Mmuaeɛ a ɛyɛ mmerɛw
Dementia a ɛfi ase ntɛm fi ase ansa na obi aduru mfe 65, na ɛtɔ mmere a ɔrekɔ adwuma, rekɔ baabi, anaa ɔrenyi mmofra. Ma ɔno ne n'adekyeɛ ne nʼadamfo ka ho, paw nneyɛe a ɛyɛ n'ankasa, de dwom ne mfonini firi n'asetena ne mfe a ɔtraa mu di adwuma, na ma ɔno ara ne nea ɔbɛdi ho nhyehyɛe. Ne kunu ne ne mmofra nso hia boafoɔ, na Alzheimer's Association yɛ nkɔm ma wɔn.
- Dementia a ɛfi ase ntɛm fi ase ansa na obi aduru 65. Nnipa pii hu sɛ wɔn mfe nni ho yɛ adwuma a wɔde ma wɔn.
- Ma obi no ara tumi paw nea ɔbɛyɛ, efi adekyeɛ a ɔbɛsɔ hwɛ kosi nea ɔbɛkɔ ne baabi.
- Dwom, mfonini ne abakɔsɛm firi n'asetena a ɛdi kan kosi n'asetena a ɛdi mu hwɛ sɛ ɛyɛ nea ɛwɔ hia sen nneyɛe a wɔyɛ wɔ ne mmere a ɔyɛ akɛse.
- Ma ɔno ntena adwuma ne nkɔm ase bere a ɔpɛ, na sesa ntɛmpɔn no, na ɛnyɛ sɛ wobɛsesa adwuma no.
- Ahwɛfoɔ, titiriw kunu ne mmofra a wɔakɔ, benefit firi nkɔm a nnipa a wɔne wɔn pɛ wɔ mu.
Wɔ kyerɛwtohɔ yi so (nkyekyɛ 6)
Nsɛm pii a wɔka ho wɔ dementia no fa sɛ obi no yɛ mfe a ɛdi akyiri. Ɛbɛyɛ sɛ obi a wɔka ne yare wɔ ne mfe a ɛdi mu no, nneɛma a ɛba n’afiase no yɛ adi soronko. Ɔbetumi nka sɛ ɔwɔ adwuma, ɔwɔ sika a ɔde ka ho, ɔwɔ mmofra a ɛwɔ fie, anaa ɔwɔ maame a ɔsɛ ɔhwɛ. Nneyɛe ho hia sɛ ɛhwɛ adwuma a obi no yɛ wɔ nkwa mu. Saa kratafa yi kyerɛ nneɛma a ɛsakra, nneɛma a wobetumi asɔ hwɛ, ne baabi a ɛbɛyɛ sɛ mpɔn ne ba a wɔakɔ hwehwɛ boafoɔ.
Dementia a ɛfi ase ntɛm ne dɛn?
Dementia a ɛfi ase ntɛm ne dementia a ɛfi ase ansa na obi aduru mfe 65, a wɔfrɛ no bi younger-onset. Alzheimer’s Association blog kyerɛ sɛ Alzheimer’s yɛ younger-onset sɛ ɛba obi a ɔyɛ mfe 65 ase, na ɛka sɛ ɛnam ɔfa sɛ obi bi a ɔyɛ saa “wɔ ahohia a ɛyɛ ne ho.” Ɛpɛn sɛ ɛbɛyɛ nsɛnkyerɛnne a ɛyɛ sɛ ɛwɔ mmere a ɔyɛ akɛse, nanso obi no n’anidasoɔ, n’adwuma ne n’asetena nkitahodie nyɛ saa.
Ɛfa sɛ ɛnyɛ nea ɛba pii no, nnipa betumi ayɛ ntɛntɛn ansa na wɔanya nkyerɛaseɛ, na abusua no betumi aka sɛ wonni obi a wobɛka asɛm no ho. Sɛ wunim sɛ afoforɔ nso ahu saa, ɛbɛyɛ nnɔnkɔ.
Ma ɔkunu no ka adwuma no mu
Nnipa a wɔwɔ early-onset dementia pɛ sɛ wɔnfa wɔn sɛ mmofra. National Institute on Aging kyerɛ sɛ wɔnsesa adwuma sɛnea obi betumi ayɛ na ɔpɛ, a ɛma ɔkunu a ɔwɔ mfe a ɛdi mu ayɛ:
- Kɔ so de adekyeɛ a ɔdɔ, te sɛ dwumadie, agyinaso, kaad anaa nwoma ho kuw, anaa dwom kuw, de nkyerɛ nkɔm anaa bere tiaa.
- Nantew anaa tu ɔpɔnkɔ de ɔkamfo, wɔ akwan a ɔnim yiye.
- Yɛ abusua aduane, na ɔno ayɛ nea ɔbetumi ayɛ.
- Boa anaa yɛ adwuma a ɔpaw, te sɛ nhyehyɛ sika a wɔde ama, anaa mmoa sukuu adwuma.
- Hyehyɛ akwantuo kɔ baabi a ɛyɛ ne dɔ, de ɔkamfo ne nhyehyɛ a ɛyɛ mmerɛw.
- Di bere wɔ ne mma, ne nuabarima anaa ne nuabaa ba nketewa, na yɛ kɛse baabi a wɔbɛyɛ adwuma bi.
Ma obi no paw. Ɛyɛ nidi sen sɛ wobɛpaw ma no sɛ, “Wopɛ sɛ yɛyɛ dɛn ɛnnwɔnnua yi?”
Fa dwom ne nneɛma a ɔkaeɛ firi ne mmere
Dwom ne mfonini firi mfe a ɔnyinyii, mfe a ɛdi kan, ne mfe a ɛdi mu betumi ama adwene ne asɛm a ɛyɛ mmerɛw aba. Music activities a ɛwɔ yɛn nkyerɛkyerɛ mu kyerɛ sɛnea wobɛyɛ playlist, na reminiscence activities kyerɛ sɛnea wobɛkyerɛ mfonini ne nsɛm a wɔbɛnkyerɛ na wɔnnsɛ nsɛmmisa. Sɛ wopɛ adwuma a ɛfata nnipa akɛse, sɔ conversation cards a ɛwɔ nsɛmmisa a ɛfa adwuma, akwantuo, nnamfo ne abusua ho.
Mfonini a wɔafiri abusua mu nso betumi ayɛ yiye, efisɛ mfonini no yɛ nnipa ne baabi a ɛyɛ obi no dɔ. Photo pairs de mfonini no sie wɔ browser mu wɔ saa device no so.
Adwuma, akwantuo ne nkwa a ɛyɛ da biara
Nnipa pii a wɔwɔ early-onset dementia da so reyɛ adwuma, reyɛ akwantuo, anaa wɔrehwɛ sika. Yeinom nyɛ nneyɛe a wɔbu sɛ nneyɛe, nanso wɔboa sɛnea obi no betumi ayɛ. Kasa kyerɛ ɔdokota no wɔ akwantuo ne adwuma ho ahobammɔ, na susuw sɛ ɔpɛ mmoa wɔ sika anaa bere a wɔde bɛkɔ ho. Ɛfa sɛ wɔbɛbɔ ne dwumadi ho ban wɔ ahotɔ mu, na ɔda so ka ho sɛnea ɔpɛ.
Ma akwan a ɛyɛ nkwa a ɛyɛ da biara ne nneyɛe a ɔbɛyɛ ho nkɔm, hwɛ a gentle daily routine ne household tasks as activities.
Boafoɔ ma kunu ne mmofra a wɔakɔ
Kunu ne mmofra a wɔakɔ pii hu sɛ wɔwɔ wɔn ankasa. Ahwɛ ɔhaw betumi ayɛ sɛ adwuma foforɔ a ɛka adwuma ne abusua ho. Alzheimer’s Association blog no ka sɛ nhwɛfoɔ a wɔwɔ younger-onset nkɔm boaa wɔn wɔ nsɛm a ɛfa mmara ne nneɛma a ɛwɔ hɔ ho, ne sɛ wɔte ase sɛ wɔte wɔn ase. Ɛka nso sɛ Association de nhwɛfoɔ nkɔm a wɔnnye ho ka, na nkɔm a wɔwɔ mu, ɛboaboa mu, ɛda nkyɛn so, ne nkɔm a wɔde yɛ adwuma wɔ Tuesday ne Wednesday.
Sɛ wopɛ sɛ wobisa nkɔm ho asɛm, frɛ Association’s 24/7 Helpline 800.272.3900. Caregiver self-care guide kyerɛ sɛnea wobɛda, wobɛtena, ne nneɛma a ɛkyerɛ sɛ wo ho ayɛ wo ho.
Asetena no ho hia
Dementia a obi wɔ no asetena ka sɛnea nneɛma a ɛboa no ne nea ɛyɛ. Asetena a ɛdi kan no, nnipa pii betumi ayɛ wɔn adwuma a wɔde ayɛ bere nyinaa, de nsakrae kakraa. Ɛnam early-stage activities so, wobetumi anya nhyehyɛ pii. Asetena a ɛtɔ so no, nneyɛe no yɛ kakraa na ɛyɛ nea wɔhwɛ ne nsɛm a ɛyɛ ha ka, na late-stage activities kyerɛ saa. Sesa adwuma no sɛnea obi no sesa, na bisa no nea ɔpɛ bere a ɔbɛtumi aka.
Nsɛmmisa a wɔbisa daa
Dementia a ɛfi ase ntɛm ne dɛn?
Ɛyɛ dementia a ɛfi ase ansa na obi aduru mfe 65. Alzheimer's Association ka sɛ wɔfrɛ Alzheimer's sɛ ɛfi ase ntɛm sɛ ɛba obi a ɔyɛ mfe 65 ase. Ɛnyɛ ɛhwɛ ɛtɔ sɛ dementia a ɛfi ase akyiri, nanso ɛnyɛ ɛyɛ anomaa, na n'adwene no ayɛ yiye: obi no betumi aka sɛ ɔreyɛ adwuma, ɔrekɔ baabi anaa ɔrenyi mmofra.
Dɛn na ɛfata obi a ɔwɔ dementia a ɛfi ase ntɛm?
Nneyɛe a ɛfata n'adwuma a ɔyɛ no yiye: adekyeɛ a ɔdɔ, ɔkwantɛntɛn ne nnamfo, adwuma a ɔbɛyɛ ɔbɔ mmɔden, adwuma a ɔbɛyɛ aduane ma abusua, dwom a ɛfiri ne mmerɛ, anaa akwantuo kɔ baabi a ɔdɔ. Ma ɔno ara ayi, na sesa bere tenten ne nnipa a ɔne no bɛkɔ, na ɛnyɛ nneyɛe no ankasa.
Ɛhe na kunu anaa ba a ɔwɔ ne mmere ntumi nya boafoɔ?
Alzheimer's Association de boafoɔ kɔ nkɔm a ɛnam nhwɛfoɔ, a ɛwɔ mu nkɔm ma wɔn a wɔhwɛ nnipa a wɔwɔ dementia a ɛfi ase ntɛm. Wobetumi afrɛ ne 24/7 Helpline 800.272.3900 abisa nkɔm ne nneɛma a wɔwɔ hɔ.
Ɛsɛ sɛ obi a ɔwɔ dementia a ɛfi ase ntɛm toa nneyɛe a ɔpɛ no so?
Ɛsɛ, sɛ ɛnyɛ ɔhaw na ɔpɛ. Adekyeɛ, asɔredan nkɔm, nnwuma ne abusua bere yɛ asetena a ɛyɛ ma nkwa a ɛyɛ mmerɛw. Sesa baabi no, fa ɔkamfo bi kɔ, na hyehyɛ bere a ɔbɛda, na gyae sɛ nneyɛe no nyɛ ɔboɔ bio.
Nsɛnkyerɛnne
Yɛde nkyɛ kɔ mmoa ne nhwehwɛmu a kyerɛwtohɔ yi dwodwo so. Wɔhwɛ ho pɛpɛɛpɛ bere a wɔsesaa kyerɛwtohɔ no.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS