Jawawu karawa
Dǝŋgal dunya dementia-be lan, awo cida-a ngǝla-a kuru kǝriwo-a, notǝna-a kuru faltǝ fal-ro cida-a: kazǝmu kazǝptǝ, susuka laptǝ, tasa tultǝ, yirwa yirwotǝ, lele letǝ, foto kuru albom rui, kuru bǝlin foto-a kura kura-a. Dabbarru de, faltǝ burwo-a fǝletǝ, awo cidajin-a kǝma-a nyiro sǝddǝ, kuru awo-a maʼana yitǝ. Ngǝlaajinba waltǝyin ma, dawu.
- Cida-a fato-be notǝna-a ngǝla so, dalilnzǝ faida-a kuru adamgana-a notǝ-a.
- Fǝletǝ, gultǝnyi; faltǝ fal fal-ro yitǝ, kuru koro kǝriwo-a ro suro suwoli kura-a ro kǝndoro yitǝ.
- Awo cidajin-a kǝma-a nyiro sǝddǝ, kam dǝ-a awo kǝji-a cidajinro koltǝ.
- Faltǝgǝ notǝnyi-a so dalilnzǝ kam dǝ awo cidiya maŋjin-a fǝletǝyin. Da, awo faltǝgǝnzǝ-a kǝltǝnadǝ-a yitǝ.
- Rui, bana gana cidatǝ, biya lawun dawtǝ-a sammaa ngǝla.
Suro shafi adǝlan (fannu 5)
Dǝŋgal dunya dementia-be so zauro kuruwu naptǝyin, kuru sa adǝn awo cida-a bana ngǝla maŋjin. Kalima-a fando-a kǝskin, faltǝ-a kǝltǝgǝ, kuru awo laa baditǝ-a kǝskin. Amma faida-a tǝdǝ-a kuru kǝltǝgǝ cida-a maŋgǝn-a ngǝwu zauro naptǝyin. Dawari gana-a lan, kam dǝŋgal dunya dementia-be lan kǝlanzǝna dǝ awo kada lan kǝji cida, tayi cida-a fato-be, yirwa-a kuru foto-a notǝna-a nyi-a kǝltǝnadǝ lan cidiyin ma.
Awo cida-a jiri fi dǝŋgal dunya dementia-be lan ngǝla?
Awo cida-a kǝriwo-a, notǝna-a, kuru mukko-a lan cidajin-a, faltǝ fal fal-ro cida-a, ngǝla so. Alzheimer’s Association gultǝna, awo cida-a bǝlin tǝdǝro mǝradǝnyi: awo cida-a kǝndaram yaye-a lan kǝltǝgǝyin, misallo kǝltǝnadǝ lan kǝmbu dawartǝ, kulo cidatǝ, yirwa fanotǝ, biya lele letǝ.
Alzheimer’s Foundation of America fǝlezǝna, am dǝŋgal adǝn kǝlanzǝna-a so faida-a tǝdǝro biya awo laa ngurnoro maŋgǝn-a zauro mbeji, kuru awo cida-a baditǝro biya fuwutǝro bana maŋzayin. Awo cida-a dǝŋgal dunya-be ro yikkǝna-a suro-a: kazǝmu kazǝptǝ, tasa tultǝ, susuka laptǝ, kǝndoram gana cidatǝ, yirwa notǝna-a lan biskǝtǝ, lele letǝ, kǝltǝnadǝ lan yirwa yirwotǝ, zayir kura kura-a, kuru albom foto-a rui.
Futu awo cida-a dawartǝro bana yikki?
Awo cida-a kada ngǝla-a biya ngǝla bawo-a dawari-a lan dagai. Alama adǝ-a, Alzheimer’s Association-a kuru Family Caregiver Alliance-a lan gotǝna-a, bana zauro sadin:
- Na-a ngǝlaro dawu. TV-a fatǝ, cinna-a zaktǝ, kuru awo cida-a dǝ ro mǝradǝna-a bas de.
- Nyima badinǝm. Kazǝptǝ biya gǝrtǝ-a badinǝm kuru shi-a bowonǝm: “Awo adǝ-a bana sadǝmi wa?”
- Fǝletǝ, daji fattǝ. Faltǝ fal fǝletǝ. Mukkonǝm lan biya shawari yitǝ, misallo na tasa-a yikkin-a fǝletǝ.
- Loktu fal-a lan faltǝ fal yitǝ. “Retǝro kazǝptǝ” so “adǝ-a kazǝptǝ kuru kalaro gǝptǝ” lan ngǝla.
- Suro kǝndoro yitǝ, koro kura-a gǝnyi. “Tawul bulu-a ra, tawul bulla-a ra?” so “Awi cidiya raamma?” lan ngǝla.
- Awo cidajin-a kǝma-a nyiro sǝddǝ. Nyi kǝlanzǝm, shi gǝrjin. Nyi zare-a yikǝm, shi gǝrjin.
- Dalil yitǝ. “Napkin adǝ-a kǝmbu ladǝ-be ro” awo-a faidanzǝ-a fǝletǝyin.
- Ruiya raama, koltǝ. National Institute on Aging gultǝna, rui basma kǝjiro walzǝyin.
Shawari awo cida-a dǝŋgal dunya-be ro
Cida-a fato-be
- Tawul-a kuru tawul gana-a kazǝptǝ. Awo gana-a, reta-a so ngǝla. Tawul gana waatǝ-a kazǝptǝ, tǝlaltǝ, kuru kuru kazǝptǝyin.
- Susuka laptǝ. Susuka jili gade-a gana lan badinǝm. Kalaro bas laptǝma ngǝla.
- Tasa namtǝnyi-a tultǝ biya ngamtǝ. Nji waatǝ-a, sabul-a lan tultǝ-a mukkoro kǝji. Naptǝ lan ngamtǝ-a siro ngǝla.
- Tebur dawartǝ. Awo jili fal fal-ro yitǝ, kuru nyima na fal dawarro misal fǝletǝ.
- Kǝmbu dawartǝn bana sadǝ. Dankali tultǝ, salat cirtǝ, biya tasa lan gǝrtǝ. Nyi wuka-a kuru kǝnnu-a sutǝm.
- Feratǝ, kura tultǝ, biya cintǝ. Teburro tawul-a, biya baranda-ro fǝrǝm gana-a.
Shawari gade-a ro cida-a fato-be rui.
Yirwa-a kuru gǝrtǝgǝ
- Yirwa notǝna-a yirwotǝ. Nyima yirwotǝ-a badinǝm; am kada yirwa saa kadan notǝna-a lan kǝltǝgǝyin. Awo cida-a yirwa-be rui.
- Biskǝtǝ. Gǝrtǝgǝ, mukko baktǝ, biya futu kǝjiro cidǝ. Naptǝ lanma ngǝla.
- Balon baktǝ. Dǝgan naptǝyin kuru kursi lan taiyin-a ngǝla.
- Kǝltǝnadǝ lan lele letǝ. Na kǝriwo-a, notǝna-a lan kǝltǝnadǝ lele lewono, mǝradǝnama, mukko lan tai.
Foto-a kuru labar
- Albom foto-a rui. Awo rumin-a gultǝ, koro koronyi: “Motǝr adǝ rui. Awo-a gultǝ.” Awo cida-a taktǝgǝ-be rui.
- Kati mana-be faidatǝ. Kati mana-be foto-a kuru koro kǝriwo-a, jarabtǝ bawo-a kǝltǝsǝyin.
- Film kǝrǝ-a kǝltǝnadǝ lan rui. Film notǝna-a kartǝ, kǝrǝnnzǝn napkǝ, kuru loktu loktu dawu.
Bǝlin kura kura-a, kǝskin bawo-a
- Foto laptǝ-a, foto-a fǝlezǝna. Foto laptǝ foto-a fǝlezǝna kolzǝyin, adǝ nankaro rui-a, taktǝ-a gǝnyi.
- Tilonzǝ-a mata. Tilonzǝ-a mata foto fal fǝlezǝyin kuru suro indi-a ro dewu fǝlezǝyin.
- Kǝltǝnadǝ lan laptǝ. Kǝltǝnadǝ lan laptǝ kazǝmu kǝndaramnǝm-a fǝlezǝyin: foto-a rǝptǝ, daji basketnzǝ-a rǝptǝ.
- Bingo foto-be. Bingo foto-be samno fato-be-a kuru jama-a ro ngǝla.
Bǝlin dǝ kashshawa badizǝnama, dawu kuru awo gade cidǝ. Futu kǝltǝnadǝ lan bǝlinzǝ rui.
Faltǝgǝ notǝnyi-a awo cida-aro faltǝgǝ
Faltǝgǝ notǝnyi-a biya awo-a faltǝgǝ-a ngǝwu dalilnzǝ mbeji. Family Caregiver Alliance fǝlezǝna, kam sanduk kǝndobe loktu sammaa falaajin dǝ, mǝradǝnzǝ awo cidiya-a kuru faidanzǝ-a notǝ ma. Alzheimer’s Association shawari sadin, kǝndoram dǝ-a awo cida-a kǝltǝnadǝ-a ro faltǝgǝ, dawunyin ba.
| Awo rumin | Awo laa yitǝ |
|---|---|
| Tebur cimtǝ biya tawatǝ | Tawul ngǝudi-a kuru tebur-a cintǝro koro |
| Si gǝrtǝnyi biya baktǝ | Yirwa ritmunzǝ-a lan kǝltǝgǝ baktǝ biya mukko baktǝ |
| Sanduk biya kǝndaram falaatǝ | Kazǝmu biya tawul gana-a lan basket fal kazǝptǝro kuru laptǝro |
| Koro tilo-a loktu sammaa koro | Kǝlaanzǝ naptǝro gultǝ, daji yirwa biya cida-a kǝltǝnadǝ cidǝ |
| Lele letǝ dawunyin | Kǝltǝnadǝ lan lele letǝ, biya cida-a awo gotǝ-a mbeji |
| Kajiri dunyan naptǝ bawo | Cida-a naptǝ-a, notǝna-a nur ngǝla-a lan; kajiri dunyan naptǝ bawo rui |
Sa dawtǝ biya faltǝgǝ-a
Logǝgǝ, kashshawa, nangu, biya gǝmbaro alamanzǝ-a rumma dawu, misallo naptǝ bawo, fuskǝ kǝkkǝrǝptǝ, awo-a dutǝ, biya “Rakǝnyi” gultǝ. Alzheimer’s Association shawari sadin, sa gade lan jarabtǝ biya awo cida-a ngǝlaro dawu. Dunonyi. Dawo-a rita biya awo cida-a kǝskinzǝ-a lan isǝyin; sa shi “aʼa” canna ma rui.
Lawun dawtǝma ngǝla. Shayi-a lan kǝltǝnadǝ naptǝma ngǝla. Raksa-a faltǝnama, shawari awo cida-a dǝŋgal ngawo-be lan ngǝla walzǝyin, kuru awo cida-a 101 lan shawari kada mbeji.
Kura-kura bayintin
Awo cida-a jiri fi dǝŋgal dunya dementia-be lan ngǝla?
Awo cida-a kǝriwo-a, notǝna-a, kuru mukko-a lan cidajin-a ngǝla so: tawul kazǝptǝ, susuka laptǝ, tasa tultǝ, tebur dawartǝ, yirwa notǝna-a yirwotǝ, lele letǝ, albom foto-a rui, kuru bǝlin foto-a kura kura-a. Awo-a fal fal-ro faltǝ kuru kǝltǝnadǝ lan cidǝ.
Futu kam dementia-a kǝlanzǝna-a awo cida-alan baditǝro bana yikki?
Awo-a sammaa dabbarru, daji nyima badinǝm kuru bananzǝro korǝ: 'Tawul adǝ-a bana sadǝmi wa?' Am kada awo-a lan kǝltǝgǝ cida-a ra, amma baditǝ-a kǝskin. Faltǝ burwo-a fǝletǝ, bayanna-alan ngǝla.
Awo fal-a loktu sammaa cidiya, awi dikki?
Awo-a faltǝgǝ loktu sammaa so ngǝla zauro laa, kuru kam dǝ awo cidiya biya kǝlaanzǝ naptǝro maŋjin-a fǝletǝyin. Tussǝnyin, awo faltǝgǝnzǝ-a kǝltǝnadǝ-a yitǝ, misallo tawul gana kazǝptǝro biya yirwa kǝltǝnadǝ lan yirwotǝro.
Awo-a kalkallo cizǝna, awi dikki?
Awo laa adǝn ba, ngǝla koltǝ. Tawul jili gade lan kazǝptǝna biya cokali na gade lan yikkǝna-a faidanzǝ ba. Tussǝtǝ-a kamro kashshawa fǝletǝyin, amma futu cidǝna dǝ-a raksa kuru faidanzǝ-a yizǝyin.
Dalilwa
Andiye kəlan chaptin jamiyya kuru nazari shafi adǝ kəlan dazanadəro. Kuru kəlanzə sammaso dǝganaza sa shafi dǝ bəlindotəlan.
- Middle-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging