Ezira efupi
Ondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo i uta komurungu wozombura 65, potuingi omundu tji ngunda ma ungura, ma hingi poo ma kurisa ovanatje. Yandjera omundu ngu u rikendera a kayendere komurungu noviṋa mbi ma suverere novakwao, toorora omayenda ngu maye munika otja ovawo oveni, ungurisa omuimbu nomafano wozombura zawo, nu mu yandjera a rire omunane womazikamisiro. Ovakwetu novanatje ovakurundu wina mave hepa ombatero, nu Alzheimer’s Association i notuzo twawo.
- Ondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo i uta komurungu wozombura 65. Ovandu potuingi ve muna kutja ozombura zawo kaze hitasana noviungura mbi mave pewa.
- Yandjera omundu ngu u rikendera a toorore oveni, okuza kotjiṋa tji ma vanga okurora nga keyenda ndi.
- Omuimbu, omafano nomahungi wozombura zawo 20 nga 50 potuingi vi nombango tjinene pu noviungura vyomuinyo omukurundu.
- Kayendera komurungu nokunyanda nokukara novandu indu tji mave vanga, nu rundurura omuhingo nungwari o ha pingene otjiungura.
- Ovarikenderi, tjinenenene ovakwetu novanatje ovakurundu, ve muna ouwa motuzo twovandu mbe ri mongaro otjingeyo.
Koutara imbwi (Omitara 6)
Ondjiviro oyingi ohunga nondjovazu yomerizemburukiro i kambura kutja omundu u nozombura omirongo hambombari poo hambondatu. Komundu ngwa munikwa ondjovazu ndji mozombura omirongo vine poo vitano, ehupo re eyuva arihe ri panguka. Eye ma yenene okukara notjiungura, ondjuwo ndji ma sutu, omitanda ponganda poo omukurundu ngwa sokurikendera. Oviungura vi sokuyakura omuinyo mbwo omukurundu. Omuhunga mbwi mau kahurura kutja ovikwaye mbi runduruka, ovikwaye mbi mo yenene okurora, nokutja ovakwetu novanatje ovakurundu mave yenene okumuna pi ombatero.
Ondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo oyatjike?
Ondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo ondjovazu ndji i uta komurungu wozombura 65, nu potuingi i isanewa ondjovazu ndji i uta omusemba. Ekurungu ra Alzheimer’s Association ri kahurura kutja Alzheimer’s i varwa otjondjovazu ndji i uta omundu tji e ri kehi yozombura 65, nu ri tja okurikendera omundu omutanda „ku nozongendo zapeke“. Oviraisiro vi yenena okukara otja imbi vyomuinyo omukurundu, posi ozondando, omerizirira nomuinyo wovandu womundu mbwo kavi ri otjingeyo.
Mena rokutja kai munika tjinene, ovandu mave yenene okukara orure ngunda ave hiya munikwa, nu omaṱunḓu mape ya aye munu kutja kaye nomundu wokuhungira kuna ye. Okutjiwa kutja ovandu varwe ve ri mongaro otjingeyo potuingi ku yandja ombepo ombwa.
Yandjera omukurundu a kare motjiungura
Ovakurundu mbe hupa nondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo potuingi kave vanga okutjindwa otja ovanatje. National Institute on Aging i tunduuza okurundurura oviungura kovikwaye omundu mbya yenena okukayenda komurungu okurora nokunyanda. Komundu ngu nozombura omirongo vitano, ihi matji hee:
- Kayenda komurungu notjiṋa tja tjiwa okurora, otja okuungura noviti, omanyando, oukarata, okuresa pamwe poo okwiimba motjimbumba, nombatero okaṱiṱi poo oruveze orusupi.
- Ryanga poo hingi okahinyame pamwe nomundu, mondjira ndji ma tjiwa nawa.
- Tereka eṱunḓu ovikurya, omundu tji ma ungura imbi mbya yenena.
- Vatera moruveze poo ungura otjiungura tjokuyandja ombatero motjiungura eye tja toorora, otja okuzikamisa oviyandjewa poo okuvatera poruveze rwosikore.
- Zikamisa oruyenda koruveze ndu ri nombango ku ye, puna omundu wokuvatera nondyero ombe.
- Kara noruveze novatekuru, ovazamumwe poo ovazandu novakazona vomapanga, amamu nyanda pamwe otjipiriko poo otjiungura.
Yandjera omundu a toorore. Okupura „Mo vanga okutjita tjike omutenya mbwi?“ ku nondengero pu okutoororera ye.
Ungurisa omuimbu nomerizemburukiro wozombura zawo
Omuimbu nomafano wozombura zomundu 20, 30 no 40 vi yenena okuraisa omahaka omawa nomahungi omapupu. Omuhunga wetu ohunga noviungura vyomuimbu u kahurura omuano wokutunga oruteto rwomuimbu, nu oviungura vyomerizemburukiro vi raisa omuano wokuhana omafano nomahungi nokuhina okupura omapuriro omakukutu. Kotjipiriko tjovakurundu, rora conversation cards, nomapuriro omapaturuke ohunga noviungura, omayenda, omapanga neṱunḓu.
Photo pairs ndja ungurwa komafano weṱunḓu wina mai yenene okuungura nawa, mena rokutja omafano nge ri ovandu noruveze ndu ri nombango komundu. Photo pairs i kara nomafano motjiyandjewa tjomerizemburukiro tjomutjito mbwo pehi ya tjiwa.
Otjiungura, okuhinga nomuinyo weyuva arihe
Ovandu ovengi mbe hupa nondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo ngunda mave ungura, mave hingi poo mave tjevere ovimariva. Oviṋa mbi kavi ri oviungura otja tji vi ri potuingi, posi vi ṱuna ku imbi omundu mbya yenena okutjita. Hungira nonganga yawo ohunga nondjeverero yokuhinga noyotjiungura, nu ripura kutja mave vanga ombatero movimariva poo mozombongarero. Ondando oyokutjevera ondengero yawo nokukara nomundu motjiṋa eye tji ma vanga okukara mo.
Kondjiviro ohunga nondyero yeyuva arihe nokukara nomasa, tara ondyero yeyuva arihe ombouze na oviungura vyoponganda otjoviungura.
Ombatero kovakwetu novanatje ovakurundu
Ovakwewe novanatje ovakurundu potuingi ve rimuna oveni. Okurikendera ku yenena okumunika otjotjiungura otjitjavari kombanda yoviungura neṱunḓu. Ekurungu ra Alzheimer’s Association ri tja ovarikenderi motuzo twondjovazu ndji ya uta omusemba va muna kutja twa ri nombatero moviṋa vyotjivaro otja ondungekoveta, nokumuna kutja ve zuvaka. Ri tja wina kutja Association i notuzo twovarikenderi otjari, nu mu na otuzo twovandu mbe rikendera omundu ngu nondjovazu ndji ya uta omusemba, nu tutatu twazo tu haka morungovi mOtjivarakwa nomOtjitatu.
Okuningira ondjiviro ohunga notuzo, toona konomora yombatero 24/7 ya Association ndji ri 800.272.3900. Omuhunga wetu ohunga nomeritjevero womurikenderi u kahurura ohunga nokusuva, oruveze rwokupumuna noviraisiro vyokururuma.
Ozongaro wina ze nomba
Ongaro yondjovazu yomerizemburukiro yomundu wina i ṱuna ku imbi mbi mavi vatere. Pomautiro, ovandu ovengi ve yenena okutjita oviungura vyawo otja tji ve tjita, nomarundurukiro omaṱiṱi, nu omuhunga wetu ohunga noviungura vyongaro ombunga u nozondunge zarwe. Kombunda, oviungura vi rire omipupu nu vi kambure omazuve, otja tji pa kahururwa mu oviungura vyongaro onḓikura. Rundurura otjiungura omundu tja runduruka, nu mu pura kutja ma vanga tjike indu tji ma yenene okutja.
Omapuriro yeuva kehe
Ondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo oyatjike?
Oyo ondjovazu yomerizemburukiro ndji i uta komurungu wozombura 65. Alzheimer’s Association i tja Alzheimer’s i varwa otjondjovazu ndji i uta omundu tji e ri kehi yozombura 65. Ondjovazu ndji kai munika tjinene otja indji ndji i uta kombunda, posi ya kai ṱiṱi, nu omuano omundu me i hupu u yenena okukara peke: omundu ma yenene okukayenda komurungu nokungura, okuhinga nokukurisa ovanatje.
Oviungura viṋe mbi hitasana nomundu ngu hupa nondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo?
Oviungura mbi hitasana nomuinyo we omukurundu vi ungura nawa: otjiṋa tja tjiwa okurora, okuryanga nomukwao, okuvatera moruveze, okutereka eṱunḓu ovikurya, omuimbu wozombura ze omutanda, poo okuyenda koruveze ndwa suvera. Mu yandjera a toorore, nu rundurura orure norupa rwovandu nungwari o ha pingene otjiungura otjini.
Omukwewe poo omuatje omukurundu ma yenene okumuna pi ombatero?
Alzheimer’s Association i yandja otuzo twovarikenderi otjari, nu mu na wina otuzo twovandu mbe rikendera omundu ngu nondjovazu ndji ya uta omusemba. Mo yenene okutoona konomora yombatero 24/7 ndji ri 800.272.3900 okuningira ondjiviro ohunga notuzo noviyandjewa.
Omundu ngu hupa nondjovazu yomerizemburukiro pokati komuinyo nga kayende komurungu noviṋa mbi ma nyanda?
Ii, indu tji vi ri mondjeverero nu eye tje vi vanga. Oviṋa mbi ma suverere okurora, ouṋepo, omanyando worutu noruveze novandu avihe oviṋa vyomuinyo omunanḓengu. Rundurura oruveze, eta omundu wokuvatera nu zikamisa oruveze rwokusuva, nu kurama indu otjiungura tji tji hi nokuyandja ohange rukwao.
Ozongondzero
Tu twa ko oviungura nozondando ndo outara imbwi tji u zama ko. Aihe ya taryerwe nawa oruve outara imbwi tji wa rororerwa.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS