Yn answoor giare
Ta meenaghtys ec aash aeg goaill toshiaght roish 65 bleeaney d’eash, dy mennick tra ta persoon foast gobbraghey, gimman ny troggal cloan. Cum seose ny spoyrtyn as caarjyn oc, reih reddyn magh ta cowraghey goll rish y vea oc hene, jean ymmyd jeh kiaull as jallooyn veih ny bleeantyn oc hene, as lhig daue ve stiurey ny plannyn. Ta feme ec sheshee as cloan aasit er cooney myrgeddin, as ta possanyn cooney ec yn Alzheimer’s Association er nyn son.
- Ta meenaghtys ec aash aeg goaill toshiaght roish 65. Ta sleih dy mennick gennaghtyn nagh vel yn eash oc cochianglt rish ny reddyn ta ry-heet.
- Lhig da’n persoon t’ou kiarail er y hon reih, veih’n spoyrt dy hrial gys y churrymaght dy phlannal.
- Ta kiaull, jallooyn as skeealyn veih ny 20yn gys ny 50yn oc dy mennick ny smoo scanshoil na reddyn veih bea ny s’anzaie.
- Bee giennaghtagh as sheshoil tra t’ad geearree, as caghlaa yn tappee ayns ynnyd jeh caghlaa yn red hene.
- Ta cooney voish possanyn caggee foaysagh da lught-kiarail, er lheh sheshee as cloan aasit.
Er y duillag shoh (6 rheynn)
Ta’n chooid smoo dy hushtey mychione meenaghtys goaill rish dy vel yn persoon ayns ny shiaghtadyn ny hoghtadyn oc. Son persoon ta geddyn feysht ayns ny da-eedyn ny jeihyn as da-eed oc, ta’n laa goll er feer anchasley. Foddee ad ve foast ec obbyr, lesh morgage, aeglaghyn ec y thie ny ayr ny moir dy chur tastey daue. Lhisagh reddyn goaill rish y vea aasit shen. Ta’n stiurey shoh cur-my-ner cre ta caghlaa, cre dy hrial, as c’raad oddys sheshee as cloan aasit feddyn cooney.
Cre ta meenaghtys ec aash aeg?
She meenaghtys ta goaill toshiaght roish 65 bleeaney d’eash eh meenaghtys ec aash aeg, as t’eh enmyssit meenaghtys ec aash aeg ny keayrtyn. Ta blog yn Alzheimer’s Association cur sheese Alzheimer myr red ec aash aeg tra t’eh bentyn rish persoon fo 65, as t’eh gra dy vel “doilleeidyn er lheh” ec kiarail son persoon cho aeg. Foddee ny cowraghyn ve yn un chooid as ayns bea ny s’anzaie, agh cha nel jerkalys, currymyn ny bea heshoil y pheiagh cheddin.
Er-yn-oyr nagh vel eh cha cadjin, foddee sleih fuirraghtyn ny s’foddey son feysht, as foddee lught-thie gennaghtyn nagh vel peiagh erbee oc dy loayrt rish. Ta fys dy vel eiraght y lou ec sleih elley dy mennick gerjagh.
Cum yn persoon aasit ayns y red
Cha nel sleih aasit lesh meenaghtys ec aash aeg geearree dy mennick dy ve dellit roo myr paitçhyn. Ta’n National Institute on Aging coyrlaghey reddyn y chaghlaa gys ny reddyn foddee persoon foast jannoo as goaill soylley jeu. Son persoon ayns ny jeihyn as da-eed oc, foddee shen cowraghey:
- Cum spoyrt ennagh oc, myr sampleyr obbyr-fuygh, spoyrt, kaartyn, club lioar ny coir, lesh beggan dy chooney ny shirveish ny s’girrey.
- Shooyl ny markiagh roayr marish carrey, er raad ta enney mie oc er.
- Jean bee lught-thie, as lhig da’n persoon jannoo ny ayrnyn oddys ad.
- Jean obbyr sharroo ny cur cooney ayns cowrey t’ad reih, myr sampleyr sortal giootyn ny cooney ec cuirrey scoill.
- Jean plannyn son troailt dys boayl ta scanshoil daue, marish carrey as claar aashagh.
- Cur traa marish oghyn ny inneenyn-’ayrey, as jannoo gamman ny projeyt ry-cheilley.
Lhig da’n persoon reih. Ta briaght “Cre by vie lhiat jannoo yn fastyr shoh?” ny s’ooasle na reih er nyn son.
Jean ymmyd jeh kiaull as cooinaghtyn veih ny bleeantyn oc hene
Foddee kiaull as jallooyn veih ny feedyn, jeihyn as feed as da-eedyn jeh persoon cur lesh geurey mie as taggloo aashagh. Ta’n stiurey ain mychione reddyn kiaull soilshaghey magh kys dy yannoo rolley-kiaull, as ta reddyn cooinaghtyn soilshaghey magh kys dy rheynn jallooyn as skeealyn gyn feyshtyn. Son gamman ny s’aasit da sleih aasit, jean eab er kaartyn taggloo, lesh feyshtyn foshlit mychione obbyr, troailt, caarjyn as lught-thie.
Foddee caghlaaghyn jalloo jeant ass jallooyn lught-thie gobbraghey mie myrgeddin, er-yn-oyr dy vel ny jallooyn jeh sleih as boaylyn ta scanshoil da’n persoon. Ta caghlaaghyn jalloo freayll ny jallooyn ayns y jeeagheyder er yn ynnyd shen.
Obbyr, gimman as bea gaghlaa
Ta ymmodee sleih lesh meenaghtys ec aash aeg foast gobbraghey, gimman ny stiurey argid. Cha nel ad shoh reddyn ayns y chooid chadjin, agh t’ad cur er bun cre oddys y persoon jannoo. Loayr rish y fer-lhee oc mychione gimman as sauçhys ec obbyr, as smooinaght my oddys ad cooney y laccal lesh argid ny cuirraghyn. Yn ayrn smoo scanshoil eh ooashley y reayll choud’s ta’n persoon chammah as t’ad geearree ve goaill ayrn.
Son coyrle mychione cliaghtaghyn gaghlaa as tannaghtyn giennaghtagh, jeeagh er cliaghtey laa meein as obbyryn-thie myr reddyn.
Cooney son sheshee as cloan aasit
Ta sheshee as cloan aasit dy mennick gennaghtyn ny lomarcan. Foddee kiarail gennaghtyn myr obbyr elley er mullagh obbyr as lught-thie. Ta post blog yn Alzheimer’s Association ginsh dy row possanyn son sleih lesh meenaghtys ec aash aeg ymmydoil da lught-kiarail son cooishyn y laa, myr sampleyr plannal leighoil, as myrgeddin son gennaghtyn dy row ad toiggit. T’eh gra myrgeddin dy vel possanyn cooney son lught-kiarail ec yn Cheshaght dy nastee, goaill stiagh possanyn son sleih ta kiarail son persoon lesh meenaghtys ec aash aeg, as ta three jeu çheet ry-cheilley er-linney Jemayrt as Jecrean.
Dy vriaght mychione possanyn, cur eam er Helpline 24/7 yn Cheshaght ec 800.272.3900. Ta’n stiurey cooney-lhee son lught-kiarail cur-my-ner aash, seyraaid as cowraghyn jeh skeeys.
Ta’n stayd foast scanshoil
Ta stayd meenaghtys y pheiagh foast cur er bun cre ta cooney. Sy toshiaght, foddee yn chooid smoo dy leih jannoo ny reddyn cadjin oc lesh caghlaaghyn beggey, as ta tooilley smooinaghtyn ayns y stiurey ain mychione reddyn ec y toshiaght. Ny s’anmey, ta reddyn ny s’aashagh as ny s’ennaghtoil, myr t’eh er ny chur sheese ayns reddyn ec y jerrey. Caghlaa yn red myr ta’n persoon caghlaa, as briagh daue cre t’ad geearree tra oddys ad gra.
Feyshtyn cadjin
Cre ta meenaghtys ec aash aeg?
She meenaghtys eh ta goaill toshiaght roish 65 bleeaney d’eash. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vel Alzheimer smooinit dy ve ec aash aeg tra t’eh bentyn rish persoon fo 65. Cha nel meenaghtys ec aash aeg cha cadjin as meenaghtys ny s’anzaie, agh cha nel eh neu-choadjin, as ta’n eiraght dy mennick anchasley: foddee yn persoon ve foast gobbraghey, gimman as troggal cloan.
Cre ny reddyn ta cooie son persoon lesh meenaghtys ec aash aeg?
Ta reddyn ta cochianglt rish y vea aasit oc gobbraghey share: spoyrt ennagh, shooyl marish carrey, shiftyn obbree sharroo, projeyt cooish son y lught-thie, kiaull veih’n aegid oc hene, ny troailt dys boayl s’gooidsave lhieu. Lhig daue reih, as caghlaa yn traa as y çheshaght ayns ynnyd jeh yn red hene.
C’raad oddys sheshey ny lhiannoo aasit feddyn cooney?
Ta possanyn cooney son lught-kiarail ec yn Alzheimer’s Association dy nastee, goaill stiagh possanyn son sleih ta kiarail son persoon lesh meenaghtys ec aash aeg. Foddee oo cur eam er y Helpline 24/7 ec 800.272.3900 dy vriaght mychione possanyn as goaill.
Lhisagh persoon lesh meenaghtys ec aash aeg jannoo ny reddyn s’gooidsave lhieu foast?
Lhisagh, choud’s t’ad sauçhey as t’ad geearree ad y yannoo. Ta spoyrtyn, sheshaghtyn chredjue, cleaysh as traa sheshoil ooilley ayrn jeh bea lane. Caghlaa yn boayl, cur lesh carrey maroo as jean plannyn son aash, as scuirr tra nagh vel yn red gennaghtyn mie arragh.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS