Ngaue ki he Dementia ‘i he Taʻu Iiki: Fokotu‘u ki he Kakai Ngāue

‘Oku fakakaukau ‘a e tokolahi ‘oku ‘ikai ko e kakai ‘oku taʻu fitungofulu ki he valungofulu. Ki he tangata ‘oku ‘ilo‘i ‘i he taʻu fāngofulu pe nimangofulu, ‘oku kehe ‘a e mo‘ui ‘o ‘aho ni. ‘E lava ke ‘i ai ha ngāue, ha mōtesi‘i, ha fānau kei talavou ‘i he fale, pe ha mātu‘a ‘oku totonu ke tokanga ki ai. Ko e ngaahi ngaue ‘oku totonu ke fakatokanga ki he mo‘ui ko ia ‘o e kakai lahi. ‘Oku fakamatala ‘e he tohi‘ata ni ‘a e ngaahi liliu, ‘a e ngaahi me‘a ‘e lava ke feinga ki ai, pea mo e feitu‘u ‘oku lava ai ‘a e kau mali mo e fānau kakai lahi ke nau maʻu ai ha tokoni.

Ko e hā ‘a e dementia ‘i he taʻu iiki?

Ko e dementia ‘i he taʻu iiki ko e dementia ‘oku kamata ‘i mu‘a he taʻu 65, ‘oku ui foki ko e younger-onset. Ko e blog ‘a e Alzheimer’s Association ‘oku fakamatala ‘a e Alzheimer’s ko e younger-onset ‘i he taimi ‘oku ‘i ai ‘a e tangata ‘i lalo he taʻu 65, pea ‘oku ne fakahā ‘oku “‘i ai ‘a e ngaahi faingata‘a fakaʻaʻi” ‘i hono tokanga‘i ha tangata ‘oku iiki pehē. ‘Oku tatau pe ‘a e ngaahi fakaʻilonga mo e taʻu ki mui, ka ko e ngaahi ‘amanaki, ngaahi fatongia mo e mo‘ui fakasōsiale ‘a e tangata ‘oku kehe.

Koe‘uhi ‘oku si‘isi‘i ange ‘a e ‘ilo‘i ‘o e mahaki ni, ‘e lava ke fa‘a fuoloa ange ‘a e kakai ki he fakamatala ‘oku mo‘oni, pea ‘e lava ke ongo‘i ‘e he kau fāmili ‘oku ‘ikai ha taha ke talanoa mo ia. ‘Oku ‘ai ‘e he ‘ilo‘i ‘oku ‘i ai foki ha kakai kehe ‘oku nau tu‘u ‘i he ngaahi ongo tatau ke fakafiemālie.

Tauhi ‘a e tangata lahi ‘i he ngaue

‘Oku ‘ikai fiema‘u ‘e he kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia ‘i he taʻu iiki ke tokanga‘i hangē ko e fanau iiki. Ko e National Institute on Aging ‘oku fakaʻaongaʻi ‘a e ngaahi ngaue ki he me‘a ‘oku lava ‘e he tangata ke ne fai pea fiefia ai. Ki he tangata ‘i he taʻu limangofulu, ‘oku ‘ai ‘e ia ke:

• Tauhi ha mahina ‘oku ‘ilo‘i, hangē ko e ngāue ‘akau, ‘ulu‘ulu, ‘ā kāte, ha kalapu tohi, pe ha kōlaasi hiva, ‘aki ha tokoni iiki pe ha taimi si‘isi‘i.
• Heka pe pasikala mo ha kaume‘a, ‘i ha halafononga ‘oku ‘ilo‘i lelei ‘e he tangata.
• Kuki ha kai ‘a e fāmili, ‘aki ‘a e tangata ‘oku ne fai ‘a e ngaahi konga ‘oku lava ‘e ia.
• Fakatauʻatāina pe tokoni, ‘i ha tu‘unga ‘oku ne filifili, hangē ko e fakatu‘utu‘u ‘o e foaki ‘i he falekoloa pe tokoni ‘i ha fakataha ‘a e ‘apiako.
• Fononga ki ha feitu‘u ‘oku mahu‘inga ki ai, mo ha kaume‘a mo ha palani si‘isi‘i.
• Fakataha mo e fakaʻaʻau, e tangata iiki pe e fanga kiʻi tangata, ‘i ha ta‘alo pe ha ngaue.

Tuku ke filifili ‘e he tangata. Ko e fehu‘i “‘Oku ke fie fai ‘a e ‘aho ni pongipongi?” ‘oku lelei ange ‘i he fili ma‘ana.

Ngāue ‘aki ‘a e hiva mo e fakamanatu mei hono ngaahi taʻu

‘Oku lava ke ‘omi ‘e he hiva mo e ngaahi tohi‘ata mei he taʻu uofulu, tolungofulu mo e fāngofulu ‘a e ongo mafana mo e talanoa faingofua. Ko e ngaue hiva ‘oku fakamatala ‘a e founga ke ngaue ai ‘a e ‘ea‘ea hiva, pea ko e ngaahi ngaue fakamanatu ‘oku fakaʻaʻi ai ‘a e founga ke fakataha ai ‘a e tohi‘ata mo e talanoa ‘ikai ko e sivi. Ki ha ta‘alo ‘oku lahi ange ‘i he kakai lahi, feinga ki he kāate talanoa, ‘oku ‘i ai ha fehu‘i tuku‘i ‘oku fekau‘aki mo e ngāue, fononga, kaume‘a mo e fāmili.

Ko e ngaahi pea tohi‘ata ‘oku ‘ai mei ha ngaahi tohi‘ata ‘a e fāmili ‘e lava foki ke lelei, koe‘uhi ko e ngaahi fakatātā ‘oku ‘i ai ‘a e kakai mo e feitu‘u ‘oku mahu‘inga ki he tangata. Ko e photo pairs ‘oku tauhi ‘a e ngaahi tohi‘ata ‘i he polau‘i ‘i he koloa ko ia.

Ngāue, heka mo e mo‘ui ‘o ‘aho ni

‘Oku tokolahi ‘a e kakai ‘oku mahaki ‘i he dementia ‘i he taʻu iiki ‘oku kei ngāue, ‘ave ‘a e motokā pe tauhi ‘a e pa‘anga. ‘Oku ‘ikai ko e ngaahi ngaue ‘i he founga ‘oku fakaʻaʻi, ka ‘oku fakafoki ai ‘a e founga ‘oku nau mo‘ui ai. Talanoa mo honau fai‘ai‘ai ki he heka mo e malu ‘i he ngāue, pea vakai ki ha tokoni ki he pa‘anga pe ‘aho fakaʻaho. Ko e taumu‘a ko e malu‘i ‘a e nāunau ‘i he taimi ‘oku kei fakataha ai ‘a e tangata ‘i he taimi ‘oku fie ai ia.

Ki he ngaahi tokoni ki he founga ‘o e ‘aho ‘oku nofo malu ai pea ‘oku kei mālohi ai, vakai ki he founga ‘o e ‘aho ‘oku mālie mo e ngaue fale ko e ngaahi ngaue.

Tokoni ki he kau mali mo e fānau kakai lahi

‘Oku ongo‘i ‘e he kau mali mo e fānau kakai lahi ‘oku nau tu‘u mavahe. Ko e tokanga‘i ‘oku ‘ohovale ko ha ngāue ‘e ua ‘i ‘olunga he ngāue mo e fāmili. Ko e tohi‘ata ‘a e blog ‘a e Alzheimer’s Association ‘oku fakahā ‘oku tokoni ‘a e kau tokanga‘i ‘i he kulupu taʻu iiki ‘i he ngaahi palani fakalao mo e ongo ‘oku mahino ‘a honau fakamamahi. ‘Oku fakamatala foki ‘oku ‘ai ‘e he Association ‘a e ngaahi kulupu tokoni ‘oku ta‘e‘utu ki he kau tokanga‘i, ‘i ai ‘a e kulupu ki he kau tokanga‘i ‘o e taʻu iiki, pea ‘e tolu ‘i ai ‘oku fakataha ‘i he ‘initaneti ‘i he ‘aho Tūsite mo e ‘aho Pulelulu.

Ke fehu‘i ki he ngaahi kulupu, telefoni ki he Helpline ‘a e Association ‘oku 24/7 ‘i he 800.272.3900. Ko e tohi‘ata ki he tokanga ki ho kakato ‘oku kau ai ‘a e malōlō, fakamalōlō mo e fakailoa ‘o e ngaahi ‘ilo ‘o e ngāue lahi.

Ko e sitepu ‘oku kei mahu‘inga

‘Oku kei fakahoko ‘e he sitepu ‘o e mahaki ‘a e me‘a ‘oku tokoni ki he tangata. ‘I he kamata, ‘oku lava ‘e he tokolahi ke ngāue ‘a e ngaahi ngaue ‘oku nau faʻa fai ‘i he ngaahi liliu si‘isi‘i. Ki he ngaahi ngaue ‘i he sitepu ‘uluaki ‘e lava ke ke maʻu ha ngaahi fokotu‘u lahi ange. ‘I he taimi ki mui, ‘oku ‘ai ‘a e ngaahi ngaue ke ‘i ai ha ngaahi ongo mo faingofua ange, hangē ko e ngaue ‘i he sitepu ki mui. Liliu ‘a e ngaue ‘i he taimi ‘oku liliu ai ‘a e tangata, pea fehu‘i ki ai ‘i he taimi ‘oku lava ai ‘e ia ke tali.