Àwọn Ìgbòkègbodò fún Àwọn Ọkùnrin Tí Ó Ní Dementia

Àwọn ènìyàn máa ń wá “àwọn ìgbòkègbodò fún àwọn ọkùnrin tí ó ní dementia” nítorí pé àwọn àbá tí ó wọ́pọ̀ kò dà bí ẹni pé wọ́n bá ọkùnrin tí ó wà ní ìgbésí ayé wọn mu. Àníyàn tó tọ́ ni èyí. Ṣùgbọ́n ìdáhùn kì í ṣe àtòjọ àwọn ìgbòkègbodò “ọkùnrin”. Ó jẹ́ bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ọkùnrin yìí gan-an: iṣẹ́ tí ó ń ṣe fún ìgbésí ayé, ohun tí ó ń ṣe ní òpin ọ̀sẹ̀, àti ohun tí ó mú kí ó nímọ̀lára pé òun wúlò. Ìfẹ́ yàtọ̀ fún gbogbo ènìyàn. Ọ̀pọ̀ ọkùnrin fẹ́ràn oúnjẹ sísè, ọgbà ṣíṣe, àwòrán kíkùn tàbí orin kíkọ, ọ̀pọ̀ obìnrin sì fẹ́ràn ọkọ̀ àti eré ìdárayá.

Báwo ni mo ṣe lè rí àwọn ìgbòkègbodò tí yóò gbádùn nítòótọ́?

Ẹ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtàn ayé rẹ̀. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn kíkọ́ ètò ojoojúmọ́ lórí ohun tí ẹni náà fẹ́ràn, ohun tí kò fẹ́ràn, agbára rẹ̀ àti ohun tí ó nífẹ̀ẹ́ sí, àti lórí bí ó ṣe máa ń ṣètò ọjọ́ rẹ̀. Ẹ bi ara yín:

• Kí ni iṣẹ́ rẹ̀? Ọ́fíìsì, oko, ilé iṣẹ́, òwò, ológun, títà, ẹ̀kọ́ kíkọ́, wíwakọ̀, ilé?
• Kí ni ó máa ń ṣe ní àkókò òmìnira rẹ̀? Ẹja pípa, káàdì, iṣẹ́ igi, eré ìdárayá, ẹ̀sìn, orin, oúnjẹ sísè, ọkọ̀ nínú gáréèjì?
• Kí ni àṣà rẹ̀? Ohun mímu gbígbóná àti ìwé ìròyìn ní gbogbo òwúrọ̀? Wíwo ojú ọjọ́? Fífọ ọkọ̀ ní Ọjọ́ Àbámẹ́ta?
• Kí ni ó ṣì máa ń bẹ̀rẹ̀ fúnra rẹ̀? Alzheimer’s Association sọ pé bí ẹni kan bá bẹ̀rẹ̀ àwọn iṣẹ́ láìsí pé a bẹ̀ ẹ́, bíi gbígbá ilẹ̀, àwọn iṣẹ́ wọ̀nyẹn lè di apá kan àṣà.
• Kí ni ó ń yẹra fún? Àwọn kan ń gbádùn wíwo eré ìdárayá; àwọn mìíràn rí i pé ìyára àti ariwo rẹ̀ ń bí wọn nínú. Ẹ kíyèsí ìgbà tí ó dà bí ẹni tí inú rẹ̀ dùn, tí ó ń ṣàníyàn tàbí tí ó ń bínú.

Ẹ bá ẹbí àti àwọn ọ̀rẹ́ àtijọ́ sọ̀rọ̀ pẹ̀lú. Wọ́n lè rántí àwọn ohun tí ó nífẹ̀ẹ́ sí tí ó ti rọlẹ̀ nínú ìgbésí ayé ojoojúmọ́.

Àwọn èrò ìgbòkègbodò tí a gbé lé iṣẹ́ àtijọ́

Alzheimer’s Association fún wa ní àpẹẹrẹ kedere: ẹni tí ó ṣiṣẹ́ ọ́fíìsì tẹ́lẹ̀ lè gbádùn àwọn iṣẹ́ ṣíṣètò, bíi fífi owó ẹyọ sínú àpótí, ríran lọ́wọ́ láti ṣètò àwọn lẹ́tà tí a ó fi ránṣẹ́ tàbí kíkọ àtòjọ ohun tí a ó ṣe, nígbà tí àgbẹ̀ tàbí ẹni tí ó ń ṣe ọgbà tẹ́lẹ̀ lè gbádùn iṣẹ́ ní àgbàlá. Èrò kan náà wúlò fún ọ̀pọ̀ iṣẹ́.

Àwọn ìrántí kan, bíi iṣẹ́ ológun, lè mú ìmọ̀lára líle wá. Ẹ tẹ̀lé e, ẹ jẹ́ kí ọ̀rọ̀ nípa ìgbà àtijọ́ jẹ́ rere, kí ẹ sì yí ọ̀rọ̀ padà jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ bí ó bá dà bí ẹni pé inú rẹ̀ bàjẹ́.

Àwọn èrò ìgbòkègbodò tí a gbé lé àwọn eré ìgbádùn

1. Iṣẹ́ igi. Fífi pákó pa ègé igi dídán tàbí kíkùn àpótí ẹyẹ. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn mímú àwọn ohun èlò àti irinṣẹ́ eléwu kúrò nínú ibi iṣẹ́ kí ìgbòkègbodò bíi fífi pákó pa lè jẹ́ ìgbádùn ní ààbò.
2. Ẹja pípa. Yíyan àpótí ohun èlò ẹja pípa sọ́tọ̀ lẹ́yìn tí a ti mú àwọn ìwọ̀ kúrò, wíwo àwọn ìwé ìròyìn nípa ẹja pípa, tàbí jíjókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ adágún omi papọ̀.
3. Ọkọ̀. Fífọ ọkọ̀, dídán ibi tí ó ń dán, wíwo àwọn fọ́tò ọkọ̀ àtijọ́, tàbí lílọ gun ọkọ̀ gẹ́gẹ́ bí èrò.
4. Eré ìdárayá. Wíwo eré àtijọ́ tàbí àwọn apá pàtàkì rẹ̀, jíju bọ́ọ̀lù rírọ̀, fífi àwọn bọ́ọ̀lù kéékèèké sínú ife lórí kápẹ́ẹ̀tì, tàbí yíyan àwọn káàdì eré ìdárayá sọ́tọ̀.
5. Káàdì àti eré. Ọwọ́ kan rírọrùn ti eré káàdì tí ó mọ̀, dómínò, tàbí yíyí káàdì padà láti rí èyí tí ó jọra. Ẹ jẹ́ kí ó rọ̀rùn, kí ẹ sì fi kíka ààmì sílẹ̀.
6. Orin. Àwọn orin ìgbà èwe rẹ̀, ẹgbẹ́ akọrin tí ó fẹ́ràn, tàbí orin ìyìn. Ẹ wo ìtọ́sọ́nà àwọn ìgbòkègbodò orin wa.
7. Oúnjẹ sísè àti yíyan oúnjẹ. Fífọ ewébẹ̀, dída ọbẹ̀, mímú oúnjẹ ṣe, tàbí ṣíṣàlàyé bí ó ṣe ṣe oúnjẹ olókìkí rẹ̀ nígbà tí ẹ ń sè é.
8. Ìwé ìròyìn. Alzheimer’s Association sọ pé ẹni tí ó máa ń ka ìwé ìròyìn nígbà gbogbo lè ṣì gbádùn rẹ̀, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé kò lè tẹ̀lé ohun tí ó wà nínú rẹ̀ pátápátá. Ohun mímu gbígbóná àti ìwé ìròyìn lè ṣì jẹ́ apá kan òwúrọ̀.
9. Kíkọ́. Àwọn àpẹẹrẹ ohun èlò ìkọ́lé tí ègé wọn tóbi tàbí àwọn ohun èlò ìkọ́lé rírọrùn fún àgbàlagbà. Ẹ yan àwọn ègé tí ó rọrùn láti dì mú.
10. Títọ́jú ohun kan. Fífún ẹran ọ̀sìn ní oúnjẹ, kíkún ibi oúnjẹ ẹyẹ, tàbí bíbomi rin àwọn ewéko. NIA kà fífún ẹran ọ̀sìn ní oúnjẹ, ṣíṣe ọ̀ṣọ́ rẹ̀ tàbí mímú un rìn mọ́ àwọn ìgbòkègbodò tí àwọn ènìyàn lè gbádùn.

Báwo ni mo ṣe lè fi ìgbòkègbodò lélẹ̀ láìjẹ́ kí ó dà bí iṣẹ́ asán?

Ẹ gbé e kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìrànlọ́wọ́ gidi. Alzheimer’s Association dámọ̀ràn bíbéèrè “Ṣé ẹ lè jọ̀wọ́ ràn mí lọ́wọ́?” àti so àwọn iṣẹ́ mọ́ ète kan. Ẹ fi wé:

• “Ṣé ẹ fẹ́ yan àwọn bọ́tìnì irin wọ̀nyí sọ́tọ̀?” (ó dún bí ìdánwò)
• “Mo ra àpò irin àdàpọ̀ kan, mo sì nílò kí a yan wọ́n sọ́tọ̀ kí n tó tún pẹpẹ ṣe. Ṣé ẹ lè ràn mí lọ́wọ́?” (ó dún bí iṣẹ́ kan)

Àwọn ìmọ̀ràn mìíràn:

• Ẹ lo àwọn ohun èlò àgbàlagbà. Àwọn irinṣẹ́ gidi tí a ti mú etí mímú wọn kúrò, àwọn ìwé àtòjọ gidi, àwọn àpò lẹ́tà gidi.
• Ẹ ṣiṣẹ́ lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara yín. Ènìyàn méjì tí ń ṣe iṣẹ́ kan jẹ́ ẹlẹgbẹ́. Ẹnìkan tí ó ń wo ẹlòmíràn jẹ́ ìṣọ́.
• Ẹ má ṣe àtúnṣe. Bí àwọn bọ́tìnì irin bá parí sínú ife tí kò tọ́, ẹ fi í sílẹ̀. Ohun tí ó ṣe pàtàkì ni àkókò tí ẹ jọ lò àti ìmọ̀lára pé ó wúlò.
• Ẹ ràn án lọ́wọ́ láti bẹ̀rẹ̀. Alzheimer’s Association sọ pé ọ̀pọ̀ ènìyàn ṣì ní ìfẹ́ láti ṣe nǹkan ṣùgbọ́n wọ́n ń ní ìṣòro láti ṣètò àti láti bẹ̀rẹ̀. Ẹ jọ ṣe èyí àkọ́kọ́.

Báwo ni mo ṣe lè ṣe àtúnṣe bí nǹkan ṣe ń yípadà?

Bí dementia ṣe ń lọ síwájú, Alzheimer’s Association dámọ̀ràn fífi àwọn iṣẹ́ tí ó rọrùn tí ó sì tún ń ṣẹlẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà lélẹ̀, àti ṣíṣetán fún ẹni náà láti kó ipa tí kò ṣiṣẹ́ púpọ̀. Ọkùnrin tí ó ń tún ẹ́ńjìnnì ṣe tẹ́lẹ̀ lè gbádùn dídì àwọn irinṣẹ́ mímọ́ mú àti sísọ̀rọ̀ nípa ọkọ̀, tàbí wíwò yín ṣiṣẹ́. Wíwò jẹ́ kíkópa.

Bí ó bá jẹ́ ẹni tí ó mọ nǹkan kan dáadáa, ìgbòkègbodò tí ó jọ ọ́ lè dára ju iṣẹ́ ọwọ́ rẹ̀ àtijọ́ lọ. Alzheimer’s Association sọ pé oníṣẹ́ ọnà akọ̀ṣẹ́mọṣẹ́ lè ní ìbànújẹ́ nípa àwọn àyípadà nínú iṣẹ́ rẹ̀, nígbà tí ẹni tí kò ṣe é fún owó lè gbádùn ọ̀nà tuntun láti fi ara hàn. Bákan náà ni fún gbẹ́nàgbẹ́nà tí ó ní ọgbọ́n gíga.

Ààbò pẹ̀lú àwọn iṣẹ́ irú iṣẹ́ àtijọ́

• Ẹ mú àwọn irinṣẹ́ iná mànàmáná, abẹ́, ìṣó àti àwọn skru (screws) tí etí wọn mú kúrò.
• Ẹ ti àwọn ohun tí ń yọ àwọ̀ kúrò, epo bẹ́ǹsìnì àti àwọn kẹ́míkà mọ́lé.
• Ẹ pa kọ́kọ́rọ́ ọkọ̀ mọ́ kúrò ní ojú bí kò bá tún wakọ̀ mọ́.
• Ẹ ṣọ́ gbogbo iṣẹ́ ibi iṣẹ́ àti àgbàlá.
• Ẹ yan àwọn ègé ńlá tí a kò lè gbé mì.

Kí ni bí ó bá sọ pé rárá?

Ẹ bọ̀wọ̀ fún un. Rárá lè túmọ̀ sí pé iṣẹ́ náà dà bí èyí tí ó le jù, tí ó dà bí ti ọmọdé tàbí kò tọ́ ní òní nìkan. Alzheimer’s Association kìlọ̀ pé kí a má fipá mú un. Ẹ gbìyànjú iṣẹ́ mìíràn, àkókò mìíràn, tàbí kí ẹ kàn jókòó papọ̀. Ẹ wo ohun tí ẹ lè ṣe nígbà tí wọ́n bá sọ pé rárá.

Àwọn eré àti ìjíròrò tí ó yẹ

Parí òwe náà ń lo àwọn òwe tí ó mọ̀, ó sì ń yọrí sí ìjíròrò. Àwọn káàdì ìjíròrò ní àwọn ìbéèrè ṣíṣí, tí kì í ṣe ìdánwò, ní ìbámu pẹ̀lú kókó, tí ó lè ṣí àwọn ìtàn nípa iṣẹ́ àti eré ìgbádùn. Kó àwòrán jọ ń jẹ́ kí gbogbo àwòrán hàn nígbà tí ẹ ń pààrọ̀ àwọn ègé, Ìwádìí ọ̀rọ̀ ní ìtẹ̀ ńlá ni a sì lè tẹ̀ jáde kí a ṣe pẹ̀lú bírò (pen) ní orí tábìlì ibi ìdáná. Fún àwọn ọ̀nà láti sọ̀rọ̀ nípa ìgbà àtijọ́ rẹ̀ láìdán an wò, ẹ wo ìtọ́sọ́nà ríránti ìgbà àtijọ́ wa.