Ŋuɖoɖo kpuia
Ðoɖoɣi me gbegblẽ dzea egɔme hafi ame xɔ ƒe 65, zi geɖe le ɣeyiɣi si me wògale dɔ wɔm, le mɔ dzi yem alo le vi suewo dzi kpɔm. Dzra woƒe lɔlɔ̃nu kple xɔlɔ̃wo ɖo, tia mɔzɔzɔ siwo ana woadze abe woawo ŋutɔ tɔ ene, zã hadzidzi kple fotowo tso woawo ŋutɔ ƒe ƒeawo me, eye nàna woawo ŋutɔ woatia ɖoɖo si woawɔ. Srɔ̃wo kple vi tsitsiwo hã hiã kpekpeɖeŋu, eye Alzheimer's Association léa ƒuƒoƒo na wo.
- Ðoɖoɣi me gbegblẽ dzea egɔme hafi woaxɔ ƒe 65. Zi geɖe la, ame se le eɖokui me be yeƒe ƒeawo mede ɖeka kple dɔwɔwɔ siwo wotsɔna naa amewo o.
- Nàna ame la ŋutɔ natia nu si wòdi, tso lɔlɔ̃nu si wòadi be yeatrɔ ayi dzi va se ɖe mɔzɔzɔ si wòadi be yeawɔ dzi.
- Hadzidzi, fotowo kple ŋutinya tso woƒe ƒe 20 va se ɖe 50 me wɔnɛ be nuwo doa dzidzɔ na wo wu dɔwɔwɔ siwo tso woƒe tsitsi me.
- Nɔ kplii le dɔwɔwɔ kple hadede me ne edina, eye nàtrɔ ɖe duɖime ŋu ke menye be nàɖɔli dɔwɔwɔ la o.
- Kpɔlawo, vevietɔ srɔ̃wo kple vi tsitsiwo, kpɔa viɖe le ƒuƒoƒo siwo me wonɔa kple wo tɔgbe le wo ŋutɔ ƒe nɔnɔme me.
Le axa sia dzi (6 akpawo) .
Nyatakaka geɖe tso ɖoɖoɣi me gbegblẽ ŋu bua ame siwo xɔ ƒe blaadre alo blaenyi ƒe ha mee. Na ame si wodi ɖoɖoɣi me gbegblẽ na le eƒe blaene alo blaatɔ̃ me la, agbe ƒe nɔnɔme to vovo ŋutɔ. Ate ŋu gale dɔ wɔm, ɖe fe na xɔ, kpɔ viwo dzi alo kpɔ dzilawo dzi kokoko. Ele be dɔwɔwɔwo naɖee afia be enye ame tsitsi. Mɔfiame sia fia nu si trɔna, nu siwo woate ŋu atrɔ asi le, kple afi si srɔ̃wo kple vi tsitsiwo ate ŋu akpɔ kpekpeɖeŋu le.
Nukae nye ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ?
Ðoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ nye ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dzea egɔme hafi ame xɔ ƒe 65, wogayɔe hã be younger-onset. Alzheimer’s Association ƒe blog gblɔ be woyɔa Alzheimer’s be younger-onset ne eƒo ame si xɔ ƒe siwo me womeɖo 65 o, eye wògblɔ be “kpekpeɖeŋu na ame siawo kple woƒe ƒometɔwo tsoa dz challenges veviwo.” Dzesiwo ate ŋu asɔ kple esiwo dzea egɔme le tsitsi me, gake ame la ƒe mɔkpɔkpɔwo, dɔdeasiwo kple hadede to vovo.
Esi menɔa bɔbɔe o ta la, zi geɖe amewo xɔa ɣeyiɣi didi hafi wodina ɖoɖoɣi me gbegblẽ na wo, eye ƒometɔwo ate ŋu ase le wo ɖokui me be yewomele ame aɖeke gbɔ be yewoagblɔ nu na o. Ne wonya be ame bubuwo hã le nɔnɔme ɖeka me la, enaa dzidzɔkpɔkpɔ.
Nàna ame tsitsi la nanɔ dɔwɔwɔ la me
Ame siwo le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me medi be woawɔ wo abe ɖeviwo ene o. National Institute on Aging ɖo aɖaŋu be woatrɔ dɔwɔwɔwo ɖe nu siwo ame la ate ŋu awɔ kple esiwo wòlɔ̃ ɖa la nu. Na ame si le eƒe blaatɔ̃ me la, esia ate ŋu anye:
- Dzra lɔlɔ̃nu si wozãna ɖaa la ɖo, abe ati dɔwɔwɔ, kamedede, kaƒoƒo, agbalẽ ƒuƒoƒo alo hadzihati ƒuƒoƒo ene, kple kpekpeɖeŋu sue aɖe alo ɣeyiɣi kpui aɖe.
- Zɔ alo ʋu kple ame si kplii, le mɔ si wonya nyuie dzi.
- Wɔ ƒomeɖuɖu aɖe, eye ame la nawɔ akpa siwo wòate ŋu.
- Wɔ dɔ aɖe le lɔlɔ̃ me si wòa tia, abe nuwo dzraɖoɖo alo kpekpeɖeŋu na suku ƒe ɖoɖo aɖe ene.
- Ɖo mɔzɔzɔ ɖi yi teƒe aɖe si le vevie na wo, kple ame si kplii kpakple ɖoɖo bɔbɔe.
- Nɔ kple tɔgbuiyɔviwo, fianyɔviwo alo tɔvi yɔviwo, nɔ nu fiam wo alo wɔ dɔ aɖe kpli wo.
Nàna ame la ŋutɔ natia. Bia be “Nu kae nèdi be yeawɔ fiɛ gbe sia?” la wɔa dɔ nyuie wu ne ètia nu na wo.
Zã hadzidzi kple ŋkuɖodzinuwo tso woawo ŋutɔ ƒe ƒeawo me
Hadzidzi kple fotowo tso ame la ƒe ƒe 20, 30 kple 40 me ate ŋu ana wòase le eɖokui me be yele dedie eye ana dzeɖoɖo bɔbɔe nadze. Míaƒe hadzidzi ƒe dɔwɔwɔwo ƒe mɔfiame fia alesi woawɔ hadzidzi ƒe xexlẽdzesi, eye ŋkuɖodzi ƒe dɔwɔwɔwo fia alesi woama fotowo kple ŋutinya me evɔ womabia biabiawo abe ɖe wole dodokpɔ dzi ene. Na nu fefe si sɔ na ame tsitsiwo wu la, zã dzeɖoɖo ƒe kaɖiwo, siwo me biabia siwo mewɔa du o le tso dɔ, mɔzɔzɔ, xɔlɔ̃wo kple ƒome ŋu.
Fotowo ƒe pair siwo wowɔ tso ƒome ƒe fotowo me hã sɔ nyuie, elabena fotowo nye ame kple teƒe siwo le vevie na ame la tɔ. Fotowo ƒe pair léa fotowo ɖe mɔ̃ ma dzi le ʋuƒo dzi.
Dɔ, mɔ dzi yiyi kple gbeŋkeke sia gbe ƒe agbe
Ame geɖe siwo le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me gale dɔ wɔm, le mɔ dzi yem alo le ga ŋu dzrom. Menye dɔwɔwɔwo le gɔmedzedze ƒe susu nu o, gake wonana nu siwo ame la ate ŋu awɔ la trɔna. Dze kple woƒe dɔktɛ be nàbia nu tso mɔ dzi yiyi kple dɔ wɔwɔ ƒe dedienɔnɔ ŋu, eye nàbu tame ne woate ŋu ahiã kpekpeɖeŋu le gadzikpɔkpɔ alo ɖoɖowɔɖiwo ŋu. Taɖodzinu lae nye be woakpɔ dzidzeme nɔƒe evɔ woana ame la nanɔ akpa si wòdi me.
Na mɔfiame tso gbeŋkeke sia gbe ƒe ɖoɖowo kple dɔwɔwɔ ŋu la, kpɔ ɖoɖo bɔbɔe na gbe sia gbe kple aƒeme dɔwɔwɔwo abe dɔwɔwɔwo ene.
Kpekpeɖeŋu na srɔ̃wo kple vi tsitsiwo
Srɔ̃wo kple vi tsitsiwo zi geɖe sena le wo ɖokui me be yewomele ame aɖeke gbɔ o. Kpɔ̃kpɔ ate ŋu anɔ abe dɔ evelia ene le dɔ kple ƒome dɔdeasiwo dzi. Alzheimer’s Association ƒe blog nyati gblɔ be kpɔlawo siwo le younger-onset ƒuƒoƒowo me kpɔe be ƒuƒoƒowo kpe ɖe yewo ŋu le nu veviwo abe se ƒe ɖoɖowo ŋu, eye kpe ɖe eŋu be wonɔa dzidzeme le esi wonya be ame bubuwo se wo gɔme. Egblɔ hã be Association léa kpɔkpɔ ƒuƒoƒo femaxee, siwo dome ƒuƒoƒo na ame siwo le kpɔ̃m na ame si le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me hã le, eye wo dometɔ etɔ̃ doa go le Internet dzi le Dzoɖa kple Brãɖa dzi.
Be nàbia tso ƒuƒoƒowo ŋu la, ɖe telefon na Association ƒe 24/7 Kpekpeɖeŋu Dzidzɔgbeƒãƒoƒe le 800.272.3900. Míaƒe kpɔla ƒe ɖokui dzikpɔkpɔ ƒe mɔfiame bua dzudzɔ, ɣeyiɣi si woɖe na wo ɖokui kple gbɔdzɔgbɔdzɔ ƒe dzesiwo ŋu.
Ƒe ɖoɖoa gakpɔtɔ le vevie
Ame la ƒe ɖoɖoɣi me gbegblẽ ƒe ɣeyiɣi la gakpɔa ŋusẽ ɖe nu siwo kpena ɖe eŋu dzi. Le gɔmedzedze la, ame geɖe ate ŋu awɔ woƒe dɔwɔwɔ siwo wozãna ɖaa kple tɔtrɔ suewo, eye míaƒe gɔmedzedze ƒe ɣeyiɣi ƒe dɔwɔwɔwo ƒe mɔfiame me aɖaŋu bubuwo le. Le emegbe la, dɔwɔwɔwo zua bɔbɔe wu eye wonɔa nu sesẽwo zazã me wu, abe alesi woɖee fia le mlɔeba ƒe ɣeyiɣi ƒe dɔwɔwɔwo me ene. Trɔ dɔwɔwɔ la abe alesi ame la trɔna ene, eye nàbiae nu si wòdi ne ate ŋu agblɔe.
Nyabiase siwo bɔ
Nukae nye ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ?
Enye ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dzea egɔme hafi ame xɔ ƒe 65. Alzheimer's Association gblɔ be woyɔa Alzheimer's be 'younger-onset' ne eƒo ame si xɔ ƒe siwo me womeɖo 65 o. Enye nu si mebɔ o wu ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dzea egɔme le tsitsi me, gake nɔnɔme la to vovo: ame la ate ŋu gale dɔ wɔm, le mɔ dzi yem alo le viwo dzi kpɔm kokoko.
Dɔwɔwɔ kae sɔ na ame si le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me?
Dɔwɔwɔ siwo sɔ kple woƒe agbe le dzɔdzɔme me nye esiwo sɔ nyuie wu: lɔlɔ̃nu si wozãna ɖaa, azɔlizɔzɔ kple xɔlɔ̃ aɖe, dɔ aɖe si wowɔna le lɔlɔ̃ me, nuɖuɖu wɔwɔ na ƒometɔwo, hadzidzi tso woawo ŋutɔ ƒe ɖevime, alo mɔzɔzɔ yi teƒe aɖe si wòlɔ̃ vevie. Nàna woawo ŋutɔ woatia, eye nàtrɔ ɖe ɣeyiɣi didime kple ame siwo kplii woanɔ ŋu ke menye be nàɖɔli dɔwɔwɔ la ŋutɔ o.
Afi kae srɔ̃ alo vi tsitsi aɖe ate ŋu akpɔ kpekpeɖeŋu le?
Alzheimer's Association naa kpekpeɖeŋu ƒuƒoƒo femaxee, siwo dome ƒuƒoƒo na ame siwo le kpɔ̃m na ame si le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me hã le. Àte ŋu aɖe telefon na woƒe 24/7 Kpekpeɖeŋu Dzidzɔgbeƒãƒoƒe le 800.272.3900 be nàbia tso ƒuƒoƒowo kple dɔwɔnu bubuwo ŋu.
Ɖe wòle be ame si le ɖoɖoɣi me gbegblẽ si dze egɔme do ŋgɔ me nagayi dɔwɔwɔ siwo wòlɔ̃ dzi oa?
Ɛ̃, ne ele dedie eye edina. Lɔlɔ̃nuwo, subɔsubɔha me habɔbɔwo, kamedede kple hadede nye agbe bliboa ƒe akpa aɖewo. Trɔ ɖe nɔnɔme ŋu, kplɔ ame aɖe ɖe asi, ɖo ɖoɖo ɖi be wòaɖe dzudzɔ, eye nàtɔ asi le dɔwɔwɔ la dzi ne megado dzidzɔ na ame la azɔ o.
Dzɔtsoƒewo
Míeɖoa kadodo ɖe habɔbɔwo kple nusɔsrɔ̃ siwo dzi axa sia ɖoa ŋu ɖo la gbɔ. Wolé ŋku ɖe wo dometɔ ɖesiaɖe ŋu ne wowɔ axaa yeyee.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS