Golle ngam majjere hakkil fuɗɗiinde e sukaaɓe: miijooji yimɓe gollotooɓe

Humpitooji keewɗi baɗte majjere hakkil ina mbaawi sikkaade wonde neɗɗo oo ina yahra e duuɓi cappanɗe jeeɗiɗi walla cappanɗe jeetati. So neɗɗo heɓii ɗum e duuɓi cappanɗe nayi walla cappanɗe jowi, ngonka ñalnde kala ena seertude. Omo waawi tawo ina golla, ina jogii yamiroore suudu, ina neha sukaaɓe walla ina toppito mawɗo makko. Golle ina poti teddinde nguurndam mawngal ngol. Ndee yamre ina hollita ko waylii, ko etaatee, e hol to wonnduɓe e ɓiɓɓe mawɓe mbaawi heɓde ballal.

Hol ko woni majjere hakkil fuɗɗiinde?

Majjere hakkil fuɗɗiinde ko majjere hakkil fuɗɗoore ado duuɓi 65, nde wonaa sahaa wiyee fuɗɗoore e sukaaɓe. Blog Alzheimer’s Association ina hollita wonde Alzheimer’s ena wiyee fuɗɗiinde so nde heɓii neɗɗo les duuɓi 65, tee ina wiya wonde toppitaade neɗɗo nii “ina addana caɗeele keeriiɗe.” Maalde ɗee ena mbaawi nanndude e ɗe dawrugol sakket, kono tama’u neɗɗo oo, fawaade makko e nguurndam renndo makko wonaa gootum.

Nde tawnoo nde wonaa heewi, yimɓe ena keewi fadde haa ɓooya ngam heɓde humpito, tee galleeji ena keewi sikkaade ɓe alaa mo ɓe njokkondira. Anndude wonde woɗɓe ina njogii dawrugol nanndungol ina keewi wallude.

Accu neɗɗo mawɗo oo ina jeyaa e golle ɗee

Yimɓe mawɓe jogiiɓe majjere hakkil fuɗɗiinde keewi yiɗde ɓe mbelaaka no sukaaɓe nii. National Institute on Aging ena wasiyaa yoo golle ɗee njaadata e ko neɗɗo oo waawi haa jooni waɗde e ko o weli. E neɗɗo duuɓi cappanɗe jowi, ɗum ena waawi wonde:

• Jokku fannu mo o anndi, wano njogoram, fijaare, kaarteeji, fedde defte walla fedde yimɓe, e ballal seeɗa walla watu kuuɓtungo.
• Yah walla woɗɗito e wonnduɗo, e laawol mo o anndi no feewi.
• Defan galle ngeenaari, tawa neɗɗo oo ina waɗa geɗe ɗe o waawi.
• Wallit e golle renndo e golle mo o suɓii, wano lellitde dokke walla wallitde e joljolal janngirde.
• Heblan njillu to nokku jogiiɗo faayiida e makko, e wonnduɗo e njuɓɓudi newndi.
• Wondi e taaniraaɓe, ɓiɓɓe banndiraaɓe walla banndiiko’en, ndenndina fijirde walla eɓɓoore.

Accu neɗɗo oo suɓoo. Naamnaade “Hol ko njiɗɗaa waɗde hannde kikiiɗe?” ina ɓuri teddude so en ƴeewii cuɓangol mo.

Huutoro jimɗi e teskagol iwɗe e duuɓi makko

Jimɗi e nate iwɗe e duuɓi 20, 30 e 40 neɗɗo ena mbaawi addude weltaare e yeewtere newnde. Yamre amen golle jimɗi ina hollita no doggol jimɗi mahirtee, tee golle teskagol ina kollita no nate e tinndinooje lollirtee tawa naamnoraaɗe muusɗe alaa. Ngam fijirde ɓurnde mawngal, eto kaarteeji yeewtere, e naamne udditiiɗe baɗte golle, njillu, yiɗɓe e galle.

Photo pairs waɗiraaɗe e nate galle ena mbaawi kadi naftoraade no feewi, sabu nate ɗee ko yimɓe e nokkuuji jogiiɗi faayiida e neɗɗo oo. Photo pairs ina moofta nate ɗee e wanngorde ndee e kaɓirgol ngol.

Golle, woyde oto e nguurndam ñalnde kala

Yimɓe heewɓe jogiiɓe majjere hakkil fuɗɗiinde ina njokki gollaade, woyde oto walla toppitaade kaalisi. Ɗee wonaa golle no woɗɗi nii, kono ɗe ena njuɓɓina ko neɗɗo oo waawi waɗde. Yeewtidu e safroowo makko baɗte kisal woyde oto e gollaade, tee miijoo so omo yiɗi ballal e kaalisi walla jeeyngal. Faandaare ndee ko reende teddungal tawa ina waɗa neɗɗo oo ina jeyaa e ko o yiɗi no waawi.

Ngam ballal baɗte njuɓɓudi ñalnde kala e jokkude dillude, yillo njuɓɓudi ñalnde kala newndi e golle galle no golle nii.

Ballal ngam wonnduɓe e ɓiɓɓe mawɓe

Wonnduɓe e ɓiɓɓe mawɓe ena keewi anndude kadiyankooje. Toppitaade ena waawi wayde no golle ɗimmol dow golle e galle. Winndannde blog Alzheimer’s Association ina hollita wonde toppitiiɓe e fedde fuɗɗoore e sukaaɓe keɓii ɗe naftori e caɗeele ñalnde kala wano heblanaade laawol, e anndude kadi wonde ɓe ena paamaa. Ndee ina hollita kadi wonde Fedde ndee ina jogii fedde ballondiral toppitiiɓe dokkal, ena jeyaa heen fedde ngam yimɓe toppitiiɓe neɗɗo jogiiɗo majjere hakkil fuɗɗiinde, tee tati e majje ena kawra e enternet ñalnde Talaata e Alarba.

Ngam naamnaade fedde, noddu ballal 24/7 Fedde ndee to 800.272.3900. Yamre amen toppitaade hoore maa ina yewta fowtitaare, wallal seeɗa e maalde lo’ere.

Darnge ndee ina jokki heɓde faayiida

Darnge majjere hakkil neɗɗo oo ina jokki juɓɓinde ko wallata. E fuɗɗoode, yimɓe heewɓe ena mbaawi waɗde golle maɓɓe ñalnde kala e bayle seeɗa, tee yamre amen golle darnge fuɗɗoode ina jogii miijooji goɗɗi. Caggal ɗuum, golle ɗee ena newnda tee ena tuugna e meeɗnugol, no hollirta e golle darnge sakkitiinde. Waylu golle ɗee no neɗɗo oo waylirta nii, tee naamno mo ko o yiɗi kala nde o waawi wiyde.