iTaviqaravi me Baleta na Tagane e Guilecavi

Na kena isau lekaleka .

Na itaviqaravi vinaka duadua me baleta e dua na tagane e tiko vua na mate ni guilecavi e lako mai na nona bula ga: na cakacaka a cakava, na ka a taleitaka, kei na itovo ni veisiga a muria. E dua a cakacaka ena valenivolavola e rawa ni taleitaka me tuvatuva ivola, e dua na daukena motoka e rawa ni taleitaka me taura na iyaya ni cakacaka savasava, kei e dua e taleitaka na qito e rawa ni taleitaka me raica e dua na qito makawa. E duidui na ka era taleitaka na tagane yadua, o koya mo tekivu mai vua na tamata, sega mai na nona ituvaki ni tagane.

Tekivu mai na italanoa ni nona bula na tagane oqo: nona cakacaka, na ka a taleitaka, na nona itovo, kei na ka a dokai kina.
Na itaviqaravi e tiko kina na inaki dina, me vaka na tuvatuva ni iyaya, savata na motoka se volivolita na kau, e dau taleitaki vakalevu cake mai na itaviqaravi e rairai me vaka e dua na kalasi.
Sega ni tagane kece era taleitaka na iyaya ni cakacaka se na qito. E levu era taleitaka na vakasaqa, na ivakatagi, na teitei, na cakacaka ni liga se na qaravi ira tale eso. Taroga, raica, ka muria na nona idusidusi.
Vakarawarawataka na itaviqaravi ni cakacaka: kauta laivi na iyaya gata, vakararavi tiko, ka vakarawarawataka ni sa veisau na nona rawa-ka.
E dodonu ga me kaya „sega“. Solia vua e dua na itavi, sega ni dua na ilesilesi, ka tovolea tale ena dua na siga.

Ena draunipepa oqo (8 iwasewase)

Me’u kunea vakacava na itaviqaravi ena taleitaka dina?
Vakasama ni itaviqaravi e yavutaki ena cakacaka e liu
Vakasama ni itaviqaravi e yavutaki ena ka e taleitaka
Me’u solia vakacava e dua na itaviqaravi me kua ni rairai me vaka e dua na cakacaka wale ga?
Me’u veisautaka vakacava ni sa veisau na ka e yaco?
Taqomaki ena itaviqaravi ni cakacaka
Na cava kevaka e kaya „sega“?
Qito kei na veitalanoa e ganita

E levu na tamata era vakasaqara „itaviqaravi me baleta na tagane e tiko vua na mate ni guilecavi“ baleta na vakatutu e dau soli e sega ni ganita na tagane era qarava. E dua na nanuma dodonu oqori. Ia na isau e sega ni dua na lisi ni itaviqaravi „ni tagane“. Mo tekivu mai vua na tagane oqo: na cava a cakava me bula kina, na cava a cakava ena nona gauna galala, kei na cava e vakavuna me nanuma ni yaga. E duidui na ka era taleitaka na tamata kece. E levu na tagane era taleitaka na vakasaqa, teitei, droini se sere, ka levu tale ga na yalewa era taleitaka na motoka kei na besibolo.

Me’u kunea vakacava na itaviqaravi ena taleitaka dina?

Tekivu ena italanoa ni nona bula. Na Alzheimer’s Association e vakatura mo tuvatuva e dua na ituvatuva ni veisiga e yavutaki ena ka e taleitaka, na ka e sega ni taleitaka, na nona kaukauwa kei na nona taleitaka, kei na sala a tuvanaka kina na nona siga e liu. Tarogi iko:

Na cava na nona cakacaka? Valenivolavola, iteitei, valeniyaya, cakacaka ni liga, mataivalu, volivolitaki, qasenivuli, draiva, se cakacaka e vale?
Na cava a cakava ena nona gauna galala? Siwa, qito ni kadi, cakacaka ni kau, qito, lotu, ivakatagi, vakasaqa, se dua na motoka ena kareji?
Na cava na nona itovo? Kofi kei na niusipepa ena veimataka kece? Raica na draki? Savata na motoka ena Vakarauwai?
Na cava e tekivutaka tiko vakataki koya? Na Association e tukuna ni kevaka e dua na tamata e tekivutaka na itaviqaravi ka sega ni kere, me vaka na taviqaqi, e rawa ni tiki ni nona itovo oqo.
Na cava e levea? Eso na tamata era taleitaka me ra raica na qito; eso tale era rarawa ena totolo kei na rorogo. Raica na gauna e marau kina, e lomaocaoca kina se e cudru kina.

Veitalanoa tale ga kei ira na wekana kei na itokani makawa. Era rawa ni nanuma na ka a taleitaka ka sa yali mai na bula ni veisiga.

Vakasama ni itaviqaravi e yavutaki ena cakacaka e liu

Na Alzheimer’s Association e solia e dua na ivakaraitaki matata: e dua a cakacaka ena valenivolavola e rawa ni taleitaka na itaviqaravi ni tuvatuva, me vaka na biuta na ilavo ena kato, veivuke ena tuvatuva ni meli se caka e dua na lisi ni ka me cakavi, ia e dua a dauiteitei se teitei e rawa ni taleitaka me cakacaka e lomanibai. Na vakasama vata oqo e rawa ni yaga vei na vuqa na cakacaka.

Cakacaka e liu	Vakasama ni itaviqaravi	iVakaraitaki rawarawa cake
Valenivolavola se bisinisi	Tuvatuva ivola ki na faile, sitaba na waqe ni meli, railesuva e dua na lisi, tuvatuva e dua na tolo ni desi	Binia na waqe ni meli; biuta na ikuri ni pepa ki na kato
Cakacaka ni liga se kenamotoka	Tuvatuva na ikuri, vatu lailai kei na wasa savasava; vakaukauwataka na ikuri lelevu ena liga; raica na ivola ni iyaya	Tuvatuva vakalevu se lailai ki na rua na bilo
Teitei se qaravi ni were	Vakasuasuataka, teivaka na kau, taqaqia na draunikau, raica na were	Tikotiko e tautuba ni o cakacaka tiko; taura na kato ni sore
Mataivalu	Vakasavasavataka na ivava, tuvatuva vinaka e dua na tolo, raica na iyaloyalo ni veiqaravi kevaka e taleitaka	Rogoca na ivakatagi mai na gauna o ya
Volivolitaki se veiqaravi	Kidavaki ira na vulagi, solia na kakana lailai, tuvatuva na kuponi	Tikotiko volekata na katuba me kaya „bula“
Vuli	Wilika vakadomoilevu, tuvatuva na ivola, tuvatuva na iyaloyalo me vaka na ulutaga	Raica vata e dua na ivola ni iyaloyalo
Draiva se veilakoyaki	Raica na mape se na mekasini ni motoka makawa, savata na motoka	Raica na motoka era sivi mai na varada
Vale kei na matavuvale	Luluta na isulu, vakarautaka na teveli, veivuke ena vakasaqa	Vakamalumalumutaka na delanipeni; veiwaki

Eso na nanuma, me vaka na veiqaravi vakamataivalu, e rawa ni kauta mai na yalo kaukauwa. Muria na nona idusidusi, maroroya na veitalanoa me vinaka, ka veisautaka vakamalua na ulutaga kevaka e rairai rarawa.

Vakasama ni itaviqaravi e yavutaki ena ka e taleitaka

Cakacaka ni kau. Volivolita e dua na buloko ni kau malumalumu se boroya e dua na kato ni manumanu vuka. Na Alzheimer’s Association e vakatura me kau laivi na iyaya rerevaki kei na iyaya ni cakacaka mai na vale ni cakacaka me rawa ni marautaki ka taqomaki na itaviqaravi me vaka na volivoli.
Siwa. Tuvatuva e dua na kato ni iyaya ni siwa ni sa kau laivi na ikowai, raica na mekasini ni siwa, se tikotiko vata ena bati ni tobu.
Motoka. Savata na motoka, vakasavasavataka na yacana, raica na iyaloyalo ni motoka makawa, se lako vata ena motoka me dua na pasidia.
Qito. Raica e dua na qito makawa se na ivakaraitaki lekaleka, viritaka e dua na polo malumalumu, biuta na polo ni golf ena ibe ni vale, se tuvatuva na kadi ni besibolo.
Kadi kei na qito. E dua na qito rawarawa ni kadi e kila vinaka, domino, se vukica na kadi mo kunea na veidonui. Maroroya me vakacegu ka biuta na wiliki ni iwiliwili.
iVakatagi. Na sere mai na nona gauna ni cauravou, e dua na ilawalawa a taleitaka, se e dua na sere ni lotu. Raica na neitou idusidusi ni itaviqaravi ni ivakatagi.
Vakasaqa kei na vakasaqa e tautuba. Savasava na kakana draudrau, veiwaki na sosi, buli burger, se vakamacalataka na sala a vakasaqa kina na nona chili kilai ni o vakasaqa tiko.
Niusipepa. Na Alzheimer’s Association e tukuna ni dua na tamata a dau wilika na niusipepa e rawa ni taleitaka tiko ga, dina ga ni sega ni muria vinaka na lewena. Na kofi kei na niusipepa e rawa ni tikoga ena mataka.
Tara. Na kato ni tara lelevu se na iyaya ni tara rawarawa me baleti ira na tamata qase. Digitaka na tiki e rawarawa me tauri.
Qaravi e dua na ka. Vakani manumanu, vakasinaita na kato ni manumanu vuka, se vakasuasuataka na kau. Na NIA e vakaraitaka na vakani, qaravi se kauti manumanu me lako ena kedra maliwa na itaviqaravi era rawa ni taleitaka.

Me’u solia vakacava e dua na itaviqaravi me kua ni rairai me vaka e dua na cakacaka wale ga?

Vakamacalataka me vaka e dua na veivuke dina. Na Alzheimer’s Association e vakatura mo taroga „O rawa ni vukei au mada?“ ka semata na itaviqaravi ki na inaki. Vakatauvatana:

„O via tuvatuva na ikuri oqo?“ (e rairai me vaka e dua na veitarogi)
„Au a volia e dua na taga ni iyaya veicurumaki ka’u gadreva me tuvai ni bera ni’u vinakata na selfi. O rawa ni vukei au?“ (e rairai me vaka e dua na cakacaka)

Eso tale na ivakasala:

Vakayagataka na iyaya ni tamata qase. Iyaya dina ni sa kau laivi na yasa gata, ivola dina, waqe ni meli dina.
Cakacaka vata. Rua na tamata e cakacaka vata ena dua na itavi e veimaliwai vinaka. E dua e sarava tu ga e dua e rairai me vakararavi.
Kua ni vakadodonutaka. Kevaka e biu na ikuri ki na bilo cala, laiva ga. Na ka bibi na gauna vata kei na nanuma ni yaga.
Vukea me tekivu. Na Alzheimer’s Association e tukuna ni levu na tamata era via cakava tiko ga e so na ka ia e dredre vei ira me tuvatuva ka tekivu. Cakava vata na imatai.

Me’u veisautaka vakacava ni sa veisau na ka e yaco?

Ni sa toso na mate ni guilecavi, na Alzheimer’s Association e vakatura mo vakacuruma na itaviqaravi rawarawa cake, e dau caka vakawasoma, ka vakarautaki iko me rawa ni lailai sobu na nona vakaitavi. E dua na tagane a dau vinakata na idini e rawa ni taleitaka ena gauna oqo me taura e dua na sipana savasava ka veitalanoa baleta na motoka, se saravi iko ni o cakacaka tiko. Na sarasara e dua na sala ni vakaitavi.

Kevaka e dau kila vinaka sara e dua na ka, e dua na itaviqaravi e semati kina e rawa ni vinaka cake mai na nona cakacaka makawa. Na Association e tukuna ni dua na daudroini kilai e rawa ni rarawa ena veisau ni nona cakacaka, ia e dua e sega ni kenadau vakalevu e rawa ni taleitaka e dua na sala vou. E yaco tale ga oqo vei e dua na matai ni dau cakacaka ni kau.

Taqomaki ena itaviqaravi ni cakacaka

Kauta laivi na iyaya ni cakacaka kaukauwa, na iseleiwau, na ivako kei na ikuri e gata na mua.
Sogo vinaka na wai ni boroboro, penisini kei na wainimate rerevaki.
Maroroya na ki ni motoka me kua ni laurai kevaka e sega ni draiva tale.
Vakararavi tiko ena itaviqaravi kece ena vale ni cakacaka kei na lomanibai.
Digitaka na tiki lelevu era sega ni rawa ni tilomi.

Na cava kevaka e kaya „sega“?

Rokova. Na „sega“ e rawa ni kena ibalebale ni itaviqaravi e rairai dredre, e rairai me vaka e nodra na gone, se sega ni ganita ena siga oqo. Na Alzheimer’s Association e vakasalataki me kua ni vakasaurarataki. Tovolea e dua tale na itaviqaravi, e dua tale na gauna, se tikotiko vata ga. Raica na cava mo cakava ni kaya „sega“.

Qito kei na veitalanoa e ganita

Na Finish the Saying e vakayagataka na vosa kilai mai Amerika ka dusia ki na veitalanoa. Na Conversation Cards e tiko kina na taro veisureti, sega ni veitarogi, ka veiwasei me vaka na ulutaga, ka rawa ni dolava na italanoa baleta na cakacaka kei na ka a taleitaka. Na Picture Puzzle e maroroya na iyaloyalo taucoko me laurai ni o veisautaka na tiki, kei na Word Search e volai lelevu e rawa ni tabaki ka caka ena peni ena teveli ni kana. Me baleta na sala mo veitalanoa kina baleta na nona bula e liu ka sega ni vakatovolei, raica na neitou idusidusi ni veinanumi lesu.

Na taro dau tarogi

Na cava na itaviqaravi era taleitaka na tagane e tiko vua na mate ni guilecavi?

E sega ni dua na lisi vata, baleta na ka era taleitaka na tagane e duidui sara ga. Na vanua vinaka mo tekivu kina o ira na itaviqaravi e semati ki na nona cakacaka e liu, me vaka na tuvatuva ivola se na tuvatuva ni ikuri kei na vatu lailai, kei na ka a taleitaka, me vaka na siwa, na motoka, na ivakatagi, na vakasaqa se na qito. Raica na ka e cakava vakataki koya ka tomana mai kina.

E bese ni via lewena na tamaqu na itaviqaravi vata kei ira tale eso. Na cava me'u cakava?

E levu na tamata, tagane kei na yalewa, era besea na itaviqaravi e rairai me vaka e dua na kalasi se e rairai me vaka e nodra na gone. Tovolea mo kerea e dua na veivuke: „O rawa ni vukei au mo tuvatuva oqo?“ E rawa tale ga ni vakacegu cake na ilawalawa lailai se na gauna vakayadua mai na rumu levu.

E taqomaki beka me vakayagataka na iyaya ni cakacaka?

Ena gauna ga e tiko kina na veiraravi kei na iyaya taqomaki. Kauta laivi na iyaya ni cakacaka kaukauwa, na iseleiwau kei na ka gata, ka solia na itaviqaravi me vaka na volivolita e dua na buloko ni kau, na tuvatuva ni iyaya savasava, se na vakaukauwataka na ikuri lelevu ena liga. Na Alzheimer's Association e vakatura me kau laivi na iyaya rerevaki mai na vale ni cakacaka me rawa ni marautaki tiko ga na itaviqaravi me vaka na volivoli ena sala taqomaki.

A dua na kenadau ena nona cakacaka. Ena rairai vakalolovirataki beka vua na itaviqaravi rawarawa?

E rawa ni yaco kevaka e soli me vaka e dua na cakacaka wale ga. Vakamacalataka me vaka e dua na veivuke dina, vakayagataka na iyaya ni tamata qase, ka digitaka e dua na ka e voleka ki na nona itavi e liu, me vaka na railesuvi ni dua na lisi, na tuvatuva ni dua na faile se na veivuke ena tuvatuva ni dua na meli. Kevaka e dau kila vinaka sara e dua na ka, e dua na itaviqaravi e semati kina ia e duidui e rawa ni vinaka cake mai na veidutaitaki.

iVurevure

Eda semati ki na veisoqosoqo kei na vuli e vakararavi kina na draunipepa oqo. E dau dikevi yadua ena gauna e vakavoutaki kina na draunipepa.

Activities · Alzheimer's Association
Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
Daily Care Plan · Alzheimer's Association
Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging