ux gacsa
Kas dooqaysiyya luk yan numuh meqe taamoomi isi manok temeeteh tanim kinni: abbinoowak suge taama, kicnih suge fayxitte kee kulli saaku abak suge gersi caalat. Maktabat taamittak suge num warqoota culusiyya kicnoh duuda, makiina bicisak suge num qunxaaneytitte saytunnoonuh geytiisaah kicnoh duuda, kubbat kicnoonu le num gersi kulmi wagitaah kacanoh duuda. Labhah fayxitte baxsaaleh tanikkina, labnumuk akke kal numuk tibbixa.
- Tamaa numuk isi manok tibbixay: taama, kicnih sugeem, kulli saaku gersi abina kee isi koh leemik aamineh sugeem.
- Tu gactek tan taamoomi, qunxaaneytitte baxsiyya, makiina xaxaysiyya hinnay qasbi saytunnoysiyya innaanim, baritto koboxik aysuk temeeteh taniyyo duuda.
- Kulli labnum qunxaaneytitte hinnay kubba mikicna. Maggo mari alaaqa, muuziiqa, coox abina, fannu hinnay mara qokoliyya kicna. Essera, wagitaay kay mirocluk gexa.
- Taamak gacta taamoomi qarixiino le qunxaaneytitte kalaluuk kee wagittaamal ammaanisaay, kay dudda gactamal sasayyoysa.
- Malee iyyim duddumta. Taama kay xaqut bicisaay qunxaaneytih maacisina, aka saaku gersi doolat abisa.
Ta galil (8 footimaami)
Mari maggo waqdi “kas dooqaysiyya luk yan labhah taamoomi” gurrusan, maxco kulli waqdi yaceen maxco kaxxa numuk manoh xiqtam ma-abta. Too yaaba cakkik yani. Kulli labnumuh “labnumuk taama” yaceen gersi maxco mintiqo. Meqe tibbix kaak tibbixaamal yani: usuk manot maca abak sugee, sabtik maca abak sugee, kay nafsih tu gactaamal maca tetteekkay. Kicnaane kulli numuk baxsaaleh tani. Maggo labhi alaaqa, baaxo bicisiyya, fannu kee gabbaaqo kicna, tonnaah maggo sayyo makiina kee kubba kicna.
Usuk nummah kacanoh duuda taamoomi mannal geyoo?
Kay mano warraytek tibbix. Alzheimer’s Association iyyamal, saakuh bica numuk kicnaane, dirona, dudda kee kay saakuh manoh caddol bicisaanam faxximta. Isi nafsi essera:
- Kay taama maca tekkeh sugtee? Maktabat, qari-aracal, warshat, gacso, kaskaso, fidinnoysiyya, baritto, makiina xayyoyso, qari adda?
- Faaxa saaku maca abak sugee? Kallu baxaabaxiyya, kaarta, qasbi taama, kubba, salaata/kilisia, muuziiqa, alaaqa, makiina bicisiyya?
- Kay kulli saaku caalat maca tekkeh sugtee? Saaku bun kee gaazeeta akriyo? Ayro caalat wagita? Sabti saaku makiina xaxaysiyya?
- Usuk isi gabat maca abba heem leeh? Association tascasseemil num tu essera kal taama abba heek, buro saytunnoysiyya innaanim, too taamoomi kulli saaku bical gactam duddam le.
- Maca kalisaah xabaa? Gersi mari kubba wagitta kicna; gersi mara tookah ceyya kee sonko yaaxige. Usuk farcac leem, meesi leem hinnay jibis leem wagita.
Buxah mara kee caglitte katuk yaaba. Kulli saaku manot baaxuk suge kicnaane kassiisiyya duddan.
Warrayte taamat tibbixte taamoomik yaabitte
Alzheimer’s Association baxxaqqa le kassiisi yecee: maktabat taamittak suge num warqoota koboxiyya, saara saanduqul culusiyya hinnay kobox bicisiyya kicnoh duuda, coox bicisak suge num baaxol taamitaah kicnoh duuda. Tamaa yaaba maggo taamah gacta.
| Warrayte taama | Taamoomik yaabitte | Sasayte caalat |
|---|---|---|
| Maktabat hinnay bayaan | Warqoota faaylil culusiyya, poosta tabbaqisa, liis wagita, teereej bicisa | Poosta amol hayya; warqatih kiliip saanduqul culusiyya |
| Gacso hinnay makiina | Saytun buur kee qunxaaneytitte baxsiyya; naba buurut gaba luk culusiyya; kitaaba wagita | Qunxa nabaanot namma kuubul baxsiyya |
| Coox hinnay baaxo | Lee culusiyya, mixiigo culusiyya, coox xabaqo koboxiyya, baaxo wagita | Buxah foocil daffeyak atu taamituk wagita; mixiigoh saanduq ibbixa |
| Kaskaso | Korbac saytunnooysiyya, teereej bicisa, kaskasoh suurat wagita usuk kican tektek | Too wakti muuziiqa anqasitak daffeya |
| Fidinnoysiyya hinnay kobox | Mara salaamisa, qunxix maaqo yacee, kuuboon culusiyya | Qari aracal daffeyak salaamisa |
| Baritto | Naba xagol akriyo, kitaabitte bicisa, suurat baxsiyya | Suurat le kitaaba akah wagita |
| Makiina xayyoyso | Kaarta wagita hinnay makiinah kitaaba wagita, makiina xaxaysiyya | Qari foocik makiinitte tatruk wagita |
| Qari kee buxa | Sara koboxiyya, maaqoh sufra bicisa, alaaqa qokola | Mandiil fula; maaqo liqisa |
Gersi kassiisitte, kaskasoh innaanam, naba garab yacen duudan. Kay mirocluk gexa, warraytemik meqe yaaba abaay, kay roohat ceyya tektek yaaba dadduk wadirra.
Fayxiitak tibbixte taamoomik yaabitte
- Qasbi taama. Qasbi fule saytunnoysiyya hinnay qunxix gari qasba saytunnoysiyya. Alzheimer’s Association qarixiino leem kee qunxaaneytitte workshopuk kalisaanam meqe iyye, tonnaah taama ammaanluk abam duudan.
- Kallu baxaabaxiyya. Kalluh sanduuqa sayfeelle kalak baxsiyya, kalluh kitaabitte wagita, hinnay lee xaqut daffeya.
- Makiinitte. Makiina xaxaysiyya, makiina saytunnoysiyya, duma makiinah suurat wagita, hinnay rakiibih makiinat gexa.
- Kubbat. Duma kulmi wagita, salfa kubba baaxol ceya, hinnay kubbah kaarta baxsiyya.
- Kaarta kee digir. Eetih kaarta digiriyya, doomiino, hinnay suurat geyiyyah kaarta wadirroysa. Farha luk abaay num tiiro ma-aba.
- Muuziiqa. Kay qunxaaneytot suge heewooma, kay kicna muuziiqa. Nanu nel tan muuziiqah taamoomi maybalaalaqa wagita.
- Alaaqa kee ciro. Ciro saytunnoysiyya, sugo liqisa, ciro fula, hinnay usuk mannal alaaqak sugeemik koo warisay atu abak.
- Gaazeeta. Alzheimer’s Association iyyamal, kulli saaku gaazeeta akriyik suge num kacanoh duuda, elle duddam mayanak kaadu. Saakuh bun kee gaazeeta saaku manot sugan duudan.
- Taama bicisiyya. Naba masooma le qunxix caglitte bicisiyya. Qunxa gaba luk tabbaxu duddan doora.
- Qaxwenta dacrisiyya. Qaxwenta maaqo yacee, cimbir lee yacee, hinnay coox lee culusiyya. NIA iyyamal qaxwenta dacrisiyya, saytunnoysiyya hinnay gaxisiyya mari kicna taamoomit gacta.
Mannal taama akah yeceenik qaxmeenti celtam kalisoo?
Nummah tan qokolih xaqut bicisa. Alzheimer’s Association iyyamal “Yoo qokolu ditta?” iyyaanam meqe, taama tu gactamal culusak. Wagita:
- “Ta buur baxsiyya faxtaa?” (imticaan celta)
- “Anu namma baxsale qunxaaneytitte yemeeteh liyooh teeti baxsiyya faxo ta shelf bicisak fooca. Gaba luk yoo qokolu ditta?” (taama celta)
Gersi yaabitte:
- Naba marak masooma ceytiisa. Nummah tan qunxaaneytitte qarix leem kalak, nummah tan kitaabitte, nummah tan poostitte.
- Xaqut taamita. Namma num inki taamal taamitam kobox kinni. Inki num aka num wagitam dacrisiyya kinni.
- Mabaabisin. Buur garci kuubul rooqak, tonnaah kaak caba. Faxxiimeem inki xaqut suge saaku kee kay nafsi meqem kinni.
- Usuk tibbixu qokola. Alzheimer’s Association tascasseemil maggo mara taama abina kicnaan luk teeti bicisiyya kee tibbixiyya daggookana. Uguugub inki xaqut aba.
Caalat korak gexak mannal bicisoo?
Kas dooqaysiyya korak gexak, Alzheimer’s Association sasayte, gaggab le taamoomi yaceenim kee num qunxa qokol luk yaabam duuda. Dumal makiina motor bicisak suge num aakeen saytun qunxaaneytitte ibbixak makiinik yaaba, hinnay koo wagita. Koo wagitam kaadu kobox kinni.
Usuk tu taamitol naba dudda luk sugek, gersi taamat gactam kay duma taamak aysuk temeeteh taniyyo duuda. Association tascasseemil kaxxa fannu le num isi fannul korak gexak jibis geyam duuda, gersi numuk aysuk tanik. Qasbi taamittuh kaadu toominna kinni.
Taamah caddol ammaan
- Koorik taamita qunxaaneytitte, sayfeelle, buur kee qarix le buur kalisa.
- Koola, gaas kee sammi kobox saanduqul cula.
- Makiina ma-xayyoysek kay makiinah furraytu cula.
- Workshop kee buxah foocih taamoomi wagitta luk aba.
- Naba masooma doora num culusu ma-dudda.
Usuk malee iyyeek maca aboo?
Cakkol ooba. Malee iyyim taama kaak kaxxa gibda celtam, qunxa numuk celtam hinnay asaaku kay saaku hinnaanam axcelem duuda. Alzheimer’s Association qasbih taama abam male iyye. Gersi taama, gersi saaku, hinnay inki xaqut daffeyat aba. Usuk malee iyyeek maca aboo wagita.
Digir kee yaaba elle gacta
Finish the Saying warrayte yaabitte ceytiisaah koboxul koo culusak tan. Conversation Cards imticaan maleh yaabitte leeh, taama kee kicnaanet kassiisi yacen duudan. Picture Puzzle suurat kullim tascasse koo qunxix masooma gaxisak, tonnaah Word Search warqatal tabbaqisaay sufra amol qalamluk abam duudan. Kay warraytemik imticaan maleh yaaban caalatah, nel tan warrayte kassiisiyyah maybalaalaqa wagita.
ittalluk leh tan esseroora
Kas dooqaysiyya luk yan labha anniimik taamoomi kicnaa?
Inki digir maxco mintiqo, labhah fayxitte kulli numuk baxsaaleh tanikkina. Meqe tibbix amolladi kay warrayte taama luk gacta taama kinni, warqoota culusiyya hinnay buuruk qunxaaneytitte baxsiyya innaanim, hinnay kallu baxaabaxiyya, makiina, muuziiqa, alaaqa hinnay kubbat kicnoh sugeem. Isi nafsik abba heem wagitaay tet amol tibbixa.
Yimba koboxih taamoomi diraaba. Maca abam daxaa?
Maggo mari, labha kee sayyo tikkiyyiik, koboxik baritto celtam hinnay qaxmeenti innaanam diraaba. Qokolih taama kay xaqut bicisaay aba: 'Taam baxsiyyat yoo qokolu ditta?' Qunxix kobox hinnay inki numuk inki numuh suge saaku koboxuk aysuk tanik duddam le.
Qunxaaneytitte ceytiisaamal ammaan leemii?
Dacrisiyya luk kee ammaan le qunxaaneytittel calli kinni. Qarix le qeedaat, sayfeelle kee qarix leem kalisaay, qasbi fule saytunnoysiyya, saytun qunxaaneytitte baxsiyya, hinnay naba buurut gaba luk culusiyya yeceenim bicisa. Alzheimer's Association workshopuk qarixiino leem kalisaanam meqe iyye, tonnaah qasbi saytunnoysiyya ammaanluk abam duudan.
Usuk kaxxa taama abak suge. Sasay taamoomi kay qaxmeenti celtaa?
Baxaabaxah tan taama celtam takkek too maaqatta abam duuda. Taama nummah tan qokolih xaqut bicisaay, naba marak masooma ceytiisaay, kay taamat gacta taama dooray, kobox culusiyya, warqoota bicisiyya hinnay poostah warqata koboxiyya innaanim. Usuk tu celtaam duddah sugek, tatrusluk tan taama kay qaxmeenti kalak duddam le.
Raceenaani
nanu massoynaanit nasgoorowem kee kusaaqitte ta gali elle rakittam. Gali yusqussubume wak kulli tii cubbusen.
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities at Home: Planning the Day for a Person Living with Middle- or Late-Stage Alzheimer's · Alzheimer's Association
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging