайнӑ кӑсӑкланусене аса илме пултараҫҫӗ.

Малтанхи ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ ӗҫ-хӗл сӗнӗвӗсем

Альцгеймер ассоциацийӗ уҫӑ сӑмах парать: малтан офисра ӗҫленӗ ҫын йӗркелӳ ӗҫӗсене юратма пултарать — укҫа контейнерне хурни, ҫырусем пухма пулӑшни е тумаллисен списокӗ тӑвни; малтан ял хуҫалӑхӗнче е пахчара ӗҫленӗ ҫын урайра ӗҫлеме хавхаланма пултарать. Ҫак шухӑш нумай ӗҫ тӗсне те пырса тӑрать.

Хӑш-пӗр аса илӳсем, сӑмахран, ҫар служби, вӑйлӑ туйӑмсем ҫитерме пултараҫҫӗ. Ун патӗнче пырӑр, иртнине ҫапла килӗшӳллӗ калаҫӑр тата вӑл йывӑрланнӑ пек курӑнсан, калаҫӑва ҫемҫех ытти енне куҫарӑр.

Хӑвасӗсемпе ҫыхӑннӑ ӗҫ-хӗл сӗнӗвӗсем

1. Йывӑҫ ӗҫӗ. Яка йывӑҫ кусне шӑлни е кайӑк пӳртӗ комплекчӗне сарни. Альцгеймер ассоциацийӗ мастерскойран хӑрушлӑх кӳлепе хатӗрсене тата япаласене кӑларса пӑрахма сӗнет, ҫапла шӑлни пек ӗҫ килӗшӳллӗ те хӑрушсӑр та пулма пултарать.
2. Пулӑ лартасси. Кармаксене кӑларнӑ пулӑ лартмалли яшник йӗркелени, пулӑ лартасси журналӗсене пӑхни е шыв хӗрринче пӗрле ларасси.
3. Машинӑсем. Машине шуни, хром пайӗсене йӑл-тӑр тӑвни, классика машинӑсен сӑнӳкерчӗкӗсене пӑхни е пассажир пулса ҫӳресси.
4. Спорт. Классика вӑййӑна е хайлайтсене пӑхни, ҫемҫе мячпа ыткӑласси, ковёр ҫинче гольф мӑкӗсене хурни е бейсбол карттисене уйӑрни.
5. Картӑсем тата вӑййӑсем. Паллаш карта вӑййин ансат партине, домино е пӗр пеккисене тупас тесе картӑсене ҫавӑрни. Куҫӑмсӑр ирӗклӗ тытӑр тата очкосене шутлама пӑрахӑр.
6. Кӗвӗ. Унӑн ҫамрӑклӑхӗнчи юрӑсем, юратнӑ ушкӑн е псалм. Пирӗн кӗвӗ ӗҫ-хӗлӗсем ҫинчен руководствӑпа паллашӑр.
7. Апат пӗҫерни тата гриль. Пахча ҫимӗҫне шуни, соуса пӑтратни, котлетсене шӑплатни е эсир апат хатӗрленӗ чухне, вӑл хӑйӗн чилийӗне мӗнле пӗҫернӗне калани.
8. Хаҫат. Альцгеймер ассоциацийӗ палӑртнӑ тӑрӑх, яланах хаҫат вуланӑ ҫын, мӗнпурне туллин тӳпе хӗмескерех, вуласа савӑнма пултарать. Ирхи кофе тата хаҫат ӗҫ-йӗрки пулса юлма пултараҫҫӗ.
9. Туни. Ҫынсен валли пысӑк пайрӑмлӑ модель комплектӗсем е ансат конструкторсем. Тытса ҫӑмӑл пайрӑмсем суйлӑр.
10. Хӑш-пӗр япала ҫине пӑхни. Чӗр-чун çитерни, кайӑк валли апат кӳртне тултарни е ӳсентӑрансене шывлани. NIA чӗр-чун çитерни, тирпейлени е уҫӑ ҫӳрени ҫынсем юратма пултаракан ӗҫсен шутне кӗртет.

Ӗҫ-хӗле вӑрттӑнлӑх пек курӑнмасӑр мӗнле сӗнмелле?

Ӑна тӗрӗс пулӑшу пек палӑртӑр. Альцгеймер ассоциацийӗ «Тархасшӑн, пулӑшас-и манӑн?» тесе ыйтма тата ӗҫе тӗллевпе ҫыхӑнтарма сӗнет. Танлаштарӑр:

• «Ку болтсене уйӑрас-и?» (тӗрӗслени пек илтӗнет)
• «Эпӗ хатӗрсен хутӑшмӑшне илтӗм, полкӑна тӳрлетиччен вӗсене уйӑрмалла. Пулӑшма пултаратӑн-и?» (ӗҫ пек илтӗнет)

Ытти сӗнӳсем:

• Ҫынсен валли хатӗрленӗ япаласемпе усӑ курӑр. Ҫивӗч пайӗсене кӑларнӑ тӗрӗс хатӗрсем, тӗрӗс каталогсем, тӗрӗс конвертсем.
• Пӗр-пӗрин айӗнче ӗҫлӗр. Икӗ ҫын пӗрле ӗҫлени — пӗрлех пурӑнасси. Пӗр ҫын теприне сӑнаса тӑни — пӑхса тӑни.
• Тӳрлетмӗр. Болтсем тӗрӗс мар куркӑна кӗссе пӗр-пӗр ҫын кӗсен, юлашкин пултӑр. Пӗрле ирттернӗ вӑхӑт тата кирлӗ туйӑни пысӑкрах.
• Пуҫлама пулӑшӑр. Альцгеймер ассоциацийӗ палӑртнӑ тӑрӑх, нумай ҫынсен япалана тума кӑмӑл пур, анчах йӗркелеme тата пуҫлама йывӑр. Пӗрремӗшне пӗрле тӑвӑр.

Япаласем улшӑннӑ май мӗнле майлаштармалла?

Деменци вӗҫленнӗ май Альцгеймер ассоциацийӗ ансатрах, тепӗр хут калакан ӗҫсене кӗртме тата ҫын сахалрах хутшӑнма пултарассине шута илме сӗнет. Малтан двигательсене тӳрлетнӗ арҫын халь таса гаечкӗна тытса машинӑсем ҫинчен калаҫма е эсир ӗҫленине пӑхма килӗшме пултарать. Пӑхни те — хутшӑнни.

Енчен те вӑл хӑш-пӗр ӗҫре питӗ пӗлӳллӗ пулнӑ пулсан, унӑн малтанхи ӗҫӗнчен ытларах ҫывӑх ӗҫ лайӑхрах туйӑнма пултарать. Ассоциаци палӑртнӑ тӑрӑх, професси художникӗ хӑйӗн ӗҫӗнчи улшӑнӑва кура йывӑрланма пултарать, анчах ӑмӑртуллӑхпа ӗҫлекен ҫын ҫӗнӗ вырӑн тупса савӑнма пултарать. Ҫакӑ пысӑк пӗлӳллӗ платник валли те ҫапла.

Ӗҫ пек ӗҫсенче хӑрушсӑрлӑх

• Электро хатӗрсене, ҫивӗчсемпе, ҫивӗч вӗҫлӗ чикӗсемпе шурӳсене кӑларса пӑрахӑр.
• Сӑрӑ сыватмалли япаласене, бензинпа химипе усӑ курмалли япаласене ҫакса хурӑр.
• Енчен те вӑл урӑх машина ҫӳремест пулсан, машина ачкисене курӑнмасӑр вырӑнта тытӑр.
• Мастерскойра тата урайра пур ӗҫе те пӑхса тӑрӑр.
• Ҫилеме май ҫук пысӑк пайрӑмсем суйлӑр.

Енчен те вӑл «ҫук» тесен мӗн тумалла?

Ку шутне илӗр. «Ҫук» тенӗ сӑмах ӗҫ ытла йывӑр, ачасен пек е паян кунах килӗшмест терӗн пулма пултарать. Альцгеймер ассоциацийӗ ҫӳнтерме юрамасть тесе асӑрхаттара. Урӑх ӗҫ, урӑх вӑхӑт сӗнӗр е пӗрле ларар. Вӗсем «ҫук» тенӗ чухне мӗн тумаллине пӑхӑр.

Килӗшекен вӑййӑсем тата калаҫусем

Finish the Saying Америкӑра паллӑ сӑмах майлашӑвӗсемпе усӑ курать тата калаҫӑва илсе пырать. Conversation Cards темӑпа пайланӑ, тӗрӗсленӳсӗр уҫӑ ыйтусем парать; вӗсем ӗҫпе хӑвас ҫинчен аса илӳсене уҫма пулӑшаҫҫӗ. Picture Puzzle тӳрӗ сӑнне тулли курӑнмалла тытать, эсир пайрӑмсене вырӑнӗпе улӑштарнӑ чухне; пысӑк саспалли Word Search вара пичетлесе, кухньӑ сӗтелӗнче ручкӑпа тунӑ май пур. Унӑн иртнине тӗрӗслемесӗр мӗнле калаҫмалли ҫинчен пирӗн аса илӳ ӗҫ-хӗлӗсем ҫинчен руководствӑпа паллашӑр.