संध्याकाळची अस्वस्थता: डिमेन्शिया असलेल्यांसाठी शांत उशिरा दुपारचे उपक्रम

अनेक कुटुंबांना एकच प्रकार जाणवतो: सकाळ बरीच शांत असते, पण दुपार पुढे सरकते तशी डिमेन्शिया असलेली व्यक्ती अस्वस्थ, चिंताग्रस्त, गोंधळलेली किंवा चिडखोर होते. त्या येरझारा घालतात, घरात असूनही “घरी जायचे आहे” म्हणतात, किंवा लगेच अस्वस्थ होतात. याला अनेकदा सनडाउनिंग म्हटले जाते.

यावर एकच उपाय नाही, पण दिवसाची लय, खोली आणि आपण देत असलेल्या उपक्रमांचा प्रकार यांतील बदलांमुळे उशिरा दुपारी अधिक शांतता येऊ शकते. हे पान National Institute on Aging आणि Alzheimer’s Association कडील व्यावहारिक, बिगर-वैद्यकीय कल्पना एकत्र करते. हा वैद्यकीय सल्ला नाही. लक्षणे नवीन असतील, अचानक आली असतील किंवा वाढत असतील, तर व्यक्तीच्या डॉक्टरांशी बोला.

सनडाउनिंग म्हणजे काय?

सनडाउनिंग म्हणजे उजेड कमी होताना, उशिरा दुपारी किंवा संध्याकाळच्या सुरुवातीला, सुरू होणारी किंवा वाढणारी अस्वस्थता, खळबळ, चिडचिड किंवा गोंधळ. National Institute on Aging (NIA) नमूद करते की खूप थकल्यामुळे दिवसाच्या उत्तरार्धातील अस्वस्थता वाढू शकते.

दिवसाच्या उत्तरार्धातील अस्वस्थता कशामुळे वाढू शकते?

अनेक गोष्टी हातभार लावू शकतात, अनेकदा एकत्र. Alzheimer’s Association अशा घटकांची यादी देते:

• पूर्ण दिवसानंतरचा थकवा;
• नवीन किंवा गोंधळात टाकणारा परिसर;
• “शरीरातील अंतर्गत घड्याळ” जुळेनासे होणे, ज्यामुळे व्यक्तीला दिवसा झोप आणि रात्री जाग येते;
• कमी प्रकाश आणि सावल्या, ज्या गोंधळ निर्माण करू शकतात;
• आजूबाजूच्या लोकांचा ताण किंवा चिडचिड जाणवणे;
• कमी झोप लागणे, जे वृद्धांमध्ये सामान्य आहे.

NIA अस्वस्थतेची आणखी सर्वसाधारण कारणे जोडते, ज्यात वेदना, नैराश्य किंवा ताण, खूप कमी विश्रांती, बद्धकोष्ठता, खूप आवाज किंवा खूप माणसे, आणि काही औषधे किंवा औषधांचा परस्परांवरील परिणाम यांचा समावेश आहे.

संध्याकाळ शांत होण्यासाठी मी दिवसाची योजना कशी आखू?

कष्टाच्या गोष्टी आधीच्या वेळी हलवा आणि उशिरा दुपार सौम्य आणि अंदाज येण्याजोगी ठेवा. NIA आणि Alzheimer’s Association दोघेही नियमित दिनचर्येची शिफारस करतात. एक नमुना दिवस, आपल्या स्वतःच्या दिवसाला जुळवण्यासाठी:

स्रोतांमधील काही विशिष्ट मुद्दे:

• दिवसाचा प्रकाश. NIA रोज सूर्यप्रकाशासाठी बाहेर किंवा खिडकीजवळ वेळ घालवण्याची व्यवस्था करण्याचे सुचवते.
• रोज हालचाल, पण फार नाही. NIA म्हणते की खूप उपक्रमांची योजना न करता रोज शारीरिकदृष्ट्या सक्रिय राहण्याचे ध्येय ठेवा.
• दिवसाच्या उत्तरार्धातील पेये. दिवसाच्या उत्तरार्धात दारू आणि कॉफी किंवा कोलासारखी कॅफिन असलेली पेये टाळा (NIA). Alzheimer’s Association निकोटिनचाही उल्लेख करते.
• झोप. दिवसाच्या उत्तरार्धात लांब झोप आणि डुलक्या टाळण्यास प्रोत्साहन द्या (NIA). रात्रीच्या झोपेची अडचण असेल तर दिवसाच्या झोपा मर्यादित करण्याचे Alzheimer’s Association सुचवते.

स्थिर दिवस कसा बनवायचा याबद्दल अधिक माहितीसाठी दैनंदिन दिनचर्येचे उपक्रम पाहा.

उशिरा दुपारी मी घर अधिक शांत कसे करू?

आवाज कमी करा, प्रकाश वाढवा आणि ओळखीच्या गोष्टी जवळ ठेवा.

• तेजस्वी, एकसमान प्रकाश. Alzheimer’s Association संध्याकाळी घर चांगले उजळलेले ठेवण्याची शिफारस करते. सावल्या दिसण्यापूर्वी जागा उजळवा.
• कमी आवाज. टीव्ही आणि रेडिओ बंद करा किंवा कमी करा, आणि या वेळी पाहुणे किंवा घरातील गडबडीची कामे मर्यादित ठेवा. Alzheimer’s Association संध्याकाळची उत्तेजना, जसे की टीव्ही, कामे आणि मोठे संगीत, कमी करण्याचे सुचवते.
• ओळखीचा आराम. NIA सुखद संगीत आणि आवडत्या वस्तू व फोटो घरभर ठेवण्याचे सुचवते.
• आराम तपासणी. Alzheimer’s Association वेदना, भूक, तहान, बद्धकोष्ठता, भरलेले मूत्राशय, थकवा, संसर्ग आणि त्वचेची जळजळ तपासण्याची आणि खोली आरामदायी तापमानात ठेवण्याची शिफारस करते.
• आपला स्वतःचा मूड. लोकांना ताण जाणवतो. आपल्या स्वतःच्या चिंता तणाव वाढवत असतील, तर वेग कमी करण्याचे आणि शांत होण्याचा प्रयत्न करण्याचे NIA सुचवते.

उशिरा दुपारी आपण कोणते शांत उपक्रम करू शकतो?

ओळखीचे, घाई नसलेले आणि थांबायला सोपे उपक्रम निवडा. Alzheimer’s Association शांत संगीत, फोटो किंवा आवडता चित्रपट अशा सुखद उपक्रमांचे, आणि अस्वस्थता कमी करण्यासाठी एकत्र फेरफटक्याचे सुचवते. NIA खाऊ किंवा पेय, आवडता टीव्ही कार्यक्रम, संगीत, फेरफटका, वाचन, किंवा कपड्यांच्या घड्यांसारखे साधे घरगुती काम सुचवते.

करून पाहण्याच्या कल्पना:

1. एकत्र कपड्यांच्या घड्या घाला. NIA या प्रकारचे साधे घरगुती काम सुचवते. टॉवेल हाताळायला सोपे असतात, आणि कामाला स्पष्ट शेवट असतो.
2. आवडते संगीत लावा. त्यांच्या तरुणपणातली ओळखीची गाणी, हळू आवाजात. सोबत गुणगुणणेही चालते. आणखी कल्पना संगीत उपक्रम मध्ये.
3. फोटो पाहा. फोटो अल्बम, किंवा फोटो जोड्या मध्ये चित्रे दिसत ठेवून कुटुंबाचे काही फोटो, शांत संभाषणाकडे नेऊ शकतात.
4. छोटा फेरफटका मारा. अंधार पडण्यापूर्वी बागेत, गल्लीत किंवा पडवीत.
5. खाऊ आणि पेय एकत्र घ्या. साधे, गरम, कॅफिन नसलेले काहीतरी, एकत्र टेबलाशी.
6. सौम्य जुळवणे. चार फरशा आणि चित्रे दिसत असलेले चित्र जोड्या सुरू करायला सोपे आणि थांबवायला सोपे आहे.
7. रंगवणे. स्क्रीनवर किंवा छापलेल्या पानावर रंगवायची पाने, पूर्ण करण्याचे ध्येय न ठेवता.
8. पाहणे आणि बोलणे. गप्पांची कार्डे एक चित्र आणि खुला प्रश्न देतात. नुसते पाहणेही पुरेसे आहे.
9. श्वासाचा थांबा. शांत श्वास हा आपण स्वतः सुरू आणि बंद करता येणारा संथ, शांत थांबा आहे.
10. हातांची कामे. बटणे किंवा मोजे वेगळे करणे, मऊ चादर सपाट करणे, किंवा ओळखीची वस्तू हातात धरणे. इंद्रियांचे उपक्रम पाहा.

दिवसाच्या उत्तरार्धात नवे खेळ, गर्दीची बाहेर जाणे आणि खूप स्मरण किंवा एकाग्रता लागणारे काहीही टाळा. ते सकाळसाठी राखून ठेवा.

अस्वस्थता सुरू झाली की मी काय करावे?

शांत राहा, खात्री द्या आणि हळूच दिशा बदला. NIA शांतपणे बोलणे, व्यक्तीच्या काळज्या ऐकणे, वाद टाळणे, त्या सुरक्षित आहेत अशी खात्री देणे, आणि मदत होत असेल तर हलका स्पर्श करणे सुचवते. मग लक्ष दुसरीकडे वळवण्याचा प्रयत्न करा: खाऊ, पेय, संगीत किंवा फेरफटका.

Alzheimer’s Association “तुम्ही इथे सुरक्षित आहात” आणि “तुम्ही अस्वस्थ आहात याचे मला वाईट वाटते” अशी वाक्ये सुचवते, आणि प्रकाश वाढवण्याचा, वेग कमी करण्याचा आणि उत्तेजना मर्यादित करण्याचा सल्ला देते. व्यक्तीला कोपऱ्यात कोंडू नका, गर्दी करू नका, तिला आवरू नका किंवा तिच्याशी वाद घालू नका.

व्यक्ती आक्रमक झाली, तर वर्तन थांबेपर्यंत सुरक्षित अंतरावर राहण्याचा सल्ला NIA देते. आणीबाणीत आपला स्थानिक आपत्कालीन क्रमांक लावा आणि व्यक्तीला डिमेन्शिया आहे असे सांगा.

शांत करणाऱ्या शब्दांबद्दल अधिक माहिती आमच्या संवाद आणि ते नाही म्हणतात तेव्हा काय करावे मार्गदर्शकांत आहे.

कारणे मी कशी शोधावीत?

एक-दोन आठवडे छोटी नोंद ठेवा. सनडाउनिंगच्या प्रसंगांपूर्वी काय घडते याचा मागोवा घेऊन कारणे ओळखण्याची शिफारस Alzheimer’s Association करते. अस्वस्थता कधी सुरू झाली, आधीच्या तासात काय घडले, झोपा, जेवण आणि पेये, पाहुणे, आवाज आणि प्रकाश यांची नोंद करा. नोंद डॉक्टरांकडे न्या. NIA नमूद करते की वर्तनातील बदलांची नोंद ठेवल्याने काळजी घेणाऱ्यांना आणि आरोग्यसेवा पुरवठादारांना एखादा प्रकार ओळखायला मदत होऊ शकते.

सनडाउनिंगबद्दल मी डॉक्टरांना केव्हा फोन करावा?

अस्वस्थता नवीन असेल, अचानक वाढली असेल, किंवा इतर बदलांसह येत असेल, तर व्यक्तीच्या डॉक्टरांशी संपर्क साधा. NIA म्हणते की वर्तनातील अचानक किंवा झपाट्याने चढउतार होणारे बदल, विशेषतः संसर्गानंतर किंवा औषधांमध्ये अलीकडे बदल झाल्यानंतर, डॉक्टरांच्या लक्षात ताबडतोब आणून दिले पाहिजेत.

संध्याकाळ अवघड करू शकणाऱ्या गोष्टी तपासायला डॉक्टरांना सांगा. Alzheimer’s Association लघवीच्या मार्गाचे संसर्ग, लघवीवर नियंत्रण नसणे, अस्वस्थ पाय (restless legs) आणि स्लीप अॅप्निया अशा शारीरिक समस्यांचा उल्लेख करते, आणि प्रत्येक औषधासाठी दिवसाच्या कोणत्या वेळा सर्वोत्तम आहेत ते विचारण्याचे सुचवते. NIA वेदना, बद्धकोष्ठता आणि औषधांचे दुष्परिणाम किंवा परस्परांवरील परिणाम यांना अस्वस्थतेच्या संभाव्य कारणांमध्ये गणते.

Alzheimer’s Association म्हणते की अल्झायमरशी जोडलेल्या झोपेच्या समस्यांसाठी औषधविरहित पद्धतींना सर्वसाधारणपणे प्राधान्य दिले जाते, आणि त्या अयशस्वी झाल्यावरच, धोके आणि फायदे तोलल्यानंतर, दिवसाच्या उत्तरार्धातील अस्वस्थतेसाठी औषधाचा विचार केला पाहिजे. तो निर्णय डॉक्टरांचा आहे. वैद्यकीय सल्ल्याशिवाय कोणतेही औषध, झोपेचे साधन किंवा पूरक पदार्थ सुरू करू नका, थांबवू नका किंवा बदलू नका.

संध्याकाळ मी स्वतः कशी पार करू?

उशिरा दुपार हा काळजी घेणाऱ्याच्या दिवसातील सर्वात कठीण भाग असू शकतो. शक्य असेल तर आठवड्यातून काही दिवस, एका तासासाठी का होईना, उशिरा दुपार सांभाळायला कुटुंबातील सदस्याला, मित्राला किंवा पगारी मदतनिसाला सांगा. आमचे काळजी घेणाऱ्याची स्वतःची काळजी मार्गदर्शक विश्रांतीचे पर्याय आणि आपल्या देशातील डिमेन्शिया हेल्पलाइनची यादी देते.