ކުރު ޖަވާބެވެ
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ ފެށެނީ 65 އަހަރުން ކުރިން، ގިނަ ފަހަރަށް މީހަކު މަސައްކަތް ކުރަމުން، ކާރު ދުއްވަމުން ނުވަތަ ކުދިން ބެލެހެއްޓެމުން ދަނިކޮށެވެ. އެމީހާގެ ޝައުގުވެރިކަމާއި ރަޙްމަތްތެރިކަން ދެމެހެއްޓުން، އެމީހާގެ އަމިއްލަ އުމުރާ ގުޅޭ ދަތުރުތައް ހޮވުން، އެމީހާގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ލަވައާއި ފޮޓޯތައް ބޭނުންކުރުން، އަދި ޕްލޭންތަކުގެ ނިންމުން އެމީހާގެ އަތްމަތީގައި ބެހެއްޓުން މުހިންމެވެ. ދެމިގެންދާ މީހުން، ޚާއްޞަކޮށް ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިންނަށް ވެސް އެހީ ބޭނުންވާނެ، އަދި Alzheimer's Association އިން އެމީހުންނަށް ގްރޫޕްތައް ހިންގައެވެ.
- ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ ފެށެނީ 65 އަހަރުން ކުރިން. ގިނަ ފަހަރަށް މީހުންނަށް އެންމެ ގިނައިން ހުށަހަޅާ ހަރަކާތްތައް އެމީހުންގެ އުމުރާ ނުގުޅޭ ކަމަށް އިހުސާސް ކުރެވެއެވެ.
- ކޮން ޝައުގުވެރިކަމެއް ކުރަންތޯ، ކޮން ދަތުރެއް ޕްލޭން ކުރަންތޯ ފަދަ ނިންމުންތަކުގައި ތިބާ ބެލެހެއްޓޭ މީހާ އިސްކަންދޭ ގޮތަށް ބެހެއްޓުން.
- އެމީހާގެ 20 އަށް ވުރެ މަތީގެ އަދި 50 އަށް ވުރެ ދަށުގެ ދުވަސްވަރުގެ ލަވަ، ފޮޓޯ އަދި ހަނދާންތައް ގިނަ ފަހަރަށް މާ ބޭނުންތެރި ވެދާނެއެވެ.
- އެމީހާ ބޭނުންވާ ވަރަށް ހަރަކާތްތެރިވެ މީހުންނާ އެކު ހޭދަކުރުން، އަދި ހަރަކާތް ބަދަލުކުރުމުގެ ބަދަލުގައި ރަނގަޅަށް ގެންދާ ސްޕީޑް ބަދަލުކުރުން.
- ބެލެހެއްޓެނީން، ޚާއްޞަކޮށް ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިން، އެއްގޮތް ތަޖުރިބާ ހިއްސާކުރާ މީހުންގެ ސަޕޯޓް ގްރޫޕްތަކުން ފައިދާ ލިބިދާނެއެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (6 ބައިތައް)
- ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އަކީ ކޮބައިތޯ؟
- ބޮޑެތި މީހަކު ކަމުގައި ހަރަކާތުގައި ބައިވެރި ކުރުން
- އެމީހާގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ލަވައާއި ހަނދާންތައް ބޭނުންކުރުން
- ވަޒީފާ، ކާރު ދުއްވުން އަދި ދުވަހުން ދުވަހަށް ދިރިއުޅުން
- ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިންނަށް އެހީ
- މަރުހަލާތަކުގެ ބައްދަލުވުން އަދިވެސް މުހިންމު
ޑިމެންޝިއާއާ ބެހޭ މައުލޫމާތުގެ ގިނަ ބައި ލިޔެފައި ވަނީ ހަތްދިހަ ނުވަތަ އަށްދިހަ އަހަރުގެ މީހުން ދަސްކޮށްގެންނެވެ. ސާޅީސް ނުވަތަ ފަންސާސް އަހަރުގެ އުމުރުގައި ޑިމެންޝިއާ އެނގޭ މީހަކަށް ދުވަހުން ދުވަހަށް ދިރިއުޅުން ތަފާތު ވެދާނެއެވެ. އެމީހާ އަދިވެސް ވަޒީފާއެއް ކުރަމުން، ގެއަށް ދައްކަން ޖެހޭ ލޯނެއް އަދާކުރަމުން، ގޭގައި ޓީންއޭޖަރުން ހުރި، ނުވަތަ ބެލެހެއްޓަން ޖެހޭ މައިންބަފައިން ހުރެދާނެއެވެ. ހަރަކާތްތަކުން އެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ދިރިއުޅުމަށް އަގު ދޭ ގޮތް ބަލަހައްޓަން ޖެހެއެވެ. މި ގައިޑުގައި ބަދަލުވާ ކަންކަން، ޓްރައި ކުރެވޭނެ ކަންކަން، އަދި ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިންނަށް އެހީ ލިބޭނެ ތަންތަން ބަޔާންކޮށްދެއެވެ.
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އަކީ ކޮބައިތޯ؟
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އަކީ 65 އަހަރުން ކުރިން ފެށޭ ޑިމެންޝިއާއެވެ. ބައެއް ފަހަރަށް މިއަށް ޔަންގަރ-އޮންސެޓް ޑިމެންޝިއާ ވެސް ކިޔައެވެ. Alzheimer’s Association ގެ ބްލޮގުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ، 65 އަހަރުން ދަށުގެ މީހަކަށް އަލްޒައިމަރު އަރާ ނަމަ އެއީ ޔަންގަރ-އޮންސެޓް ކަމަށާއި، އެ އުމުރުގެ މީހަކަށް ބެލެހެއްޓުމުގައި “ޚާއްޞަ ދަތިތަކެއް” އެކުލެވޭ ކަމަށެވެ. އަލާމާތްތައް ފަހުން ފެށޭ ޑިމެންޝިއާ އާ އެއްގޮތް ވެދާނެނަމަވެސް، މީހާގެ އުންމީދުތަކާއި ޒިންމާތަކާއި މުޖުތަމައީ ދިރިއުޅުން އެއްގޮތެއް ނޫނެވެ.
މިއީ މަދުން ފެންނަ ކަމެއް ކަމުގައި ވާތީ، މީހުންނަށް ޑިމެންޝިއާ އެނގުމަށް ދިގު ވަގުތެއް ނަގާފައި ދެވިދާނެ، އަދި އާއިލާތަކަށް ވާހަކަ ދެއްކޭނެ މީހަކު ނެތް ކަމަށް އިހުސާސް ކުރެވިދާނެއެވެ. އެހެން މީހުންނަށް ވެސް އެއްގޮތް ތަޖުރިބާއެއް އޮތް ކަން އެނގުމަކީ ގިނަ ފަހަރަށް ހިތްހަމަޖެހޭ ކަމެކެވެ.
ބޮޑެތި މީހަކު ކަމުގައި ހަރަކާތުގައި ބައިވެރި ކުރުން
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ބޮޑެތި މީހުން އާންމުކޮށް ބޭނުން ނުވަނީ ކުދިންނަށް ކުރާ ގޮތަށް އެމީހުންނާ މުއާމަލާތް ކުރުމަށެވެ. National Institute on Aging އިން ލަފާ ދެނީ މީހަކަށް އަދިވެސް ކުރެވޭނެ އަދި އުފާވެރި ކަންކަމަށް ބަލައިގެން ހަރަކާތްތައް ބަދަލުކުރުމަށެވެ. ފަންސާސް އަހަރުގެ މީހަކަށް މިއީ މިފަދަ ކަންކަން ކަމުގައި ވެދާނެއެވެ:
- އާދަކުރާ ޝައުގުވެރިކަމެއް ދެމެހެއްޓުން، މިސާލަކަށް ލަކުޑި މަސައްކަތް، ކުޅިވަރު، ކާޑު، ފޮތް ކިޔައިގެން ވާހަކަ ދެއްކުމުގެ ގްރޫޕް، ނުވަތަ ކޯރަސް، މަދު އެހީއެއް ނުވަތަ ކުރު ވަގުތެއް ނަގައިގެން.
- ރަނގަޅަށް ދަންނަ މަގެއްގައި އެކުވެރިއަކާ އެކު ހިނގާލުން ނުވަތަ ސައިކަލް ދުއްވާލުން.
- އާއިލާއަށް ކެއުން ތައްޔާރުކުރުން، އެމީހާއަށް ކުރެވޭނެ ބައިތައް އެމީހާ ކުރާ ގޮތަށް.
- އެމީހާ ހޮވާ މަސައްކަތެއްގައި ވޮލަންޓިއަރ ގޮތުގައި ބައިވެރިވުން ނުވަތަ އެހީތެރިވުން، މިސާލަކަށް ހަދިޔާކުރި ތަކެތި ތަރުތީބުކުރުން ނުވަތަ ސްކޫލު ޕްރޮގްރާމެއްގައި އެހީތެރިވުން.
- އެމީހާއަށް މުހިންމު ތަނަކަށް ދަތުރެއް ޕްލޭން ކުރުން، އެކުވެރިއަކާއި ސާދާ ޝެޑިއުލަކާ އެކު.
- ފަރިދަރިން، ނިއްޔާގެ ދަރިން ނުވަތަ ކޮއްކޮގެ ދަރިންނާ އެކު ވަގުތު ހޭދަކުރުން، ގޭމެއް ކުޅެވުމުން ނުވަތަ ޕްރޮޖެކްޓެއް ހިއްސާކުރުމުން.
ނިންމުމުގެ ފުރުޞަތު އެމީހާއަށް ދީށްވާ. “މިއަދު މެންދުރުގެ ކޮން ކަމެއް ކުރަން ބޭނުންތޯ؟” އަށް ސުވާލު ކުރުމަކީ، އެމީހާގެ ބަދަލުގައި ނިންމުމަށް ވުރެ އިޙްތިރާމް ދައްކައިދޭ ގޮތެކެވެ.
އެމީހާގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ލަވައާއި ހަނދާންތައް ބޭނުންކުރުން
މީހަކު ކޮޅިން، ތިރީހަށް އަހަރުގެ އުމުރާއި ސާޅީހަށް އަހަރުގެ އުމުރުގައި އަޑުއެހި، ދެކެފައިވާ ލަވައާއި ފޮޓޯތަކުން ހޫނު އިހުސާސްތަކާއި ފަސޭހަ ވާހަކަތަކެއް އުފެދިދާނެއެވެ. ޕްލޭލިސްޓެއް ހަދާނެ ގޮތް ލަވައިގެ ހަރަކާތްތައް ގައިޑުގައި ބަޔާންކޮށްދީފައިވާއިރު، ހަނދާން ހަރަކާތްތައް އިން ސުވާލުކޮށް އިމްތިހާން ނުކޮށް ފޮޓޯތަކާއި ވާހަކަތައް ހިއްސާކުރާނެ ގޮތް ދައްކައެވެ. މާ ބޮޑެތި މީހުންނަށް އެކަށީގެންވާ ގޭމެއް ބޭނުންނަމަ، ވަޒީފާ، ދަތުރު، ރަޙްމަތްތެރިން އަދި އާއިލާއާ ބެހޭ ހުޅުވާލެވޭ ސުވާލުތަކާ އެކު ވާހަކަ ކާޑުތައް ޓްރައި ކުރެވިދާނެއެވެ.
އާއިލާގެ ފޮޓޯތަކުން ހަދާ ފޮޓޯ ޖޯޑުތައް ވެސް ރަނގަޅަށް މަސައްކަތް ކުރާނެ، އެހެނީ ތަސްވީރުތަކަކީ އެމީހާއަށް މުހިންމު މީހުންނާއި ތަންތަން ކަމުގައި ވާތީއެވެ. ފޮޓޯ ޖޯޑުތައް އިން ފޮޓޯތައް ބަހައްޓަނީ އެ ޑިވައިސްގެ ބްރައުޒަރުގައެވެ.
ވަޒީފާ، ކާރު ދުއްވުން އަދި ދުވަހުން ދުވަހަށް ދިރިއުޅުން
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ގިނަ މީހުން އަދިވެސް ވަޒީފާ ކުރަމުން، ކާރު ދުއްވަމުން ނުވަތަ ފައިސާ ބެލެހެއްޓެމުން ދެއެވެ. މިއީ އާންމު މާނައިގައި ހަރަކާތްތައް ނޫނަސް، މީހާއަށް ކުރެވޭނެ ކަންކަމަށް މިކަންކަން ބައްދަލުވެއެވެ. ކާރު ދުއްވުމާއި ވަޒީފާގެ ރައްކާތެރިކަމާ ބެހޭ ގޮތުން އެމީހާގެ ޑޮކްޓަރާ ވާހަކަ ދައްކާ، އަދި ފައިސާގެ ކަންކަމުގައި ނުވަތަ އެޕޮއިންޓްމަންޓްތަކުގައި އެހީ ބޭނުންވޭތޯ ވިސްނާލާ. މަގުސަދަކީ އެމީހާގެ އިޙްތިރާމް ރައްކާތެރިކޮށް، އެމީހާ ބޭނުންވާ ވަރަށް ކަންކަމުގައި ބައިވެރި ކުރުވުމެވެ.
ދުވަހުން ދުވަހަށް ރޫޓީނާއި ހަރަކާތްތެރިވެ ހުރުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ހޯދުމަށް، ހިތްހަމަޖެހޭ ދުވަހުގެ ރޫޓީނެއް އަދި ގޭގެ މަސައްކަތް ހަރަކާތްތަކެއް ގޮތުގައި ބައްލަވާ.
ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިންނަށް އެހީ
ލައިފް ޕާޓްނަރުންނާއި ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިން ގިނަ ފަހަރަށް ވަކިވެފައި ކަމަށް އިހުސާސް ކުރެއެވެ. ވަޒީފާއާއި އާއިލާގެ ކަންކަމާ އެކު ބެލެހެއްޓުމަކީ ދެވަނަ ވަޒީފާއެއް ފަދައިން އިހުސާސް ވެދާނެއެވެ. Alzheimer’s Association ގެ ބްލޮގް ޕޯސްޓުގައި ބަޔާންކޮށްފައި ވަނީ، ޔަންގަރ-އޮންސެޓް ގްރޫޕްތަކުގައި ބައިވެރިވި ބެލެހެއްޓެނީންނަށް ޤާނޫނީ ޕްލޭނިން ފަދަ އަމަލީ މައްސަލަތަކުގައި އަދި ތަންކޮޅެއް އެނގެން ހުރުމުގެ އިހުސާސް ލިބުމުގައި އެ ގްރޫޕްތައް ފައިދާ ހުރި ކަމެވެ. އެސޯސިއޭޝަން އިން ހިލޭ ބެލެހެއްޓެނީންގެ ސަޕޯޓް ގްރޫޕްތައް ހިންގައި، ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ބެލެހެއްޓޭ މީހުންނަށް ހާއްޞަ ގްރޫޕްތައް ވެސް ހިމެނޭ ކަމަށް ބުނެފައިވެއެވެ، އަދި އޭގެ ތެރެއިން ތިން ގްރޫޕް އަންގާރަ އަދި ބުދަ ދުވަހުން ވާރޗުއަލް ގޮތުގައި ބައްދަލުވެއެވެ.
ގްރޫޕްތަކާ ބެހޭ މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެސޯސިއޭޝަންގެ 24/7 ހެލްޕްލައިން 800.272.3900 އަށް ގުޅުއްވާ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ބެލެހެއްޓެނީންގެ އަމިއްލަ ބެލުންތެރިކަމުގެ ގައިޑް އިން އަރާމުކުރުން، ރެސްޕައިޓް އަދި ހަރުދަނާވުމުގެ އަލާމާތްތައް ބަޔާންކޮށްދެއެވެ.
މަރުހަލާތަކުގެ ބައްދަލުވުން އަދިވެސް މުހިންމު
ޑިމެންޝިއާގެ މަރުހަލާ އަދިވެސް ކޮން ކަމެއް އެހީތެރިވާނެ ކަން ނިންމައެވެ. ފެށުން ފަހަށް، ގިނަ މީހުންނަށް ކުރިން ކުރާ ހަރަކާތްތައް ބައެއް ބަދަލުތަކާ އެކު ކުރެވޭނެ، އަދި އަޅުގަނޑުމެންގެ ފުރަތަމަ މަރުހަލާގެ ހަރަކާތްތައް ގައިޑުގައި އިތުރު ޚިޔާލުތައް ހުރެއެވެ. ފަހުން އަންނަ މަރުހަލާތަކުގައި ހަރަކާތްތައް މާ ސާދާވެ އިހުސްތަކަށް ބަރޯސާވާ ގޮތަށް ބަދަލުވެދާނެ، އެކަން ފަހު މަރުހަލާގެ ހަރަކާތްތައް ގައި ބަޔާންކޮށްދީފައިވެއެވެ. މީހާގެ ހާލަތު ބަދަލުވާ އެއްގޮތަށް ހަރަކާތް ބަދަލުކުރައްވާ، އަދި އެމީހާއަށް ބުނެދޭނެ ހިނދަކު އެމީހާ ބޭނުންވާ ކަން އަހާލައްވާ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އަކީ ކޮބައިތޯ؟
އެއީ 65 އަހަރުން ކުރިން ފެށޭ ޑިމެންޝިއާއެވެ. Alzheimer's Association އިން ބުނާ ގޮތުގައި، 65 އަހަރުން ދަށުގެ މީހަކަށް އަލްޒައިމަރު އަރާ ނަމަ އެއީ ކުރިއަރާފައިވާ (ޔަންގަރ-އޮންސެޓް) އެވެ. ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ ފަހުން ފެށޭ ޑިމެންޝިއާ އަށް ވުރެ މަދުނަމަވެސް، ވަރަށް ނުދެރެވެ. އަދި ތަޖުރިބާ ތަފާތު ވެދާނެ: އެމީހާ އަދިވެސް މަސައްކަތް ކުރަމުން، ކާރު ދުއްވަމުން އަދި ކުދިން ބެލެހެއްޓެމުން ދެވިދާނެއެވެ.
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ކޮން ހަރަކާތްތަކެއް އެކަށީގެންވޭތޯ؟
އެމީހާގެ ބޮޑެތި މީހުންގެ ދިރިއުޅުމާ ގުޅޭ ހަރަކާތްތައް އެންމެ ރަނގަޅު: އާދަކުރާ ޝައުގުވެރިކަމެއް، ރަޙްމަތްތެރިއަކާ އެކު ހިނގާލުން، ވޮލަންޓިއަރ މަސައްކަތެއް، އާއިލާއަށް ކެއުން ތައްޔާރުކުރުން، އެމީހާގެ ޒުވާން ދުވަސްވަރުގެ ލަވަ، ނުވަތަ އެމީހާ ލޯބިކުރާ ތަނަކަށް ދަތުރެއް. އެމީހާއަށް ނިންމުމުގެ ފުރުޞަތު ދީ، ހަރަކާތް ބަދަލު ނުކޮށް މުއްދަތާއި އެކުވެރިން ބަދަލުކުރައްވާ.
ލައިފް ޕާޓްނަރަކަށް ނުވަތަ ބޮޑުވެފައިވާ ދަރިފުޅަކަށް އެހީ ލިބޭނީ ކޮންތާކުންތޯ؟
Alzheimer's Association އިން ބެލެހެއްޓެނީންނަށް ހިލޭ ސަޕޯޓް ގްރޫޕްތައް ހުށަހަޅައިދެއެވެ، އޭގެ ތެރޭގައި ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ބެލެހެއްޓޭ މީހުންނަށް ހާއްސަ ގްރޫޕްތައް ވެސް ހިމެނެއެވެ. ގްރޫޕްތަކާއި ވަސީލަތްތަކާ ބެހޭ މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް އެސޯސިއޭޝަންގެ 24/7 ހެލްޕްލައިން 800.272.3900 އަށް ގުޅުއްވާ.
ކުރިއަރާފައިވާ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކު އެމީހާ ބޭނުންވާ ހަރަކާތްތައް ދެމެހެއްޓަން ޖެހޭތޯ؟
އާނއެކެވެ، އެކަންތައް ރައްކާތެރިކަމާއެކު ކުރެވޭނަމަ އަދި އެމީހާ ބޭނުންވާނަމައެވެ. ޝައުގުވެރިކަން، ދީނީ ޖަމާއަތްތަކާ ގުޅުން، ކަސްރަތު، އަދި މީހުންނާ އެކު ހޭދަކުރުން މިއީ ހުރިހާ ފުރިހަމަ ދިރިއުޅުމެއްގެ ބައެކެވެ. މާހައުލު ރަނގަޅަށް ހަދާ، އެކުވެރިއަކާ އެކު ހިނގާ، އަރާމުކުރުމަށް ވަގުތު ނަގާ، އަދި ހަރަކާތުން ރަނގަޅު އިހުސާސެއް ނުލިބޭނަމަ ހުއްޓާލާ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS