Jaabawol juutngol ngol
Naamne newiiɗe ena moƴƴi wonande mawɓe ngondi e ñawu majjere hakkille so ɗe mbaɗaama no yeewtere nii, wonaa no ƴeewndo. Naamno ko anndaa ko ɓooyii, wano jimɗi ɓennuɗi, tinndi, jammaaji mawɗi e nguurndam ñalnde kala, tee hokkude sahaa kala cuɓe ɗiɗi walla tati. Hokku jaabawol e newaare, hoto toɗɗin hay gooto, accu limoore, tee huutoro jaabawol kala ngam fuɗɗude taali. Naamne «ɗum walla ɗum» ɗe aldaa jaabawol moƴƴol ena moƴƴi e yeeso.
- Naamno ko anndaa ko ɓooyii: jimɗi, tinndi, jammaaji mawɗi, ñaameteeji e nguurndam ñalnde kala gila duuɓi ɓennuɗi.
- Hokku cuɓe ɗiɗi walla tati ngam jaabawol anditeede, wonaa yiɗde anndude ɗum e hoore mum.
- Wowlude jaabawol e newaare, caggal ɗuum jokkude. Kala miijo fuɗɗinoowo taali ko miijo moƴƴo.
- Alaa toɓɓe, alaa pelle dogooje, alaa noddude gooto tan. Jaabawuuji ena mbaawi iwdude e mo kala.
- So suɓaade hakkunde jaabawuuji waɗii saɗtude, waylu naamne «ɗum walla ɗum» ɗe aldaa jaabawol feewɗo.
E nder ngoo hello (9 taƴe)
- Hol no naamne newiiɗe mbaawirta moƴƴude wonande neɗɗo ngondoowo e ñawu majjere hakkille?
- Naamne newiiɗe e jimɗi e fijwe
- Naamne newiiɗe e nguurndam ñalnde kala
- Jammaaji mawɗi, tago e nokkuuji
- Naamne newiiɗe e ñaameteeji e fijirde
- Tinndi anndaaɗi
- Naamne «ɗum walla ɗum» ɗe aldaa jaabawol feewɗo
- Hol no rogere naamne newiiɗe yuɓɓinirtee e suudu toppitagol walla e dental?
- Hol ndeen potiɗaa waylude eɓɓoore ndee
Naamne newiiɗe ko e golle ɓurɗe yiɗeede e pelle e cuuɗi toppitagol e eɓɓooje ñalnde, tee yoga e ɓesngu ena fijira ɗe e taabal defte kadi. So ɗe mbaɗiraa no woowiraa nii, e toɓɓe e gooto tan jaabotooɗo, ena mbaawi waɗde neɗɗo ngondoowo e ñawu majjere hakkille ena anndi omo waɗaa yeeso. So ɗe ɗowiraa e newaare, ko feere welnde heɗaade taali. Les ɗoo ena woodi naamne newiiɗe 50 e cuɓe jaabawuuji e huunde yeewteende e kala heen, caggal ɗuum no rogere ndee yuɓɓinirtee.
Hol no naamne newiiɗe mbaawirta moƴƴude wonande neɗɗo ngondoowo e ñawu majjere hakkille?
Waɗ ɗum e anditde e siiftorde ko ɓooyii, tee waɗ jaabawol kala welcomaa.
- Naamno ko ɓooyii. Alzheimer’s Association wii maalde ɓurnde heewde e fuɗɗorde ñawu Alzheimer ko saɗtude siiftorde humpito keso ekkaaɗo. Jimɗi, tinndi e nguurndam ñalnde kala gila duuɓi keewɗi ena keewi newaade.
- Hokkude cuɓe sahaa kala. Suɓaade jaabawol moƴƴol hakkunde ɗiɗi walla tati ena newi ɓurude yiɗde anndude ɗum e hoore mum.
- Tar naamne ɗee e daande dow tee hollu ɗe mawɗe. Alluwal mbinndingal walla alluwal taƴungal jogoraaɗo dow ena walla yimɓe ɓe nanaani no feewi.
- Hokku jaabawol e newaare. So hay gooto anndaa, wowlu ɗum e newaare caggal ɗuum jokku. Hoto wi’u «Aan aɗa anndi ɗum.»
- Alaa limoore. Wonaa wonande gooto gooto tee wonaa wonande taabe. So yimɓe ena mbiɗi limoore, mooftu limoore gootel wonande dental ngal fof.
- Hoto noddu gooto tan. Accu jaabawuuji iwa e mo kala. So ko gooto e gooto, jaabodee e renndo: «Miijo am ko pianoo. Aan hol ko miijɗaa?»
- Huutoro yeewtere ndee. Jaabawol ko fuɗɗorde tan, wonaa battane. Taali ko faandaare ndee.
- Reen ɗum daɓɓere. Naamne sappo e taali hakkunde mum ena yonata.
National Institute on Aging hollirii sariya gadano oo e newaare: ƴeew so mettinde ena woodi tee teeŋtin neɗɗo oo ena anndi o waɗii no moƴƴi. Alzheimer’s Foundation of America limtii naamne newiiɗe hakkunde golle moƴƴuɗe wonande fuɗɗorde ñawu nguu. E hakkunde ñawu nguu, reen cuɓe ɗiɗi tan tee tuugnor e yeewtere. E yeeso, waylu naamne «ɗum walla ɗum» gonɗe les ɗoo.
Naamne newiiɗe e jimɗi e fijwe
Jaabawol ena e ɓaleeri. Peŋtor ɗe e mo toppitɗaa oo: mo mawni e Motown ena foti yiɗde yimɓe jimooɓe goɗɗe e mo mawni e pelle jimɗi mawɗe.
| Naamnal | Cuɓe | Yeewtere |
|---|---|---|
| Moy noddiraa Laamɗo Rock and Roll? | Elvis Presley, Frank Sinatra, Bing Crosby | A meeɗii yiyde Elvis e tele? |
| Hol jimoowo inniraa Ol’ Blue Eyes? | Dean Martin, Frank Sinatra, Perry Como | Hol jimol Sinatra ɓurɗaa yiɗde? |
| Bing Crosby hoydi e dow Christmas mboɗeeri… | daneeji, jombaaji, suudu | Jimdee seeɗa e renndo |
| Louis Armstrong yimii «What a Wonderful…» | Ñalnde, Aduna, Nguurndam | Hol ko waɗata aduna oo moƴƴude e maa? |
| «Over the Rainbow» yimiraa ko Judy Garland e hol fiilde? | The Wizard of Oz, Gone with the Wind, Singin’ in the Rain | Hol to njiy-ɗon fiildeeji ɓurɗon yiɗde? |
| Moy fijnoo Lucy e «I Love Lucy»? | Lucille Ball, Doris Day, Betty White | Hol eɓɓooje ɓesngu mon ndaaratnoo e renndo? |
| Hol kowboowo waɗi puccu inneteeɗo Trigger? | Roy Rogers, Gene Autry, John Wayne | A fijirnoo kowboowo so a sukaa? |
| Moy ardinoo «The Tonight Show» haa duuɓi 30? | Ed Sullivan, Johnny Carson, Bob Hope | A fanjirnoo ngam ndaarde tele? |
| Hol kaɓirɗe jogiiɗe kode 88? | Gitaar, pianoo, biipoŋ | Ena woodno goɗɗo e ɓesngu maa fijirde? |
| Hol amde limtirtee go’o-ɗiɗi-tati, go’o-ɗiɗi-tati? | Walsi, twist, tango | Hol to njahno-ɗon ngam amde? |
Ngam ɓeydaade humpito e jimɗi, ndaar golle jimɗi wonande majjere hakkille.
Naamne newiiɗe e nguurndam ñalnde kala
| Naamnal | Cuɓe | Yeewtere |
|---|---|---|
| Hade frigooji, cuuɗi keewɗi mooftirnoo ñaameteeji e… | Aparaa peewniraaɗo, defirde, gurel dow | Moy addatnoo peew? |
| Moy addatnoo kosam e baafal dammbugal haa dambugal e looteeji jalbe? | Nelduɗo ɓatakuuje, kosamoojo, yeeyoowo jaaynde | Hol ko goɗɗo addanoo haa suudu? |
| Hol no mbinndiraa telefoŋ yiltotooɗo? | Ɓiɗɗude butoŋaaji, yiltude weelo, wowlude tan | Haalan am e telefoŋ wonnooɗo e suudu mon |
| Hol sosiyetee waɗi oto Model T? | Ford, Chevrolet, Buick | Haalan am e oto mo yiɗ-ɗaa |
| Hol to tawi «soda jerk»? | Nokku yeeyirde njaram soda, nokku defirde bureedi, banki | Hol ko coodanno-ɗaa toon? |
| Hol fijirgel ko pergitte njamndi waawngel yahde e dow deƴƴere? | Yo-yo, Slinky, hula hoop | Hol fijirɗe yiɗ-ɗaa? |
| «Drive-in» ko nokku ndaarde… | Fiilde e nder oto maa, fijirɗe bal, lappooje | Moy wonnoo-ɗaa e mum? |
| Moy jooɗii e dolaar gooto? | Lincoln, George Washington, Jefferson | Hol ko dolaar soodatnoo e sahaa woodi? |
| Moy jooɗii e «penny»? | Abraham Lincoln, Washington, Franklin | A mooftatnoo «penny» e lootel e sahaa woodi? |
| Hol noole bisi diiwanuuji keewi wonirde? | Boɗeejum, oolum, bulejum | Hol no njahno-ɗaa duɗal? |
Jammaaji mawɗi, tago e nokkuuji
| Naamnal | Cuɓe | Yeewtere |
|---|---|---|
| Hol jamma mawɗo woni e alkamisa nayaɓo lewru noowammbar? | Labor Day, Thanksgiving, Memorial Day | Hol ko wonnoo sahaa kala e taabal mon? |
| Ɗanɗe labe «jack-o’-lantern» ena mbaɗiree hol jamma mawɗo? | Halloween, Easter, Christmas | Haalan am e Halloween nokku ɗo mawnu-ɗaa |
| 4 lewru sulyee ena maandina Feere Tiimdeendi… | Hakkeeji, Hoore Mum, Wellitaare | Hol to ndaarno-ɗon fitiraaji? |
| Ñalnde Nelaaɓe ena e hol lewru? | Awril, Mee, Suwiyee | Hol no ɓesngu mon maandinatnoo? |
| Koode hombo ena e anndinoore Amerik? | 48, 50, 52 | Anndinoore ndee joginoo koode 48 haa 1959. Kala jaabawol ena siiftina taali moƴƴo |
| Hol maayo maayo woni e funnaange rewo Amerik? | Pasifik, Atlantik, Artik | A meeɗii yahde weendu? |
| E hol saare Natal Hooƴre Liberté woni? | Boston, New York, Philadelphia | A meeɗii yahde New York? |
| Hol ko njukkiri mbaɗata? | Kosam, njumri, leɗɗe harir | Njumri e bureedi walla e te? |
| ɓiɓɓe nagge noddirtee ko… | ɓiɓɓe puccu, ña’al, ɓiɓɓe mbeewa | A meeɗii wondude sara nokku ngesa? |
| Hol piindi toowndi oolndi lollundi e yiltorde naange? | Roos, hiirde naange, tulip | Hol ko ƴaƴnoo e ngesa mon? |
| Ñalɗi hombo ena e hitaande besɗunde? | 365, 366, 360 | Haalan am e mawlanaande nde ciftu-ɗaa |
| Hol ndungu arata caggal dabbunde? | Yoontere, ceeɗu, ndungu | Hol ndungu ɓurɗaa yiɗde? |
Naamne newiiɗe e ñaameteeji e fijirde
| Naamnal | Cuɓe | Yeewtere |
|---|---|---|
| «Raisins» ko ɓiɓɓe leɗɗe… | «Plums», ɓiɓɓe inab, sereez | A naatnatnoo «raisins» e ñaameteeji duɗal? |
| «Prunes» ko ɓiɓɓe leɗɗe… | «Plums», «figs», pomme | Moy e ɓesngu mon yiɗnoo «prunes»? |
| Beter gerte e… | jelee, foromaje, teewu | Saccuɗo walla newiiɗo? |
| «Guacamole» ɓuri waɗireede ko… | Pisaa, abokaa, konkommbre | Hol ko ɓeydanoo e ñaameteeji e jammaaji? |
| Hol tarta ɓurnde yiɗeede e Thanksgiving? | Labe, lemuŋ, sereez | Hol tarta defanno-ɗaa? |
| Fijooɓe hombo pelle balbees jogii e weeyo? | 7, 9, 11 | Hol pelle wallitanno-ɗaa? |
| «Strikes» hombo waɗata «out» e balbees? | Ɗiɗi, tati, nayi | A meeɗii fijirde bal? |
| Babe Ruth lollirnoo hol fijirde? | Doɓɓitannde, balbees, golf | A meeɗii yahde fijirde bal? |
| Galli hombo ena e weeyo golf goowo? | 9, 18, 24 | A meeɗii fijirde golf, walla mini golf? |
| E hol fijirde keɓirtee «touchdown»? | Futbal amerik, hokke, baasket | Moy ndaaratnoo futbal amerik e suudu mon? |
Tinndi anndaaɗi
Timminde tinndol ena huutora ɗemngal ekkaaɗangal ko ɓooyii tee ena keewi newaade. Fijirde amen Timminde tinndol ena jogii goɗɗi keewɗi, e tappugol ngam hollude kala battane.
| Tinndol | Cuɓe | Yeewtere |
|---|---|---|
| Pomme gooto ñalnde kala ena woɗɗina… | Doktoor, ndiyam tooɓo, musuru | Moy wi’atnoo-maa ɗum? |
| Sondu fuɗɗoowo ena heɓa… | Bisi, gilaŋgu, laana | Ko aan fuɗɗoowo e weetndo? |
| Hoto lim gertuɗe maa hade ɗe… | Fuccitaade, ɗaanagol, yimde | Ɓesngu mon marnoo gertuɗe? |
| «Penny» mooftaaɗo ko «penny»… | keɓaaɗo, majjaaɗo, bonnaaɗo | Moy mooftatnoo ɓuri e ɓesngu mon? |
| Ko suudu woni ko… | Ngesa woni, ɓernde woni, defirde woni | Hol ko waɗata nokku ena wa’i ko suudu? |
| Ena ɓuri moƴƴude habrude e… | Laawol, hay sahaa, gaaƴaade | Moy habratnoo sahaa kala? |
| Kala duule ena jogii… | waalde ndi wutte, layru, mbuudu | Haalan am e jawdi nde heɓ-ɗaa |
| Golle ena ɓuri daande e… | Konngol, jimol, hito | Haalan am e neɗɗo wi’unooɗo ɗum |
Naamne «ɗum walla ɗum» ɗe aldaa jaabawol feewɗo
Ɗee ena moƴƴi e kala sahaa ñawu nguu, haa e yeeso, sabu alaa ko feewrete. Naamno, heɗo, tee wowlude jaabawol maa kadi.
- Kafe walla te?
- Weendu walla pelle?
- Bareeji walla muusuuji?
- Ndungu walla dabbunde?
- Tarta walla kekke?
- Amde walla ndaarde?
- Fuɗnaange walla hirnaange?
- Naatirgel yeeso walla ɓaade caggal?
- Rajo walla «records»?
- Pankeyk walla boɗɗe?
- Roos walla margariit?
- Yah-ngartaa laana walla yah-ngartaa oto?
Ngam naamne yeewtere gonɗe e nate, eto karte amen binndittooɗe Karte yeewtere.
Hol no rogere naamne newiiɗe yuɓɓinirtee e suudu toppitagol walla e dental?
- Jooɗnin yimɓe haa ɓe mbaawa yiyde e nanaade. Kaɓirɗe nanaago e nokku mum, lunetteeji e gite, tele ñifaa.
- Fuɗɗor ɗum no yeewtere. «Mi jogii naamne seeɗa e jammaaji ɓennuɗi, tee miɗo sikki onon eɗon anndi ɓurde kam.»
- Tar naamnal kala laabi ɗiɗi tee hollu cuɓe ɗee mawɗe.
- Jaɓ jaabawuuji iwɗi e nokku kala e nder suudu nduu. Fillito jaabawuuji moƴƴi haa mo kala nana.
- Wowlu jaabawol wonande fof, caggal ɗuum naamno yeewtere ndee e dental ngal.
- Rew e semmbe ngal. So naamnal gootal fuɗɗinii taali hojomaaji sappo, accu ɗum.
- Gasnir e jimol walla rogere «ɗum walla ɗum», haa mo kala timmina e huunde newnde.
Ngam feere pelle goɗɗe, hakkunde mum en bingo nate e jimɗi renndo, ndaar golle pelle wonande cuuɗi toppitagol.
Hol ndeen potiɗaa waylude eɓɓoore ndee
So neɗɗo ena wayi no mettiiɗo, o deƴƴii walla o wii «Mi anndaa» laabi keewɗi, waɗ ɗum newde: jippin cuɓe ɗiɗi tan, jaabodee e renndo, walla waylu naamne «ɗum walla ɗum». So dental ngal ena yiɗi yeewtaade naamnal gootal e nder ñalawma fof, ɗuum ko moƴƴere. Faandaare ndee wonaano jaabawuuji feewɗi. Ko sahaa moƴƴo e wondude e woɗɓe.
Naamne keewɗe
Naamne newiiɗe ena moƴƴi wonande yimɓe ngondi e ñawu majjere hakkille?
Ena mbaawi, so ɗe ɗowiraa e newaare. Alzheimer's Foundation of America limtii naamne newiiɗe hakkunde golle moƴƴuɗe wonande fuɗɗorde ñawu nguu. Reen naamne e dow ko anndaa ko ɓooyii, hokku cuɓe, hoto waɗ gooto yeeso yimɓe fof, tee jogor jaabawuuji no feere udditirde yeewtere, wonaa no ƴeewndo.
Hol e fannuji ɓurɗi moƴƴude e naamne newiiɗe wonande majjere hakkille?
Ko ekkaa ko ɓooyii ena ɓuri moƴƴude: jimɗi e yimɓe jimooɓe lolluɓe e sukaaku mo toppitɗaa oo, tinndi anndaaɗi, jammaaji mawɗi, ñaameteeji, fijirde, e nguurndam ñalnde kala wano kosam kesam e telefoŋ yiltotooɗo. Reeno kabaruuji kesi e kala huunde ɗaɓɓitnde siiftorde ko waɗi law e nder rogere ndee.
Hol no mbinndiran-mi naamne newiiɗe e suudu toppitagol tawa hay gooto hersataa?
Tar naamnal kala e dental ngal fof, hollu walla wowlu cuɓe ɗee, tee jaɓ jaabawuuji iwɗi e mo kala. Hoto noddu gooto gooto walla limtaa toɓɓe. Wowlu jaabawol e mooso kala ko miijaa, caggal ɗuum naamno ƴeewndo hono «Moy e mon yiɗnoo yahde sinimaa mooto?» ngam waylude ɗum e taali.
Hol ko mbaaw-mi waɗde kisa naamne newiiɗe e yeeso ñawu nguu?
Waylu naamne ɗe aldaa jaabawol feewɗo, wano «Kafe walla te?» walla «Weendu walla pelle?», walla timminde tinndi e jimɗi anndaaɗi e renndo. Ndaarde nate e siftaade ɗe e renndo ena moƴƴi kadi.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association