Урта баҫҡыслы деменция өсөн эшмәкәрлектәр

Деменцияның урта баҫҡысы йыш ҡына иң оҙонон була, һәм ошо ваҡытта эшмәкәрлеккә реаль ярҙам кәрәк башлана. Һүҙҙәр ҡыйынлыҡ менән килә, аҙымдар ҡарышып китә, ә бер нәмә башларға ауыр тоя. Әммә файҙалы булырға һәм ҡатнашырға теләк йыш ҡына ҡала. Бәләкәй әҙерлек менән урта баҫҡыслы кеше хатта бик күп нәмәгә ҡыуана ала, айырыуса таныш эштәргә, музыкаға һәм һеҙ менән янәшә ҡарауҙа торған рәсемдәргә.

Урта баҫҡыслы деменцияла нимә яҡшы эшләй?

Ҡыҫҡа, таныш, ҡул эше булған һәм бер аҙымлы итеп бүленгән эшмәкәрлектәр иң яҡшы эшләй. Alzheimer’s Association әйтеүенсә, яңы нәмә уйлап табырға кәрәкмәй: эшмәкәрлек көндәлек тормоштың өлөше була ала, мәҫәлән, кисә ашарҙы бергә әҙерләү, баҡсасылыҡ, музыка тыңлау йәки йәйәү йөрөү.

Alzheimer’s Foundation of America билдәләүенсә, был баҫҡыстағы кешеләргә йыш ҡына файҙалы булыу тойғоһо йәки нәмәгә иғтибар һәм ҡайғырыу кәрәк була, һәм эшмәкәрлекте башлауға йәки дауам итергә ярҙам кәрәк. Уларҙың урта баҫҡыс исемлегендә сепрәк йыйыу, савыттар йыуыу, ойоҡ парлау, ябай физкультура, таныш музыка менән бейеү, йәйәү йөрөүҙәр, бергә йырлау, ябай бүлмәлә һынлау һәм фотоальбомдарға ҡарау бар.

Эшмәкәрлекте нисек әҙерләргә, ул эшләһен өсөн?

Күп эшмәкәрлек әҙерләүҙән башлана йәки бөтә. Түбәндәге ғәҙәттәр Alzheimer’s Association һәм Family Caregiver Alliance мәғлүмәттәренән алынған һәм иң ҙур айырма яһай:

1. Урынды бушатығыҙ. Телевизорҙы ҡабындырығыҙ, ишекте ябығыҙ һәм эшмәкәрлеккә кәрәк булғандан башҡа нәмәне алып ҡуйығыҙ.
2. Үҙегеҙ башлағыҙ. Сепрәк йыйып йәки ҡаҡлап башлағыҙ һәм саҡырығыҙ: «Был эште кәрәк булһа ярҙам итәһегеҙме?»
3. Күрһәтегеҙ, аҙаҡ көтөгөҙ. Бер аҙымды күрһәтегеҙ. Бармағығыҙ менән ҡағыҡ күрһәтегеҙ йәки ҡулығыҙҙы алып барығыҙ, мәҫәлән, тәлинкә ҡайҙа ултыраһын.
4. Бер ваҡытта бер аҙым бирегеҙ. «Уны ике тапҡыр бөгөгөҙ» — «Был нәмәләрҙе төҫө буйынса йыйып, бер-бер артлы һалығыҙ» тигәндән еңелерәк.
5. Ике вариант тәҡдим итегеҙ, асыҡ һорау урынына. «Зәңгәр сепрәктәрме, ағыларымы?» — «Нимә эшләргә теләйһегеҙ?» тигәндән яуап биреү еңелерәк.
6. Ауыр өлөштө үҙегеҙ башҡарығыҙ. Һеҙ үлсәйһегеҙ, улар ҡатышһын. Һеҙ энә еп кидерәһегеҙ, улар еп урайҙар.
7. Сәбәп бирегеҙ. «Был салфеткалар йәкшәмбе ашына» тигән һүҙ эште реаль итә.
8. Теләһә, ҡарап торһон. National Institute on Aging билдәләүенсә, ҡарап ултырыу ҙа ымһындырырға мөмкин.

Урта баҫҡыс өсөн эшмәкәрлек идеялары

Файҙалы эштәр

• Сепрәктәр һәм юйғыс сепрәктәр бөкләү. Бәләкәй, яҫы нәмәләр иң еңел. Йылы юйғыс сепрәктәр тултырылған себәтте бөкләп, тигеҙләп, яңынан бөкләргә мөмкин.
• Ойоҡтар парлау. Бер нисә бик төрлө пар менән башлағыҙ. Төҫө буйынса ғына йыйыу ҙа дөрөҫ.
• Ватылмай торған савыттарҙы йыуыу йәки һөртөү. Йылы, һабынлы һыу ҡулдарға рәхәт. Ултырып һөртөү аяҡтарға еңелерәк.
• Өҫтәл әҙерләү. Бер ваҡытта бер төр нәмә тотоҡсолағыҙ һәм бер урынды үҙегеҙ өлгө итеп әҙерләгеҙ.
• Аш әҙерләүгә ярҙам итеү. Бешергән картуф йыуыу, салат өҙөү йәки шәшке ҡатыштырыу. Пышаҡ менән утты һеҙ ҡулланығыҙ.
• Һыпырыу, сүпләү йәки һөртөү. Өҫтәл өсөн сепрәк, балкон өсөн еңел һыпырғыс.

Күберәк өй эштәре өсөн өй эштәре битенә ҡарағыҙ.

Музыка һәм хәрәкәт

• Иҫке яҡшы йырҙар йырлау. Үҙегеҙ башлағыҙ; күп кеше дистә йылдар беленгән йырҙарға ҡушыла. Ҡарағыҙ: музыка эшмәкәрлектәре.
• Ирекле бейеү. Тирбәлегеҙ, ҡул ҡағығыҙ йәки күңелгә ҡушылғанса хәрәкәт итегеҙ. Ултырып та була.
• Шар ташлау. Ул әкрен осһа, ултырғандан да еңел тотоу мөмкин.
• Тәғлимәтле йәйәү йөрөү. Бергә ҡыҫҡа, таныш түңәрәк юл буйлап йөрөгөҙ, кәрәк булһа, ҡулдар ҡушылып.

Рәсемдәр һәм хикәйәләр

• Фотоальбомға ҡарау. Һорау бирмәй, күргәнегеҙ тураһында әйтегеҙ: «Был машинаға ҡара. Миңә һөйләп бир.» Ҡарағыҙ: иҫкә төшөрөү эшмәкәрлектәре.
• Һөйләшеү карточкалары. Һөйләшеү карточкалары рәсемде асыҡ, тикшереү түгел һорауға бәйләй.
• Бергә иҫке фильм ҡарау. Таныш фильм һайлағыҙ, янәшә ултырығыҙ һәм ял өсөн туҡтағыҙ.

Ябай, баҫым яһамаған уйындар

• Рәсемдәр күренеп торғанда пар табыу. Пар табыу рәсемдәрҙе күренеп торғанда ҡалдыра, шулай итеп ул иҫтә ҡалдырыу түгел, ә күреү тураһында.
• Бер үк нәмәне табыу. Бер үк нәмәне табыу бер рәсем һәм ике-дүрт вариант күрһәтә.
• Бергә йыйыу. Бергә йыйыу экрандағы кейемдәрҙе йыйыу кеүек: рәсемгә баҫығыҙ, аҙаҡ уның себәтен.
• Рәсемле бинго. Рәсемле бинго ғаиләләр йыйылғанда һәм төркөмдәрҙә яҡшы тора.

Әгәр уйын ҡыйынлыҡ тыуҙырһа, туҡтағыҙ һәм башҡа нәмә эшләгеҙ. Ҡарағыҙ: бергә уйнау.

Тынғыһыҙлыҡты эшмәкәрлеккә әйләндереү

Тынғыһыҙлыҡ йәки ҡабатланған хәрәкәттең йыш ҡына сәбәбе була. Family Caregiver Alliance әйтеүенсә, шкафты өҙлөкһеҙ ҡаҡлаған кеше, бәлки, эш менән мәшғүл булырға һәм файҙалы тойоларға теләй. Alzheimer’s Association был энергияны туҡтатыу урынына тап килгән эшмәкәрлеккә йүнәлтергә кәңәш итә.

Ҡасан туҡтарға йәки юлды үҙгәртергә

Ял кәрәклеге, кәйефһеҙлек, ҡыйыналыу йәки һыҙғанышыу билдәләре күренгәндә туҡтағыҙ: ҡыбырлау, ҡаш төйөү, нәмәләрҙе эйәртеү йәки «Мин ала алмайым» тип әйтеү. Alzheimer’s Association көнөнөң башҡа ваҡытында йәки эшмәкәрлекте ябайыраҡ итеп яңынан батырырға кәңәш итә. Мәжбүр итмәгеҙ. Баш тартыу ҡурҡыуҙан йәки эштең бик ҡыйын булыуынан килергә мөмкин; ҡарағыҙ: ул «юҡ» тигәндә.

Иртәрәк туҡтау — ярай. Шулай уҡ сәй эсеп бергә ултырыу ҙа ярай. Һәләттәр тағы ла үҙгәргәндә, һуңғы баҫҡыс эшмәкәрлектәре идеялары тураға килергә мөмкин, ә 101 эшмәкәрлек башҡа күп нәмәне тәҡдим итә.