Lurañanaka chiqpach demenciyataki: Ideanaka

Demencia yatiñanaka jukʼamp jaqinakan 70 jan ukax 80 maranakan uñjatapat qhiparu sarapxi. Jaqix 40 jan ukax 50 maranakan uñjatäki ukhaxa, uruq uruq sarnaqañaxa wali sapaki. Irnaqañ, qullqi jan ukax yuqallanakampi sarañ utjaspa. Lurañanakax jaqin sarnaqäwiparu uñt’añapawa. Akan uñachtʼayañax lurañanakax kunsa yanapt’añ, ukat jaqinakaru ukhamarak wawanakaru yanapt’añ.

¿Kuna chiqpach demenciyasa?

Chiqpach demencia 65 maranak sipansa nayrarak qalltaski, ukarux chiqpach qalltañ sasa sapxi. Alzheimer’s Association’s blog sapxi, Alzheimer’s jaqi 65 maranak sipansa jukʼamp mä jaqinakar uñjatapat chiqpach qalltañ sasa amuyasiwa, ukat sapxi jaqi wali chiqpachan uñjañax “uñjañ sasa ch’ama” utjaraki. Uñt’äwinakax jilirpach uru tuqi ukhamarakiw, ukampirus jaqin amuyunakapax, irnaqañapax ukat jaqinakampi sarañapax jan ukhamarakiw.

Jan jukʼa utjatapat, jaqinakax uñt’ayañ tuqi suyt’apxi, ukat familiyanakax parlañataki jan kuna jaqi utjañ sasa amuyapxi. Yatiñ jaqinakax jupanakjama ukhamarak jakañ yatiñaxa sumawa.

Jaqi lurañanakan utjañ

Chiqpach demencia uñjatanakax jukʼamp wawanakjamaki sasa munapxi jan ukax uñjatäpxi. National Institute on Aging sapxi lurañanakax jaqin kuna lurañ ukat munañapat uñt’añapawa. 50 maranakan jaqitaki, akax ukhamarakiw:

• Yatiñ walt’äwi sarañ, ukhamarak madera lurañ, deporte, naypa, libro tantachawi jan ukax coro, yanapt’añ juk’ampi jan ukax jukʼa pachan.
• Sarañ jan ukax bicicleta sarañ mayni jaqimpi, jaqix yatiñ thakinakan.
• Familiyan manq’a lurañ, jaqix kuna lurañ ukaru yanapt’añ.
• Yanapt’añ jan ukax sirvañ kuna lurañ ajllisa, akhamarak donativonakar sipiyaña jan ukax escuelan uru tuqi.
• Mä sarañ lurañ jaqitaki wali sapaki uka chiqar, mayni jaqimpi ukat jukʼa uru tuqi.
• Warminakampi, jilanakampi jan ukax wawanakampi sarañ, mä jan ukax lurañ ukat juegu sapxi.

Jaqi ajllisañapa. “¿Kuna lurañ munta jichha tardi?” sasa arsuñax jaqiru kuna ajllisañ ukat sasa lurañat juk’ampi chiqapawa.

Yuqalla maranakan yatiñ ukat amuyunakampi lurañ

Jaqinakan 20, 30 jan ukax 40 maranakan arunaka ukat uñt’äwinakax jaqin amuyunakap apaski ukat parlañanak sapxi. Music activities ukax playlist lurañ yatiyi, reminiscence activities ukax uñt’äwinakampi arunakampi sarañ yatiyi. Juk’amp irnaqañ juego ukat, conversation cards sarañ, irnaqañ, sarañ, familiya jan ukax yuqallanakan arsutanakampi.

Familiyan uñt’äwinakampi photo pairs lurañax wali askiwa, uka uñt’äwinakax jaqin munatanakampi jaqinakampi chiqpach utjaraki. Photo pairs uka uñt’äwinakax navegador ukan uka computadora ukan imantasi.

Irnaqañ, awtu tuqi sarañ ukat uru tuqi sarnaqañ

Chiqpach demencia uñjatanakax juk’amp irnaqapxi, awtu tuqi sarapxi jan ukax qullqi jan ukax chiqapar uñjapxi. Akanakax lurañ juk’a uñt’atäpxi, ukampirus jaqin sarnaqañap yanapt’apxi. Jaqix doctor jupampi parlañapa awtu tuqi sarañ ukat irnaqañ jan wali sapxi ukat qullqi jan ukax citanakataki yanapt’añ munasa. Amtaxa jaqin sumankañap imantañawa, ukat jaqix ajllisiñapa ukhamarak lurañ.

A gentle daily routine ukat household tasks as activities sarnaqañ ukat lurañ yatiyi.

Warminakan ukat wawanakan yanapt’añ

Warminakax ukat wawanakax jukʼamp jan sapa sasa amuyapxi. Uñjañax irnaqañ ukat familiya uñjañ jukʼamp ch’amawa. Alzheimer’s Association sapxi, uñjañ mayni jaqinakampi grupo jan qullqini utjaraki, ukanakan chiqpach demencia uñjatanakaru yanapt’añ ukhamarakiw, ukat kimsa grupo martes ukat miércoles virtual sasa tantachasi.

Grupo yatiñ jaqinakaru yatiyañataki Association 24 horas, 7 uru tuqi 800.272.3900 uñjañ jan ukax jiskt’aña. Caregiver self-care guide sarnaqañ, samarañ, ukat jaqi jan ukax ch’ama tukuña uñt’ayi.

Qhipa pachanakan uñjañ wali sapaki

Jaqin demencia pacha yanapt’añ kunas wali sapaki. Nayrar pachanakan jaqinakax sarnaqañanakap lurapxi mä kunay sasa, early-stage activities ukax juk’a ideanaka yatiyi. Qhipa pachanakan, lurañanakax juk’ampi sapaki ukat sentidonakampi, late-stage activities ukar uñt’ayañ sasa. Jaqix mudasiñapat lurañ mudayaña, ukat jaqix parlañ atipi ukhaxa jupar jawsañapa munañap.