Ҡыҫҡа яуап .
Деменция булған өлкәндәр өсөн еңел викторина сынау кеүек түгел, ә әңгәмә кеүек булғанда яҡшы эшләй. Оҙаҡ элек өйрәнелгән нәмәләр тураһында һорағыҙ: иҫке йырҙар, маҡал-әйтемдәр, байрамдар һәм көндәлек тормош. Һәр сорауға ике йәки өс вариант тәҡдим итегеҙ. Яуапты йылы итеп әйтегеҙ, берәүҙе айырып алмағыҙ, иҫәп тотмағыҙ һәм һәр яуапты хикәйә башлау өсөн файҙаланығыҙ. Дөрөҫ яуабы булмаған «был йәки шул» һорауҙары һуңғы стадиялар өсөн тура килә.
- Оҙаҡ таныш нәмәләр тураһында һорағыҙ: йырҙар, маҡал-әйтемдәр, байрамдар, ашамлыҡ һәм бик күп йылдар элекке көндәлек тормош.
- Ике йәки өс вариант тәҡдим итегеҙ, шул саҡта яуапты иҫкә төшөрөү түгел, таныу ғына кәрәк.
- Яуапты йылы итеп әйтегеҙ һәм алға барығыҙ. Хикәйә башлаған теләһә ниндәй фараз — яҡшы фараз.
- Очко юҡ, командалар ярышы юҡ, берәүҙе саҡырмағыҙ. Яуаптар бөтә бүлмәнән килһен.
- Яуап һайлау ҡыйын була башлаһа, дөрөҫ яуабы булмаған «был йәки шул» һорауҙарға күсегеҙ.
Был биттә (9 бүлектәре)
- Деменция булған кеше өсөн викторинаны нисек эшләтергә?
- Музыка һәм күңел асыу викторинаһы
- Көндәлек тормош викторинаһы
- Байрамдар, табиғәт һәм урындар
- Ашамлыҡ һәм спорт викторинаһы
- Таныш маҡал-әйтемдәр
- «Был йәки шул» һорауҙары, дөрөҫ яуабы булмаған
- Викторинаны ҡарау йортонда йәки төркөмдә нисек үткәрергә?
- План ниндәй осраҡта үҙгәртелергә тейеш?
Викторина — ҡарау йорттарында һәм көндөҙгө программаларҙа иң күп һорала торған төркөм эшмәкәрлектәренең береһе, күп ғаиләләр уны өйҙә өҫтәл артында ла уйнай. Әгәр ул очколар менән һәм бер кешенең яуап биреүе менән үткәрелһә, деменция булған кеше үҙен ҡыйын хәлдә тоярға мөмкин. Йылы итеп үткәрелһә, ул хикәйәләр тыңлау өсөн рәхәт ысул була. Түбәндә һәр һорауға яуап варианттары һәм һөйләшеү өсөн нәмә менән 50 еңел һорау бирелгән, артабан — сессияны нисек үткәрергә.
Деменция булған кеше өсөн викторинаны нисек эшләтергә?
Уны оҙаҡ элекке нәмәләрҙе танырға һәм иҫкә төшөрөргә йүнәлтеп эшләтегеҙ, һәр яуапты ҡабул итегеҙ.
- Оҙаҡ үткәнгә ҡағылған һорауҙар бирегеҙ. Alzheimer’s Association әйтеүенчә, Альцгеймерҙың иң таралған беренсе билдәһе — яңыраҡ өйрәнелгән мәғлүмәтте иҫтә тота алмау. Йырҙар, маҡал-әйтемдәр һәм ун йылдар элекке көндәлек тормош күпкә еңелерәк «ер» була.
- Һәр ваҡыт вариант тәҡдим итегеҙ. Ике йәки өс араһынан дөрөҫөн һайлау, юҡтан яуап әйтеүгә ҡарағанда бик еңел.
- Һорауҙарҙы йырып уҡығыҙ һәм зур итеп күрһәтегеҙ. Аҡ таҡта йәки планшет күтәреп ҡарау ишетеүе насар кешеләргә ярҙам итә.
- Яуапты бушлай әйтегеҙ. Әгәр берәү ҙә белмәһә, йылы итеп әйтегеҙ һәм алға барығыҙ. «Ҡуй инде, беләһең бит» тип әйтмәгеҙ.
- Иҫәп булмаһын. Ни айырым кешегә, ни өҫтәлгә. Кешеләр иҫәп теләһә, бөтә төркөм өсөн бер уртаҡ иҫәп алып барығыҙ.
- Бер кешене ҡасан да саҡырмағыҙ. Яуаптар теләһә кемдән килһен. Бер-бер менән ултырғанда яуапты бергәләп бирегеҙ: «Минеңсә, был фортепиано. Һеҙ ни тип уйлайһығыҙ?»
- Һөйләшеү темаһын файҙаланығыҙ. Яуап — башланыш, тамамлау түгел. Төп маҡсат — хикәйәләр.
- Ҡыҫҡа итегеҙ. Хикәйәләр араһында ун һорау — етерлек.
National Institute on Aging төп ҡағиҙәне ябай итеп әйтә: ҡыйынлыҡты һиҙһәгеҙ, кешенең үҙен уңышлы тойоуын тәьмин итегеҙ. Alzheimer’s Foundation of America викторинаны беренсе стадия өсөн эшмәкәрлектәр араһына индерә. Урта стадияла ике вариант менән генә сикләнегеҙ һәм һөйләшеү темаларына таянығыҙ. Һуңыраҡ түбәндәге «был йәки шул» һорауҙарға күсегеҙ.
Музыка һәм күңел асыу викторинаһы
Яуап ҡалын хәреф менән күрһәтелгән. Уларҙы кешегә ярашлы итеп көйләгеҙ: Motown музыкаһы менән үҫкән кешегә башҡа йырсылар кәрәк, ә оркестр менән үҫкән кешегә — башҡалар.
| Һорау | Варианттар | Һөйләшергә |
|---|---|---|
| Кем «Рок-н-роллдың короле» тип аталған? | Элвис Пресли, Фрэнк Синатра, Бинг Кросби | Элвисты телевизорҙа күргәнегеҙ бармы? |
| Кем Ol’ Blue Eyes (Зәңгәр күҙле) исеме менән йөрөгән? | Дин Мартин, Фрэнк Синатра, Перри Комо | Синатраның ниндәй йырын иң нығыраҡ яратаһығыҙ? |
| Бинг Кросби йырлай: «Ап-аҡ…» | Раштыуа, туй, өй | Бергәләп бер юл йырлағыҙ |
| Луи Армстронг йырлай: «Ниндәй матур…» | Көн, донъя, тормош | Донъяны һеҙгә матур иткән нимә? |
| Джуди Гарланд «Over the Rainbow»ты кайһы фильмда йырлай? | «Оз иленең сихерсеһе», «Ел менән киткән», «Яңғырҙа йырлап» | Яратҡан фильмдарҙы ҡайҙа ҡараныгыҙ? |
| «I Love Lucy» сериалында Люсиҙы кем уйнай? | Люсиль Болл, Дорис Дэй, Бетти Уайт | Ғаиләгеҙ бергә ниндәй шоуҙар ҡараны? |
| Трайгер исемле аттан кем ковбой атланған? | Рой Роджерс, Джин Отри, Джон Уэйн | Бала саҡта ковбойҙар уйнағанығыҙ бармы? |
| «The Tonight Show»ны 30 йыл алып барған кем? | Эд Салливан, Джонни Карсон, Боб Хоуп | Бала саҡта һуң ултырып ТВ ҡараған инегеҙме? |
| Нисә клавишы 88 булған инструмент? | Гитара, фортепиано, труба | Ғаиләгеҙҙә кемдер уйнағанмы? |
| Бер-ике-өс, бер-ике-өс тип иҫәпләп бейеләр? | Вальс, твист, танго | Ҡайҙа бейергә йөрөнөгөҙ? |
Музыка тураһында күберәк өсөн ҡарағыҙ: деменция өсөн музыка эшмәкәрлектәре.
Көндәлек тормош викторинаһы
| Һорау | Варианттар | Һөйләшергә |
|---|---|---|
| Һалҡынлатҡыс булмаҫ элек, күп йортта ризыҡты … һаҡлаған | Боз һандыҡ, мейес, мансарда | Боз кем килтерә торғайны? |
| Һөттө шешәләрҙә ишек төбөнә кем килтерә торғайны? | Почталион, һөт сатыусы, гәзит таратыусы | Өйгә тағы нимә килтерелә торғайны? |
| Әйләндергеслө телефонды нисек борғайнығыҙ? | Төймәләр баҫып, тәгәрмәсте әйләндереп, уға һөйләшеп | Өйөгөҙҙәге телефон тураһында һөйләгеҙ |
| Model T машинаһын кайһы компания етештергән? | Ford, Chevrolet, Buick | Оҡшаған машина тураһында һөйләгеҙ |
| Газлы һыу һатыусы урын ҡайҙа була? | Газлы һыу фонтаны, наҙлыҡ, банк | Прилавкала нимә заказ иттегеҙ? |
| Металл пружина, баҫҡыстан төшә ала торған уйынсыҡ нимә? | Йо-йо, Слинки, хула-хуп | Ниндәй уйынсыҡтар яратҡанығыҙ? |
| Драйв-ин — нимәне машинанан ҡарай торған урын? | Фильмдар, футбол матчтары, парадтар | Кем менән барғанығыҙ? |
| Бер доллар банкнотында кемдең йөҙө? | Линкольн, Джордж Вашингтон, Джефферсон | Ул саҡта бер доллар нимә ала торғайны? |
| Цент монетаһында кемдең йөҙө? | Абрахам Линкольн, Вашингтон, Франклин | Ул саҡта тин монеталарҙы банкала йыйғанығыҙ бармы? |
| Мәктәп автобусы ғәҙәттә нинди төҫтә? | Ҡыҙыл, һары, зәңгәр | Мәктәпкә нисек барғанығыҙ? |
Байрамдар, табиғәт һәм урындар
| Һорау | Варианттар | Һөйләшергә |
|---|---|---|
| Ноябрҙең дүртенсе кәмендә кайһы байрам була? | Хеҙмәт көнө, Шөкөрлөк көнө, Иҫтәлек көнө | Өҫтәлегеҙҙә һәр ваҡыт нимә була торғайны? |
| Баш ҡарбыҙҙан эшләнгән фонарҙар кайһы байрамға? | Хэллоуин, Пасха, Раштыуа | Һеҙҙең яҡта Хэллоуин тураһында һөйләгеҙ |
| Дүрт июль Бойондороҡһоҙлоҡ декларацияһын билдәләй… | Хоҡуҡтар, бойондороҡһоҙлоҡ, азатлыҡ | Салютты ҡайҙа ҡараныгыҙ? |
| Әсәләр көнө кайһы айҙа була? | Апрель, май, июнь | Ғаиләгеҙ нисек билдәләгән? |
| Америка флагында нисә йондоҙ бар? | 48, 50, 52 | Флагта 1959 йылға тиклем 48 йондоҙ булған. Ике яуап та — яҡшы иҫтәлек |
| Көнсығыш ярында кайһы океан? | Тын, Атлантик, Төньяҡ боҙло | Диңгеҙ ярына барғанығыҙ бармы? |
| Азатлыҡ статуяһы кайҙа тора? | Бостон, Нью-Йорк, Филадельфия | Нью-Йоркта булдығыҙмы? |
| Бал ҡорттары нимә етештерә? | Һөт, бал, ебәк | Бал менән ипигеҙме йәки сәйгәме? |
| Бәләкәй һыйыр нисек атала? | Ҡолон, бозау, ҡуҙаҡ | Ауыл янында йәшәгәнегеҙ бармы? |
| Ҡыштан һуң ниндәй миҙгел килә? | Көҙ, яҙ, йәй | Яратҡан миҙгелегеҙ — ниндәйе? |
| Кәбисә йылында нисә көн була? | 365, 366, 360 | Иҫтә ҡалған тыуған көн тураһында һөйләгеҙ |
| Кояшҡа ҡарай торған бейек һары сәскә ниндәй? | Роза, көнбағыш, тюльпан | Баҡсағыҙҙа нимә үҫә торғайны? |
Ашамлыҡ һәм спорт викторинаһы
| Һорау | Варианттар | Һөйләшергә |
|---|---|---|
| Изөм — ҡороған … | Слива, йөҙөм, вишня | Балаларға төшкө аш өсөн изөм һалғанығыҙ бармы? |
| Чернослив — ҡороған … | Слива, инжир, алма | Ғаиләгеҙҙә кем чернослив яратҡан? |
| Арахис майы һәм … | Джем, сыр, ветчина | Ҡаҡлы йәки йомшаҡмы? |
| Гуакамоле төп нимәнән әҙерләнә? | Ошаҡ, авокадо, ҡыяр | Ҡунаҡтарға ниндәй ҡушымталар әҙерләнә торғайны? |
| Шөкөрлөк көнөндә иң яратҡан пирог ниндәй? | Ҡабаҡ пирогы, лимон, вишня | Һеҙ нимә пешергәнегеҙ? |
| Бейсбол командаһында ҡырҙа нисә уйнаусы була? | 7, 9, 11 | Кемгә тарафлағанығыҙ? |
| Бейсболда нисә «страйк» бер аут була? | Ике, өс, дүрт | Бал уйнағанығыҙ бармы? |
| Бэйб Рут ниндәй спорт менән данлыҡлы булған? | Бокс, бейсбол, гольф | Бейсбол матчтарына барғанығыҙ бармы? |
| Стандарт гольф майҙанында нисә шуңҡар була? | 9, 18, 24 | Гольф йәки мини-гольф уйнағанығыҙ бармы? |
| Нимә спортта «тачдаун» һуҡҡандар? | Американ футболы, хоккей, баскетбол | Ҡайһы йортта футбол ҡарағандар? |
Таныш маҡал-әйтемдәр
Маҡал-әйтемде тамамлау оҙаҡ элек өйрәнелгән телгә таяна һәм еңел килә. Беҙҙең Маҡал-әйтемде тамамлау уйынында күберәк маҡал бар, һәр аҙағын күрһәтергә мөмкин.
| Маҡал | Варианттар | Һөйләшергә |
|---|---|---|
| Көн һайын бер алма — табипты алыҫ тотоусы | табип, яңғыр, мәсәй | Кем һеҙгә был һүҙҙе әйтә торғайны? |
| Иртә торған ҡош — … табыр | Автобус, ҡорт, поезд | Һеҙ иртә торған кешеме? |
| Тауыҡтарыңды сығарғансы иҫәпләмә | сығарғансы, йоҡлағансы, йырлағансы | Ғаиләгеҙ тауыҡ тотҡанмы? |
| Һаҡланған тин — эшләп табылған тин | эшләп табылған, юғалған, тотолған | Ғаиләлә һаҡсыл кем булған? |
| Йорт — ҡайҙа йөрәк булһа, шунда | Баҡса, йөрәк, кухня | Нимә урынды өйгә оҡшатҡан? |
| Һуң булһа ла, булмағанынан яҡшы | Иртә, булмағанынан, ғәфү | Һуңлай торған кем булған? |
| Һәр болоттоң көмөш яҡтыһы бар | яҡтыһы, ҡалаҡ, тин | Бәхетле осраҡ тураһында һөйләгеҙ |
| Эш һүҙҙән көслөрәк | һүҙҙән, йырҙан, яңғырҙан | Был һүҙҙе кем әйтә торғайны? |
«Был йәки шул» һорауҙары, дөрөҫ яуабы булмаған
Улар бөтә стадиялар өсөн тура килә, шул исәптән һуңғыраҡ, сөнки дөрөҫ яуап һайларға кәрәк түгел. Тыңлағыҙ, һеҙҙең үҙ яуабығыҙҙы ла әйтегеҙ.
- Кофе йәки сәймме?
- Диңгеҙме йәки тауҙармы?
- Эттәрме йәки мәсәйҙәрме?
- Йәйме йәки ҡышмы?
- Пирогмы йәки тортмо?
- Бейеүме йәки ҡарап торғанмы?
- Кояш сығыуымы йәки кояш байыуымы?
- Алғы балконмо йәки артҡы баҡсамы?
- Радиомы йәки пластинкамы?
- Блинмы йәки йомортҡамы?
- Розалармы йәки ромашкалармы?
- Поезд сәйәхәтеме йәки машина сәйәхәтеме?
Һүрәттәр менән бәйле һөйләшеү һорауҙары өсөн беҙҙең баҫтырырға мөмкин Һөйләшеү карточкалары уйынына ҡарағыҙ.
Викторинаны ҡарау йортонда йәки төркөмдә нисек үткәрергә?
- Кешеләр күреп тә, ишетеп тә торһон өсөн ултыртығыҙ. Колаҡ аппараттары тағылған, күҙлек кейгән, телевизор һүндерелгән.
- Уны әңгәмә итеп тәҡдим итегеҙ. «Мин иҫке көндәр тураһында бер нисә һорау әҙерләнем, һеҙ минән күберәк беләһегеҙ тип уйлайым».
- Һәр һорауҙы ике тапҡыр уҡығыҙ һәм вариантарҙы зур итеп күрһәтегеҙ.
- Бөтә бүлмәнән яуап көтөгөҙ. Яҡшы яуаптарҙы ҡабатлағыҙ, шулай барыһы ла ишетә.
- Яуапты бөтәһе өсөн әйтегеҙ, һуңынан төркөмгә һөйләшеү темаһын тәҡдим итегеҙ.
- Энергияны күҙәтегеҙ. Бер һорау ун минутлыҡ хикәйәләр башлаһа — ҡалдырығыҙ.
- Йыр йәки «был йәки шул» түңәрәге менән тамамлағыҙ, шулай барыһы ла еңел нәмә менән тамамлай.
Башҡа төркөм форматтары өсөн, шул исәптән картинкалы бинго һәм бергәләп йырлау өсөн, ҡарағыҙ: ҡарау йорттары өсөн төркөм эшмәкәрлектәре.
План ниндәй осраҡта үҙгәртелергә тейеш?
Әгәр кеше борсолған күренһә, тынып ҡалһа йәки бер нисә тапҡыр «белмәйем» тиһә, еңеләйтегеҙ: ике вариантҡа ҡайтығыҙ, яуапты бергәләп бирегеҙ йәки «был йәки шул» һорауҙарға күсегеҙ. Әгәр төркөм бер генә һорау тураһында бөтә кисте һөйләшергә теләһә, был уңыш. Маҡсат дөрөҫ яуаптар түгел ине. Маҡсат — яҡшы кампанияла ваҡыт үткәреү ине.
Дөйөм һорауҙар .
Деменция булған кешеләр өсөн викторина файҙалымы?
Ул йылы итеп үткәрелһә, файҙалы була ала. Alzheimer's Foundation of America викторинаны беренсе стадия өсөн эшмәкәрлектәр араһына индерә. Оҙаҡ таныш темалар тураһында һорағыҙ, вариант тәҡдим итегеҙ, берәүҙе ҡыйын хәлгә ҡуймағыҙ, яуаптарҙы һынау түгел, әңгәмә юлы итеп ҡабул итегеҙ.
Деменция өсөн викторинаның иң яраҡлы темалары ниндәй?
Оҙаҡ элек өйрәнелгән нәмәләр иң яҡшы эшләй: кешенең йәшлегендә йыр һәм йырсылар, таныш маҡал-әйтемдәр, байрамдар, ашамлыҡ, спорт һәм көндәлек тормош, мәҫәлән, һөт еткереү һәм әйләндергеслө телефондар. Яңы яңылыҡтарҙан һәм сессия барышында алдағы нәмәне иҫкә төшөрөүҙе талап иткән һорауҙарҙан ҡасығыҙ.
Викторинаны ҡарау йортонда кемде лә булһа оятҡа ҡалдырмай нисек үткәрергә?
Һәр сорауҙы бөтә төркөмгә уҡығыҙ, вариантарҙы күрһәтегеҙ йә әйтегеҙ, теләһә кемдән яуап көтөгөҙ. Айырым кешеләрҙе саҡырмағыҙ һәм иҫәп алмағыҙ. Яуап ниндәй булһа ла, йылмайып әйтегеҙ һәм «Монда кемдәр машинала кинога барғандар?» кеүек дауам һорауы бирегеҙ — шулай ул хикәйәгә әйләнә.
Соңғы стадияла викторина урынына нимә эшләргә була?
Дөрөҫ яуабы булмаған һорауҙарға күсегеҙ, мәҫәлән: «Кофе йәки сәйме?» йә «Диңгеҙме йәки тауҙармы?». Шулай уҡ таныш маҡал-әйтемдәрҙе йә йырҙарҙы бергә тамамлағыҙ. Һүрәттәрҙе ҡарап, уларҙы бергәләп тасуирлау ла яҡшы эшләй.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities · Alzheimer's Association
- What is Alzheimer's Disease? · Alzheimer's Association