Nhlamulo ya nkoka
Dementia ya nkarhi wo sungula yi sungula ku nga si fika eka malembe ya 65, hi nkarhi lowu munhu a ha tirha, a hlayisa mpfhuka kumbe a ha tlanga vana. Hlayisa swiendlakalo ni vanghana va yena, hlawula ndzawu wo tsakisa wo olovela munhu, tirhisa mimbango ni swifanekiso swa malembe ya yena, kutani u n'wi nyika matimba yo hlawula swikongomelo. Vaxaka ni vana lavakulu nabyo va lava mpfuno, naswona Alzheimer's Association yi tirhisa mintlawu ya vona.
- Dementia ya nkarhi wo sungula yi sungula ku nga si fika eka malembe ya 65. Vanhu vo tala va titwa ku ri ehansi ka mintirho leyi nyikiwaka.
- Hlayisa munhu la nga ni matimba yo hlawula, ku sukela eka xiendlakalo xo sungula ku ya eka ndzawu wo ya kona.
- Mimbango, swifanekiso ni timhaka ta malembe ya makume mambirhi ku ya eka ya makume ntlhanu swi tala swi va swa nkoka eka munhu ku tlula mintirho ya malembe ya le ndzhaku.
- Hlayisa mintirho ni vanghana loko munhu a lava, kutani u lulamisa nkarhi ku nga ri ku tsundzuxa mintirho.
- Vahlayi va swin'we, ngati vaxaka ni vana lavakulu, va tirhisa mintlawu ya vanhu lava fanaka na vona.
Eka pheji leyi (6 tiphara)
Swo tala swa vutivi bya dementia swi vulavula hi munhu la nga ni malembe ya makume nkombo kumbe makume nhungu. Eka munhu loyi a vuriwaka a ri ehansi ka makume ntlhanu, swikombiso swa siku ni siku swi hambana. Yena a nga ha ri ni ntirho, xikweleti, vana lavatsongo kumbe nyanga leyi a fanele ku yi khathalela. Mintirho yi fanele ku amukela vutomi lebyi bya vanhu lavakulu. Ndzima leyi yi kombisa leswi cincaka, leswi nga ringetiwa, ni laha vaxaka ni vana lavakulu va nga kumaka mpfuno kona.
Dementia ya nkarhi wo sungula i yini?
Dementia ya nkarhi wo sungula i dementia leyi sunguleke ku nga si fika eka malembe ya 65, leyi vuriwaka nkarhi wo sungula. Blog ya Alzheimer’s Association yi hlamusela Alzheimer’s tanihi ya nkarhi wo sungula loko yi khoma munhu la nga ehansi ka 65, naswona yi tsundzuxa leswaku ku khathalela munhu la tsongo swinene swi va ni “swiphiqo swa xiyimo” swa xona. Swikombiso swi nga fana ni leswi swi humelelaka endzhaku ka vutomi, kambe swi tlhela swi endla leswaku munhu a ringeta swilo swa nkoka swa vutomi bya yena.
Hikuva i leyi nga tolovelekanga, vanhu va nga tshama nkarhi wo leha va nga kumi vuvabyi, kutani ndyangu wu nga titwa wu nga ni munhu lowu nga ta vulavula na wona. Ku tiva leswaku van’wana va ni nkarhi wo fana na wa wena swi nga endla munhu a titwa a rhula.
Hlayisa munhu wa vanhu lavakulu eka mintirho
Vanhu lavakulu lava nga ni dementia ya nkarhi wo sungula a va lavi ku tekiwa tanihi vana. National Institute on Aging yi kombisa leswaku mintirho yi fanele ku lulamisiwa ku ya hi leswi munhu a nga ha swi endlaka naswona a swi tsakelaka. Eka munhu la nga ni malembe ya makume ntlhanu, sweswi swi nga va:
- Hlayisa xiendlakalo xa khale, ku fana na ku tirha ti nkuni, mintlawu, mintlawu ya tikhadi, khilabu ya tibuku kumbe kwayala, hi mpfuno wo tsongo kumbe nkarhi lowu nga ni timpfutshana.
- Famba kumbe tshova baisikeli ni munhu wa xinghana, hi ndlela leyi munhu a yi tivaka kahle.
- Lunghisa swakudya swa ndyangu, munhu a endla swiphemu leswi a swi kotaka.
- Tirha hi vuyelo kumbe pfuna eka ntirho loyi a wu hlawulaka, ku fana na ku hlela tinyiko kumbe ku pfuna eka xiendlakalo xa xikolo.
- Endla rendzo eka ndhawu leyi nga ni nkoka eka yena, ni munhu wa xinghana ni nongonoko wo olova.
- Hlanganyela ni vana va vana, vazukulu kumbe vakokwana, hi ku avelana ntlawu kumbe ntirho.
Nyika munhu a hlawula. Ku vutisa “U ta tsakela ku endla yini ku sukela madyambu?” i ndlela leyi xiximekaka ku tlula ku n’wi hlawulela.
Tirhisa mimbango ni swiendlakalo swa malembe ya yena
Mimbango ni swifanekiso swa malembe ya makume mambirhi, makume manharhu ni makume mune swi nga endla munhu a titwa a tsakile ni ku vulavula hi ku olova. Ndzima ya mintirho ya mimbango yi kombisa ndlela yo endla playlist, ni mintirho ya nkumbuko yi kombisa ndlela yo avelana swifanekiso ni timhaka handle ka ku vutisa. Eka ntlawu wo tala wa vanhu lavakulu, ringeta karata ya vulavulo, leyi nga ni swivutiso swo pfula hi ntirho, nkarhi wo fambisa, vanghana ni ndyangu.
Swifanekiso swa swiyenge leswi endliweke hi swifanekiso swa ndyangu nawu swi nga tirha kahle, hikuva swifanekiso swi kombisa vanhu ni ndhawu leswi nga ni nkoka eka munhu. Swiyenge swifanekiso swi hlayisa swifanekiso ebrawuzeni ya xitirhisiwa lexi.
Ntirho, ku famba motokara ni vutomi bya siku ni siku
Vanyingi va nga ni dementia ya nkarhi wo sungula va ha tirha, va khoma motokara kumbe va languta mali. Leswi a swi tivisi tanihi mintirho hi ndlela yo tlhela, kambe swi endla leswaku munhu a endla leswi a kotaka. Vulavula na dokodela wa yena hi ku famba motokara ni nkarhi wa ntirho, kutani u languta loko munhu a lava mpfuno eka mali kumbe tilhomu. Xikongomelo i ku sirhelela xitshunxiwa xa munhu, kutani a hlayisa ku tirhisana loku a ku lavaka.
Ku engetela nongonoko wa siku ni siku ni ku hlayisa munhu a tiyile, vona nongonoko wo olova wa siku ni mintirho ya le kaya tanihi mintirho ya tsakelo.
Mpfuno eka vaxaka ni vana lavakulu
Vaxaka ni vana lavakulu va vo tala va titwa va ri xidyoho. Ku khathalela munhu i ntirho lowu engetelekeke ehenhla ka ntirho ni ndyangu. Blog ya Alzheimer’s Association yi tsundzuxa leswaku vaxaka lava khathalelaka munhu la nga ni dementia ya nkarhi wo sungula va kume mpfuno ku mintlawu leyi nga ni swiphiqo swa vutomi lebyi tirhaka, ku fana ni swa nawu, ni ku titwa va twisisiwa. Yi tlhela yi tsundzuxa leswaku Association yi tirhisa tintlhangu ta mpfuno ta vaxaka leti nga riki na mbhoyi, ku katsa ni tintlhangu ta lava khathalelaka munhu la nga ni dementia ya nkarhi wo sungula, naswona tin’wana ta tona ti hlanganela hi swivumbiwa swa ku tlhela swi tirhisa ka telefoni eka Ravumbirhi ni Ravunharhu.
Leswaku u vutisa hi tintlhangu, fonela Helpline ya 24/7 ya Association hi 800.272.3900. Guide ya ku khathalela ya wena yi vulavula hi ku wisa, ku pfuka ni swikombiso swa ku hela matimba.
Nkarhi wa matshalelo wu ha va ni nkoka
Matshalelo ya dementia ya munhu ya ha khumba leswi pfunaka. Eka nkarhi wo sungula, vanyingi va nga endla mintirho ya vona ya nkarhi hinkwawo hi ku cinca swin’wani, naswona mintirho ya nkarhi wo sungula yi nga ni swikombiso swo tala. Endzhaku, mintirho yi va yi olova ni yi tirhisa tinzwa, tanihi leswi nga hlamuseriweke eka mintirho ya nkarhi wo hetelela. Cinca mintirho loko munhu a cinca, kutani mu vutisa leswi a swi lavaka nkarhi wo hlamusela swi nga kona.
Swivutiso leswi vulavuriwaka swinyingi
Dementia ya nkarhi wo sungula i yini?
I dementia leyi sunguleke ku nga si fika eka malembe ya 65. Alzheimer's Association yi tsundzuxa leswaku Alzheimer's yi vuriwa ya nkarhi wo sungula loko yi khoma munhu la nga ehansi ka 65. Yi tlhela yi va yi nga tolovelekanga ku tlula dementia ya nkarhi lowu nga endzhaku, kambe yi nga ri ya kahle; munhu u nga tirha, a khoma motokara naswona a hlayisa vana.
Mintirho yi fanele munhu la nga ni dementia ya nkarhi wo sungula?
Mintirho leyi fanaka ni vutomi bya yena bya vanhu lavakulu yi tirha kahle: xiendlakalo xa khale, ku famba ni munhu wa xinghana, nxaxamelo wo khoka swakudya ya ndyangu, mimbango ya malembe ya vutomi bya yena, kumbe nkarhi eka ndhawu leyi a yi rhandzaka. Mu n'wi nyika ku hlawula, kutani mi antswisa nkarhi ni vanghana ku nga ri mintirho.
Mhaka ya vaxaka kumbe vana lavakulu yi nga kuma kwihi mpfuno?
Alzheimer's Association yi nyika tintlhangu ta mpfuno ta vaxaka leti nga riki na mbhoyi, ku katsa ni tintlhangu ta lava khathalelaka munhu la nga ni dementia ya nkarhi wo sungula. U nga ringeta 800.272.3900 eka Helpline ya 24/7 leswaku u vutisa hi tintlhangu ni swiyimo swa mpfuno.
Munhu la nga ni dementia ya nkarhi wo sungula u nga tiyisa ku endla mintirho leyi a yi tsakelaka?
Ina, loko a ri ehenhla ka ndhawu leyi nga khombo naswona a lava. Mintirho ya tintsako, kereke, ku tirha swin'we, ni nkarhi wa vanhu i xiphemu xa vutomi lebyi tele. Lulamisa ndhawu, n'wi nyika munhu la nga ni yena, kutani u lulamisa nkarhi wo wisa, kutani u yima loko mintirho yi nga ha tsakisi.
Swibumabumelo
Hi tlhela hi yisa eka swiyimo ni tidyondzo leswi pheji leyi yi swi tshembelaka. Un'wana ni un'wana a a kambisisiwile loko pheji yi tlhariheliwa.
- Younger-onset dementia caregivers share the importance of support groups · Alzheimer's Association, West Territory (Alzheimer's and Dementia Blog)
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS