Аҭак кьаҿ
Изааҭгыло адеменциа 65 шықәса дахыҵаанӡа иалагоит, ауаҩы даныусуо, амашьына анықәирҵо мамзаргьы ахшара анызирҳауа аамҭазы. Иреиӷьуп рыхәмаррақәеи рҩызцәеи рыхьчара, рхатә гәаԥхала анеи-ааирақәа раԥҵара, ирзеиӷьу аамҭақәа ирызку асахьақәеи амузикеи рхархәара. Аҩызцәеи идуу ахшареи гәыкала ацхыраара рыҭара акыр ихадоуп, Alzheimer's Association рзы агәыԥқәа аԥнаҵоит.
- Изааҭгыло адеменциа 65 шықәса дахыҵаанӡа иалагоит. Ауаа лассы иргәаԥхоӡом ирыдыргало ауснагӡақәа рқәра ишақәымшәо ала.
- Ухатәы ауаҩы иалхра азин иумаӡын: иарбан аус бзиа ирбо, насгьы иахьцо рхала иаԥырҵлароуп.
- 20 шықәса инаркны 50 шықәсанӡа рнысмҩа ирызку амузика, афотосахьақәа, ахҭысқәа еиҳагьы рыԥсы еиҭарҳәоит.
- Ухатәы ауаҩы иҭахызар уацхраа, ауснагӡара аԥсахынӡа ианаало аамҭеи аҭагылазаашьеи еиҿкаа.
- Ахылаԥшцәа, еиҳарак аҩызцәеи ахшара дуқәеи, агәылара ахьыҟоу агәыԥқәа рҿы ацхыраара ду роуеит.
Ари адаҟьаҿы (6 аҟәшақәа)
Адеменциа иазкы аинформациа еиҳарак 70-80 шықәса зхыҵуа ауаа ирызкушәа иҟалоит. Аха 40-50 шықәса анырхыҵуа адиагноз зауз ауаа рзы есымшатәи аԥсҭазаара даҽакала иҟоуп. Дара уаанӡа еиԥш аус рулар, акредит шьҭырхуазҭгьы, аҩны ахшара қәыԥшцәа рымазар, мамзаргьы иажәыхьоу ран-раб рыхылаԥшуазар ҟалоит. Убри аҟынтә ауснагӡақәа уи адунеихәаԥшышьа иақәшәалароуп. Ари ахҳәаа иаҳнарбоит иԥсахуа, иҟаҵатәу, насгьы аҩызцәеи ахшара дуқәеи ацхыраара ахьроур рылшо.
Иҟоузеи изааҭгыло адеменциа?
Изааҭгыло адеменциа — ари 65 шықәса дахыҵаанӡа иалаго адеменциа ауп. Alzheimer’s Association аблог аҿы ишазгәаҭоу ала, Альцгеимер ихьӡ зху ачымазара 65 шықәса ихыҵаанӡа ианыҟалалак, уи изааҭгыло ҳәа иԥхьаӡоуп, убри инамаданы ахылаԥшра «ҷыдала ауадаҩрақәа ацыз» уснагӡоуп. Асимптомқәа ихьшәаны иҟало адеменциа иаҩызазар ҟалоит, аха ауаҩы игәыӷрақәеи, иҭакԥхықәрақәеи, исоциалтә ԥсҭазаареи даҽакала иҟоуп.
Ари лассы имаҷны ихьыҟало азы, ауаа адиагноз аҟаҵара бзианы иазыԥшыр ҟалоит, аҭаацәагьы дгьыл-ҳауада иаанхазшәа рцәанырра ҟалар ҟалоит. Даҽа уаагьы абас еиԥш аҭагылазаашьа ишаҵагыло адырра алахәыра раҭоит.
Ауаҩы иқәра иақәшәо ауснагӡақәа
Изааҭгыло адеменциа змоу адуцәа сабик еиԥш рыхьеилаҳәара рҭахӡом. National Institute on Aging алабжьара ҟанаҵоит ауснагӡақәа ауаҩы иҟаиҵар илшо, насгьы иргәаԥхо ахҭысқәа ирықәыршәаланы реиҿкаара. 50 шықәса зхыҵуа ауаҩы изы арҭ иаанагар ҟалоит:
- Бзиа ирбо ахәмарра ахьчара, иаҳҳәап, амҿы аус адулара, аспорт, акарт, ашәҟәыԥхьаҩцәа рклуб мамзаргьы ахор, маҷк ацхыраара ҟаҵаны мамзаргьы аамҭа кьаҿк азы.
- Аҩыза дицны алаҟәра мамзаргьы авелисипед ақәтәара, бзианы ирдыруа амҩақәа рыла.
- Аҭаацәа рзы афатә ҟаҵара, ауаҩы инапаҵаҟа иҟоу ахәҭақәа ҟаиҵаларц.
- Ахатә гәаԥхарала аус адулара мамзаргьы ацхыраара, рхала иалхыз аҭыԥ аҿы, иаҳҳәап, асавӷақәа реиҩшара мамзаргьы ашколтә хҭысқәа рҿы ацхыраара.
- Аныҟәара аплан аҟаҵара рзы хадоу аҭыԥ ахь, аҩыза дицны, марианы еиҿкаау аграфик ала.
- Амаҭацәеи абиԥарақәеи рыцны аамҭа ахьӡра, еицырзеиԥшу ахәмарра мамзаргьы аус алахәрала.
Ауаҩы рхала иалхырц азин рышәҭ. «Иуҭахузеи уахьа шәылмаз иҟаҳҵарц?» ҳәа аӡҵара даара аҳаҭыр ақәҵара унарбоит, рцынхәрас уара ухала иалху аасҭа.
Ирзеиӷьу аамҭақәа ирызку амузикеи агәалашәарақәеи рхархәара
Ауаҩы 20, 30, 40 шықәса анырхыҵуаз аамҭа иазку амузикеи асахьақәеи гәыбылра дууи марианы аиҿцәажәареи унаҭар ҟалоит. Ҳара ҳ-музикатә уснагӡақәа рыхҳәаа аҿы иарбоуп ашәақәа реизга шыҟаҵатәу, аха агәалашәарақәа ирызку ауснагӡақәа рҟны иҳәоуп асахьақәеи ахҭысқәеи ҭҵаарада шеиҩшашьо. Еиҳа идууз ауаа рзы ахәмарра шәахәаԥшыр шәылшоит аиҿцәажәаратә карточкақәа, аусура, аныҟәара, аҩызцәа, аҭаацәа ирызку афактқәа згәылало.
Аҭаацәа рсахьақәа рыла еиҿкаау афото-ҩбарагьы бзиахоит, избанзар уаҟа иарбоуп ауаҩы изы хадоу ауааи аҭыԥқәеи. Афото-ҩбара асахьақәа уи ахылаԥшга абраузер аҿы иааннакылоит.
Аусура, амашьына аҿара, есымшатәи аԥсҭазаара
Изааҭгыло адеменциа змоу ауаа рацәаны уаанӡа еиԥш аус руеит, амашьына қәырҵоит мамзаргьы аԥара рхы иадырхәоит. Арҭ еснагьтәи ауснагӡақәа ракәӡам, аха ауаҩы иҟаиҵар илшо еиқәнаршәоит. Аҳақьым дицәажәа амашьына ақәтәареи аусуреи рышәарҭадара иазкны, насгьы ухатәы ауаҩы аԥаратә усқәеи аҳақьым иахь анеиреи рҿы ацхыраара иҭахузар шәахәаԥш. Хықәкыс иҟоу — ауаҩы иҳаҭыр ахьчара ауп, насгьы рхаҭа шаҭаху еиԥш аԥсҭазаара дшалахәу аанкылара.
Есымшатәи арежим аиҿкаареи агәабзиара ахьчареи ирызкны шәахәаԥш мариала есымшатәи арежим насгьы аҩны аусқәа ауснагӡақәа раҳасабла.
Аҩызцәеи ахшара дуқәеи рзы ацхыраара
Аҩызцәеи ахшара дуқәеи лассы мацара иаанхазшәа рцәанырра ҟалоит. Ахылаԥшра аусуреи аҭаацәеи рнаҩс аҩбатәи усурахоит. Alzheimer’s Association аблог аҿы ишарбоу ала, изааҭгыло адеменциа змоу ауаа рхылаԥшцәа агәыԥқәа рҿы азакәантә планқәеи убас егьырҭ аусқәеи рзы ацхыраара ду роуит, иара убас ауаа рыбзиабара ацәаныррагьы. Уи инамаданы Ассоциациа ахәдаратә гәыԥқәа аԥнаҵоит, убри аҟнытә изааҭгыло адеменциа змоу ауаа рхылаԥшцәагьы, урҭ рахьтә хь-гәыԥк аҩашани ахашани интернетал еиԥылоит.
Агәыԥқәа рыӡбахә уазҵаарц азы, шәаԥхьа Ассоциациа ателефон номер 800.272.3900 ала (24/7 Helpline). Ҳара ҳ-хылаԥшцәа рхатә гәабзиара ахьчара ахҳәаа аҿы шәаԥхьар шәылшоит аԥсшьара, агәаҟра, афырхаҵара аусқәа рганахьала.
Аетапқәа уамашәа ихадоуп
Ауаҩы иахьа иамоу адеменциа аетап иахҳәааны ауп ацхыраара шыҟоу. Алагамҭазы еиҳарак ауаа рхатә уснагӡақәа ҟарҵар рылшоит маҷк рыԥсахны, ҳ-аԥхьатәи аамҭазы ауснагӡақәа рахҳәаа аҿы аидеақәа еиҳа ирацәоуп. Анаҩс, ауснагӡақәа еиҳа имариахоит, анкьа-анкьа аԥшра-аӡырҩра иазкхоит, аҵыхәтәантәи аамҭазы ауснагӡақәа рҿы ишҳәоу еиԥш. Ауаҩы иҭагылазаашьа шаԥсахуа ала ауснагӡақәа шәаԥсахла, насгьы рхаҭа ирҭаху аамҭацыԥхьаӡа шәазҵаала.
Еицырзеиԥшу азҵаарақәа
Иҟоузеи изааҭгыло адеменциа?
Ари 65 шықәса дахыҵаанӡа иалаго адеменциа ауп. Alzheimer's Association ишазгәанаҭо ала, Альцгеимер ихьӡ зху ачымазара 65 шықәса ихыҵаанӡа ианыҟалалак, уи изааҭгыло ҳәа иԥхьаӡоуп. Уи еиҳа ихьшәоу адеменциа аасҭа лассы имаҷны иҟалоит, аха имариаӡом: ауаҩы уаанӡа еиԥш даныусуо, амашьына анықәирҵо, мамзаргьы ахшара анызирҳауа иҟалар ҟалоит.
Иарбан уснагӡақәоу изааҭгыло адеменциа змоу ауаҩы изызнеиуа?
Иреиӷьуп иааигәоу иқәра иақәшәо ауснагӡақәа: бзиа ирбо аус, аҩыза дицны алаҟәра, ахатә гәаԥхарала аус адулара, аҭаацәа рзы афатә аҟаҵара, иқәыԥшра иазку амузика, мамзаргьы бзиа ирбо аҭыԥқәа рахь аныҟәара. Рхала иалхырц азин рышәҭ, ауснагӡара аԥсахынӡа аамҭеи ауааи рацәара шәаԥсах.
Иабароу ацхыраара аҩызцәеи ахшара дуқәеи?
Alzheimer's Association ахылаԥшцәа рзы ахәдаратә гәыԥқәа аԥнаҵоит, убри аҟнытә изааҭгыло адеменциа змоу ауаа рхылаԥшцәагьы. Агәыԥқәеи аматериалқәеи рыӡбахә уазҵаарц азы 800.272.3900 ателефон номер ала ааԥхьара ҟауҵар ҟалоит (24/7 Helpline).
Изааҭгыло адеменциа змоу ауаҩы бзиа ирбо ауснагӡақәа ҟаиҵома?
Ааи, шәарҭадара иаҵазар насгьы рхаҭа ирҭахызар. Бзиа ирбо аусқәа, адинтә еилазаара, амаҷ-маҷ аспорт, ауаа рбзиабара — арҭ зегьы аԥсҭазаара ҵакы рҭоит. Аҭагылазаашьа ианаалои ауаа дицны иҟазаареи шәахәаԥш, аԥсшьарагьы шәаԥхьаӡа, аус иргәамԥхозар шәаҟәыҵ.
Ахыҵхырҭақәа
Ҳара ари адаҟьа зықәгәыӷуа аиҿкаарақәеи аҭҵаарақәеи рахь ҳрыдҳәалоит. Адаҟьа анырҿыцыз зегьы гәаҭан.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS