ལན་ཐུང་ཀུ།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ (Sundowning) ཟེར་མི་འདི་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་སམ་དགོང་མོ་ལུ་ མི་བདེ་བ། སེམས་ཁྲལ། ཡང་ན་ཁོང་ཁྲོ་ལྡན་ཏེ་ འགོ་བཙུགས་པའམ་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་བའི་གནས་སྟངས་ལུ་ཟེརཝ་ཨིན། ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད་པའི་ལམ་སྟོན་ཚུ་ནང་ ཉིན་རེའི་ལམ་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་བཞག་པ། ཉིནམ་གུ་ཉི་འོད་དང་བྱེད་ལས་བྱེད་པ། ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཉལ་གཞི་ཉུང་བཅུག་པ། ཀ་ཕི་ལ་སོགས་པ་ཉུང་བཅུག་པ། ས་རུབ་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ནང་ན་གློག་འོད་བཏོན་པ། ཁང་མིག་ཁ་རྒྱབ་ཞི་འཇགས་བཟོ་བ། དེ་ལས་ རོལ་དབྱངས་ཉན་པ། པར་བལྟ་བ། ཡང་ན་གོས་ཆུང་བལྟབ་པ་བཟུམ་གྱི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས་ཚུ་བྱེད་པ་ཚུ་ཨིན། ནད་རྟགས་གསརཔ་ཡང་ན་ཧེ་མ་ལས་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་བ་ཅིན་ སྨན་པ་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ།
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཟེར་མི་འདི་ ཉིམ་གསོག་ཏེ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ མི་བདེ་བའམ་སེམས་ཁྲལ་འགོ་བཙུགས་པའམ་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་བ་ལུ་ཟེར།
- དཀའ་ངལ་དང་ལས་ཀ་ཚབས་ཆེ་བ། ཕྱི་ཁར་འགྱོ་ནི། ཁྲུས་གཏང་ནི་ཚུ་ ཞོགས་པ་ཡང་ན་ཉིམ་ཕྱེད་སྔ་པོ་ལུ་བྱེད།
- ཉི་འོད་ལེན་པ། ཉིན་རེ་འགྲུལ་བཞུད་འབད་བ། ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཉལ་གཞི་ཉུང་བཅུག་པ། དེ་ལས་ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀ་ཕི་ལ་སོགས་པ་ཉུང་བཅུག་མི་འདི་གིས་ དགོང་མོ་ཞི་འཇགས་སྦེ་འགྱོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད།
- ས་རུབ་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ་ནང་གློག་འོད་བཏོན། སྒྲ་སྐད་ཉུང་བཅུག དེ་ལས་ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས་ལུ་བསྒྱུར།
- ག་ཅི་གིས་མི་བདེ་བ་བཟོ་མི་ཨིན་ན་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ ཉིནམ་ལ་ལོ་ཅིག་གི་དོན་ལུ་ཐུང་ཀུ་སྦེ་བརྗེད་ཐོ་བཀོད། མི་བདེ་བ་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ ཁྱོད་ར་ཞི་འཇགས་དང་སེམས་གསོ་སྦེ་སྡོད།
- ནད་རྟགས་གསརཔ་ཡང་ན་ཧེ་མ་ལས་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་བ་ཅིན་ སྨན་པ་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་དགོ། ན་ཟུག ནད་འབུ་ཡང་ན་སྨན་གྱིས་ཀྱང་ཆ་ཤས་བྱེད་སྲིད།
ཤོག་ངོས་འདིའི་སྟེང་དུ།9 དོན་ཚན།)
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཟེར་མི་འདི་ག་ཅི་སྨོ?
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཚབས་ཆེར་བཟོ་མི་ག་ཅི་ཚུ་ཨིན་སྲིད?
- དགོང་མོ་ཞི་འཇགས་སྦེ་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཉིནམ་གྱི་ལམ་ལུགས་ག་དེ་སྦེ་འཆར་གཞི་བཟོ་དགོ?
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཁང་མིག་ནང་ཞི་འཇགས་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་བཟོ་དགོ?
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱིས་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས་ག་ཅི་བྱེད་ཚུགས?
- མི་བདེ་བ་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ ང་གིས་ག་ཅི་འབད་དགོ?
- རྒྱུ་མཚན་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི?
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཀྱི་སྐོར་ལུ་ ནམ་སྨན་པ་ལུ་འབོད་དགོ?
- དགོང་མོའི་དུས་ཚོད་ནང་ ང་ར་ག་དེ་སྦེ་སྡོད་དགོ?
བཟའ་ཚང་མང་ཤོས་ཅིག་གིས་ ལམ་ལུགས་གཅིག་པ་འདི་མཐོངམ་ཨིན: ཞོགས་པ་ལུ་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་འགྱོཝ་ཨིན་རུང་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ལུ་ ཁྱོད་ཀྱིས་བདག་འཛིན་འཐབ་མི་ དྲན་ཤེས་ཉམས་ཏེ་ཡོད་པའི་མི་དེ་ མི་བདེ་བ། སེམས་ཁྲལ། སེམས་ཁྲལ་འཐོམ་པ། ཡང་ན་ཁོང་ཁྲོ་ལྡན་ནི་ཚུ་འགོ་བཙུགསཔ་ཨིན། ཁོང་གིས་ འཆག་འཆགཔ་འབད་སྲིད། ཁང་མིག་ནང་སྡོད་རུང་ “ཁྱིམ་ལུ་འགྱོ་དགོ” སྦེ་དྲི་སྲིད། ཡང་ན་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ཁོང་ཁྲོ་ལང་སྲིད། འདི་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ (sundowning) ཟེར་སླབ་ཨིན།
འདི་ལུ་ ཐབས་ཤེས་གཅིག་རྐྱང་མེད་རུང་ ཉིནམ་གྱི་ལམ་ལུགས། ཁང་མིག་གི་གནས་སྟངས། དེ་ལས་ཁྱོད་ཀྱིས་ཕུལ་མི་བྱེད་ལས་ཀྱི་རིགས་ཚུ་བསྒྱུར་བཅོས་འབད་བ་ཅིན་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཞི་འཇགས་སྦེ་འགྱོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད། ཤོག་ལེབ་འདི་ནང་ National Institute on Aging དང་ Alzheimer’s Association ལས་ སྨན་མེད་པའི་ལག་ལེན་བསྟར་བཏུབ་པའི་བསླབ་བྱ་ཚུ་བསྡུ་ཡོདཔ་ཨིན། འདི་སྨན་བཅོས་ཀྱི་སླབ་སྟོན་མེན། ནད་རྟགས་འདི་གསརཔ་ཨིན་པ་ཅིན། ཡང་ན་ཧོད་ལས་འགོ་བཟུང་ཡོད་པ་ཅིན། ཡང་ན་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་དོ་ཡོད་པ་ཅིན་ ཁོང་གི་སྨན་པ་དང་གཅིག་ཁར་གྲོས་བསྡུར་འབད།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཟེར་མི་འདི་ག་ཅི་སྨོ?
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཟེར་མི་འདི་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་སམ་དགོང་མོ་སྔ་པོ་ལུ་ ཉིམ་གསོག་ཏེ་འགྱོ་བའི་སྐབས་ མི་བདེ་བ། སེམས་ཁྲལ། ཁོང་ཁྲོ། ཡང་ན་སེམས་ཁྲལ་འཐོམ་པ་ཚུ་འགོ་བཙུགས་པའམ་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་བ་ལུ་ཟེརཝ་ཨིན། National Institute on Aging (NIA) གིས་ ཐང་ཆད་དྲགས་པ་ཅིན་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་འཕར་སྲིད་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཚབས་ཆེར་བཟོ་མི་ག་ཅི་ཚུ་ཨིན་སྲིད?
རྒྱུ་མཚན་ལེ་ཤ་ཅིག་མཉམ་དུ་ཆ་ཤས་བྱེད་སྲིད། Alzheimer’s Association གིས་ འོག་གི་རྒྱུ་མཚན་ཚུ་བརྗོད་ཡོད:
- ཉིནམ་ཧྲིལ་བུ་ལས་ཀ་འབད་ཞིནམ་ལས་ཐང་ཆད་པ།
- ས་ཁོངས་གསརཔ་ཡང་ན་སེམས་ཁྲལ་འཐོམ་མི།
- ལུས་ཀྱི་ནང་ཁུལ་གྱི་དུས་ཚོད་ (body clock) མི་མཐུན་པས་ ཉིནམ་གུ་ཉལ་འདོདཔ་དང་མཚན་མོ་མིག་དཀར་འབྱུང་བ།
- གློག་འོད་ཉུང་བ་དང་གྲིབ་མ་ཚུ་གིས་སེམས་ཁྲལ་འཐོམ་བཟོ་བ།
- མཐའ་འཁོར་གྱི་མི་ཚུ་གི་སེམས་ཁྲལ་དང་བློ་ཕམ་ཚོར་བ།
- ཉལ་གཞི་ཉུངམ་སྦེ་དགོཔ་ འདི་ག་རྒས་ཆེ་བའི་མི་ལུ་སྤྱིར་བཏང་མཐོངམ་ཨིན།
NIA གིས་ མི་བདེ་བ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་གཞན་ཚུ་ཡང་སླབ་ཨིན། དཔེར་ན་ ན་ཟུག སེམས་ཁྲལ་ཡང་ན་དཀའ་ངལ། ངལ་གསོ་མ་ལངམ། ལོངས་མ་བཤལ་བ། སྒྲ་སྐད་དྲགས་པའམ་མི་མང་དྲགས་པ། དེ་ལས་སྨན་ཁ་ཤས་ཡང་ན་སྨན་གྱི་ཕན་ཚུན་ནུས་པ་ཚུ་ཨིན།
དགོང་མོ་ཞི་འཇགས་སྦེ་འགྱོ་ནི་ལུ་ ཉིནམ་གྱི་ལམ་ལུགས་ག་དེ་སྦེ་འཆར་གཞི་བཟོ་དགོ?
ལཱ་ཁག་ཆེ་བའི་བྱེད་ལས་ཚུ་ཉིནམ་གྱི་སྔ་པོ་ལུ་བསྒྱུར་ཞིནམ་ལས་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་འདི་ ཞི་འཇགས་དང་སྔོན་ཤེས་འབད་བཏུབ་སྦེ་བཞག། NIA དང་ Alzheimer’s Association གཉིས་ཆ་རང་གིས་ ཉིན་རེའི་ལམ་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་བཞག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། ཁྱོད་རའི་གནས་སྟངས་དང་བསྟུན་ཏེ་བསྒྱུར་བཏུབ་པའི་ཉིནམ་གྱི་དཔེ་གཞི་ཅིག:
| དུས་ཚོད | ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད་པའི་བྱ་བ |
|---|---|
| ཞོགས་པ | མི་མང་ཤོས་ཀྱིས་དྲན་ཤེས་གསལ་བའི་སྐབས་ ཐུག་འཕྲད། ཁྲུས་གཏང་ནི། ཕྱི་ཁར་འགྱོ་ནི། དེ་ལས་ལཱ་ཁག་ཆེ་བའི་ལས་ཀ་ཚུ་བྱེད། |
| ཞོགས་ཀས་ཕྱེད | ཕྱི་ཁར་ཡང་ན་ཉི་འོད་འཐོར་སའི་སྒེའུ་ཁུང་གི་ཁ་ཐུག་ལུ་དུས་ཚོད་སྤྱད། འགྲུལ་བཞུད་ཡང་ན་བྱེད་ལས་གཞན་འབད། |
| ཉིན་གུང | ཉིན་གུང་གི་ཟས་མང་ཙམ་ཟ། (Alzheimer’s Association གིས་ ཉིན་གུང་ཟས་མང་ཙམ་དང་དགོང་ཟས་ཡངས་ཤོས་ཟ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།) |
| ཉིམ་ཕྱེད་སྔ་པོ | དགོས་མཁོ་ཡོད་པ་ཅིན་ངལ་གསོ་སྦེ་སྡོད་རུང་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་རིངམ་སྦེ་མི་ཉལ་ནི་ལུ་གཟབ། |
| ཉིམ་ཕྱེད་བར་མ | ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས། ཟས་ཕྲུག་དང་འཐུང་ནི་ཅིག། ཀ་ཕི་ལ་སོགས་པ་མི་འཐུང་། |
| ས་རུབ་མ་འགྱོ་བའི་ཧེ་མ | ས་མ་རུབ་པའི་ཧེ་མ་ནང་ ནང་གི་གློག་འོད་བཏོན་ཞིནམ་ལས་ཡོལ་ཐིག་བཀག |
| དགོང་མོ | ཡངས་ཤོས་ཀྱི་ཟས། ཁ་རྒྱབ་ཀྱི་རོལ་དབྱངས། བརྩོན་ཤུགས་ཉུང་བ། ཉལ་ནིའི་ལམ་ལུགས་གཅིག་མཚུངས་བཞག། |
འབྱུང་ཁུངས་ནང་ལས་གལ་ཆེ་བའི་གནད་དོན་ལ་ལོ་ཅིག:
- ཉི་འོད། NIA གིས་ ཉིན་རེ་ཕྱི་ཁར་ཡང་ན་སྒེའུ་ཁུང་གི་ཁ་ཐུག་ལུ་ ཉི་འོད་ལེན་ནིའི་དུས་ཚོད་འཆར་གཞི་བཟོ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
- ཉིན་རེའི་ལུས་སྦྱོང་། ཉིན་རེ་ལུས་སྦྱོང་འབད་རུང་ བྱེད་ལས་མང་དྲགས་པ་མི་འཆར་ནི་ལུ་ NIA གིས་སླབ་ཨིན།
- ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་འཐུང་ནི། ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཆང་དང་ ཀ་ཕི་ཡང་ན་ཀོ་ལ་བཟུམ་གྱི་ཀ་ཕི་ཡོད་པའི་འཐུང་ནི་ཚུ་ཟ་ནི་ལས་འཛེམ། (NIA) Alzheimer’s Association གིས་ ཏམ་ཁུ་ཡང་བརྗོད་ཡོད།
- ཉལ་གཞི། ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་རིངམ་སྦེ་ཉལ་ནི་དང་ ཉལ་འདོདཔ་སྦེ་སྡོད་ནི་ལས་འཛེམ། (NIA) མཚན་མོ་ཉལ་གཞི་ལེགས་ཤོམ་མི་འབབ་པ་ཅིན་ ཉིནམ་གུ་ཉལ་ནི་ཉུང་བཅུག་ནི་ལུ་ Alzheimer’s Association གིས་སླབ་ཨིན།
ཉིན་རེའི་ལམ་ལུགས་བརྟན་པོ་བཟོ་ནིའི་སྐོར་ལུ་ ཉིན་རེའི་ལམ་ལུགས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ བལྟ།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཁང་མིག་ནང་ཞི་འཇགས་སྦེ་ག་དེ་སྦེ་བཟོ་དགོ?
སྒྲ་སྐད་ཉུང་བཅུག གློག་འོད་ཁ་སྐོང་འབད། དེ་ལས་ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཚུ་ཉེ་འཁོར་ལུ་བཞག
- གསལ་ཏོག་ཏོ་དང་མཉམ་སྦེ་གློག་འོད། Alzheimer’s Association གིས་ དགོང་མོ་ཁང་མིག་ནང་གློག་འོད་ལེགས་ཤོམ་སྦེ་བཞག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། གྲིབ་མ་མ་འབྱུང་པའི་ཧེ་མ་ནང་གློག་འོད་བཏོན།
- སྒྲ་སྐད་ཉུང་བཅུག། རྒྱང་འཕྲིན་དང་རེ་ཌིའོ་གི་སྒྲ་ཉུང་བཅུགཔ་ཡང་ན་ཁ་བསྡམ། དེ་ལས་ དུས་ཚོད་དེ་ཁར་ མགྲོན་པོ་ཡང་ན་ཁང་མིག་ནང་གི་ལས་ཀ་མང་དྲགས་པ་མི་འབད་ནི་ལུ་གཟབ། Alzheimer’s Association གིས་ དགོང་མོ་རྒྱང་འཕྲིན། ཁང་མིག་གི་ལས་ཀ། ཡང་ན་སྒྲ་ཆེ་བའི་རོལ་དབྱངས་ཚུ་ཉུང་བཅུག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
- ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས། NIA གིས་ སེམས་གསོ་འབད་མི་རོལ་དབྱངས་གཏང་ནི་དང་ དགའ་མི་ཅ་ཆས་དང་པར་ཚུ་ཉེ་འཁོར་ལུ་བཞག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
- བདེ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་མེད་བལྟ་བ། Alzheimer’s Association གིས་ ན་ཟུག གྲོད་ཁོག་ལྟོགས་པ། སྐོམ་པ། ལོངས་མ་བཤལ་བ། གཅིན་གྱི་ཁུང་གང་བ། ཐང་ཆད་པ། ནད་འབུ། དེ་ལས་པགས་པའི་ཉེན་ཁ་ཚུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་དང་ ཁང་མིག་ནང་དྲོན་གྲང་ཚད་བདེ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞག་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
- ཁྱོད་རའི་སེམས་ཁམས། མི་ཚུ་གིས་ མཐའ་འཁོར་གྱི་སེམས་ཁྲལ་ཚོརཝ་ཨིན། ཁྱོད་རའི་སེམས་ཁྲལ་གྱིས་ གནས་སྟངས་ཚབས་ཆེར་བཟོ་དོ་ཡོད་པ་ཅིན་ དལཝ་སྦེ་འབད་ཞིནམ་ལས་ཞི་འཇགས་སྦེ་སྡོད་ནི་ལུ་ NIA གིས་སླབ་ཨིན།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱིས་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས་ག་ཅི་བྱེད་ཚུགས?
ངོས་ཤེས་ཡོད་པ། མགྱོགས་དྲགས་མེད་པ། དེ་ལས་འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བཞག་ཚུགས་པའི་བྱེད་ལས་ཚུ་གདམ། Alzheimer’s Association གིས་ ཁ་རྒྱབ་ཀྱི་རོལ་དབྱངས། པར་བལྟ་བ། ཡང་ན་དགའ་མི་གློག་བརྙན། དེ་ལས་མཉམ་དུ་འགྲུལ་བཞུད་འབད་མི་ཚུ་བཟུམ་གྱི་ཞི་འཇགས་བྱེད་ལས་ཚུ་གིས་ མི་བདེ་བ་ཉུང་བཅུག་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད་ཟེར་སླབ་ཨིན། NIA གིས་ ཟས་ཕྲུག་ཡང་ན་འཐུང་ནི། དགའ་མི་རྒྱང་འཕྲིན་ལས་རིམ། རོལ་དབྱངས། འགྲུལ་བཞུད། དཔེ་དེབ་ལྷག་པ། ཡང་ན་གོས་ཆུང་བལྟབ་པ་བཟུམ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ལས་ཀ་འཇམ་ཙམ་ཅིག་བྱེད་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན།
འབད་བལྟ་བཏུབ་པའི་བསླབ་བྱ་ཚུ:
- མཉམ་དུ་གོས་ཆུང་བལྟབ། NIA གིས་ འདི་བཟུམ་གྱི་ཁྱིམ་ཚང་གི་ལས་ཀ་འཇམ་ཙམ་ཅིག་བྱེད་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། གོས་བཏུམ་ཚུ་འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བལྟབ་ཚུགསཔ་དང་ ལས་ཀ་འདི་མཇུག་བསྡུ་ས་གསལ་པོ་འོང་།
- དགའ་མི་རོལ་དབྱངས་གཏང་། ཁོང་གི་ལོ་གཞོན་པའི་སྐབས་ཀྱི་ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་རོལ་དབྱངས་ཚུ་ སྒྲ་མཐོན་པོ་མེད་པར་གཏང་། མཉམ་དུ་གཞས་གཏང་མི་འདི་ཡང་ལེགས་ཤོམ་ཨིན། བསླབ་བྱ་ཁ་གསལ་གྱི་དོན་ལུ་ རོལ་དབྱངས་ཀྱི་བྱེད་ལས་ བལྟ།
- པར་བལྟ་བ། པར་དེབ་ཅིག་ ཡང་ན་ Photo Pairs ནང་ བཟའ་ཚང་གི་པར་ལ་ལོ་ཅིག་པར་མཐོང་སྦེ་བཞག་སྟེ་བལྟ་བ་ཅིན་ ཁ་རྒྱབ་ཀྱི་གླེང་མོལ་འབྱུང་སྲིད།
- ཐུང་ཀུ་སྦེ་འགྲུལ་བཞུད་འབད། ས་མ་རུབ་པའི་ཧེ་མ་ ལྡུམ་རའི་ནང་། ལམ་གཞུང་ནང་། ཡང་ན་ཁང་མིག་གི་ནང་འཁོར་ལུ་འགྲུལ་བཞུད་འབད།
- མཉམ་དུ་ཟས་ཕྲུག་དང་འཐུང་ནི་ཟ། འཇམ་ཏོག་ཏོ་དང་དྲོན་པོ། ཀ་ཕི་མེད་པའི་ཟས་ཕྲུག་ ཅོག་ཙེའི་ཐོག་ལུ་མཉམ་དུ་ཟ།
- འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་མཐུན་པ་འཚོལ་ནི། Picture Pairs ནང་ ཊ་ཡིལ་བཞི་དང་པར་མཐོང་སྦེ་བཞག་མི་འདི་ འགོ་བཙུགས་ནི་ལུ་འཇམ་ཏོག་ཏོ་དང་བཞག་ནི་ལུ་ཡང་འཇམ་ཏོག་ཏོ་ཨིན།
- ཚོས་གཞི་བཀོད་པ། གློག་ཀླད་ནང་ཡང་ན་ཤོག་ལེབ་གུ་ Coloring འབད་ནི། མཇུག་བསྡུ་དགོ་པའི་དམིགས་ཡུལ་མེད་པར་བྱེད།
- བལྟ་ཞིནམ་ལས་གླེང་མོལ་འབད་ནི། Conversation Cards ནང་ པར་དང་ཁ་ཕྱེ་བའི་དྲི་བ་ཅིག་ཡོདཔ་ཨིན། བལྟ་ཏེ་སྡོད་མི་རང་ལངམ་ཨིན།
- དབུགས་རིངམ་སྦེ་བཏང་ནིའི་དུས་ཚོད། Calm Breathing འདི་ ཁྱོད་ར་གིས་འགོ་བཙུགས་ཞིནམ་ལས་བཞག་ཚུགས་པའི་ དལཝ་དང་ཁ་རྒྱབ་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཅིག་ཨིན།
- ལགཔ་གི་ལས་ཀ། ཨེབ་རྟ་ཡང་ན་མུ་ཏ་སེལ་འཐུ་འབད་ནི། འཇམ་ཏོག་ཏོ་ཡོད་པའི་ཉལ་ཆས་མཉེན་ནི། ཡང་ན་ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཅ་ཆས་ཅིག་འཆང་ནི་ཚུ་ཨིན། ཁ་གསལ་གྱི་དོན་ལུ་ ཚོར་བའི་བྱེད་ལས་ བལྟ།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ལུ་ རྩེདམོ་གསརཔ། ཕྱི་ཁར་འགྱོ་ནི་མང་པོ། ཡང་ན་དྲན་ཤེས་དང་དོ་སྣང་མང་དྲགས་པ་དགོ་པའི་བྱེད་ལས་ཚུ་ལས་འཛེམ། དེ་ཚུ་ཞོགས་པ་ལུ་བྱེད།
མི་བདེ་བ་འགོ་བཙུགས་པའི་སྐབས་ ང་གིས་ག་ཅི་འབད་དགོ?
ཞི་འཇགས་སྦེ་སྡོད་ཞིནམ་ལས་ སེམས་གསོ་འབད། དེ་ལས་འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་བྱེད་ལས་གཞན་ལུ་བསྒྱུར། NIA གིས་ ཁ་རྒྱབ་སྦེ་སླབ་པ། ཁོང་གི་སེམས་ཁྲལ་ཉན་པ། རྩོད་པ་མི་རྩོད་པ། ཁོང་ཉེན་ཁ་མེད་པའི་ས་ཁོངས་ནང་ཡོད་ཟེར་སེམས་གསོ་འབད་པ། དེ་ལས་ཕན་ཐོགས་ཡོད་པ་ཅིན་ འཇམ་ཏོག་ཏོ་སྦེ་ལགཔ་ཐུགས་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ ཟས་ཕྲུག་ཡང་ན་འཐུང་ནི། རོལ་དབྱངས། ཡང་ན་འགྲུལ་བཞུད་འབད་ནི་བཟུམ་གྱི་ཐབས་ཤེས་གཞན་ཅིག་ལུ་འབད་བལྟ།
Alzheimer’s Association གིས་ “ཁྱོད་ནཱ་ལུ་ཉེན་ཁ་མེད” དང་ “ཁྱོད་སེམས་ཁྲལ་འཐོམ་མི་འདི་ང་ལུ་ཡང་སེམས་ཁྲལ་ཚུགས་སོ་ཡོད” བཟུམ་གྱི་ཚིག་ཚུ་ལག་ལེན་འཐབ་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ གློག་འོད་ཁ་སྐོང་འབད་པ། དལཝ་སྦེ་འབད་པ། དེ་ལས་བརྩོན་ཤུགས་ཉུང་བཅུག་པ་ཚུ་ལུ་ཡང་སླབ་ཨིན། ཁོང་ལུ་ཐད་ཀར་དུ་བཀག་ནི། མཐའ་འཁོར་ལུ་མི་མང་དྲགས་པ་བཟོ་ནི། འཛིན་ནི། ཡང་ན་རྩོད་པ་མི་བརྩོད།
གལ་སྲིད་ ཁོང་ཁོང་ཁྲོ་ཚ་བའི་སྒོ་ལས་སྤེལ་འགྱོ་བ་ཅིན་ NIA གིས་ སྤེལ་སྟངས་དེ་མཇུག་མ་བསྡུ་ཚུན་ཚོད་ ཉེན་ཁ་མེད་པའི་རྒྱང་ཚད་ཅིག་ལུ་སྡོད་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། ཛ་དྲག་གི་གནས་སྟངས་ཅིག་ནང་ འབྲོག་ཁྱབ་ཉེན་སྲུང་ཨང་ 112 ལུ་འབོད་ཞིནམ་ལས་ ཁོང་ལུ་དྲན་ཤེས་ཉམས་པ་ཡོད་ཟེར་གསལ་བཤད་འབད།
ཁ་རྒྱབ་ཀྱི་ཚིག་གི་སྐོར་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱི་ གླེང་མོལ་གྱི་བསླབ་བྱ་ དང་ ཁོང་གིས་མི་འབད་ཟེར་སླབ་པའི་སྐབས་ག་ཅི་འབད་དགོ་པའི་སྐོར་ བལྟ།
རྒྱུ་མཚན་ཚུ་ག་དེ་སྦེ་ཧ་གོ་ནི?
བདུན་ཕྲག་གཅིག་གམ་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལུ་ ཐུང་ཀུ་སྦེ་བརྗེད་ཐོ་བཀོད། Alzheimer’s Association གིས་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་མ་འབྱུང་པའི་ཧེ་མ་ག་ཅི་འབྱུང་ཡོདཔ་ཨིན་ན་ བརྗེད་ཐོ་བཀོད་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། མི་བདེ་བ་འགོ་བཙུགས་པའི་དུས་ཚོད། ཆུ་ཚོད་གཅིག་གི་ཧེ་མ་ག་ཅི་འབྱུང་ཡི། ཉལ་གཞི། ཟས་དང་འཐུང་ནི། མགྲོན་པོ། སྒྲ་སྐད་དང་གློག་འོད་ཚུ་བཀོད། བརྗེད་ཐོ་དེ་ སྨན་པ་ལུ་སྟོན། NIA གིས་ སྤེལ་སྟངས་ཀྱི་འགྱུར་བ་ཚུ་བརྗེད་ཐོ་བཀོད་པ་ཅིན་ བདག་འཛིན་པ་དང་གསོ་བའི་ཞབས་ཏོག་པ་ཚུ་གིས་ ལམ་ལུགས་ཅིག་ཧ་གོ་ནི་ལུ་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་ཟེར་སླབ་ཨིན།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཀྱི་སྐོར་ལུ་ ནམ་སྨན་པ་ལུ་འབོད་དགོ?
མི་བདེ་བ་འདི་གསརཔ་ཨིན་པ་ཅིན། ཡང་ན་ཧོད་ལས་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་དོ་ཡོད་པ་ཅིན། ཡང་ན་འགྱུར་བ་གཞན་དང་མཉམ་དུ་འབྱུང་དོ་ཡོད་པ་ཅིན་ ཁོང་གི་སྨན་པ་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ། NIA གིས་ སྤེལ་སྟངས་ནང་འགྱུར་བ་ཧོད་ལས་ཡང་ན་མགྱོགས་དྲགས་སྦེ་འབྱུང་མི་ ལྷག་པར་དུ་ནད་འབུ་ཕོག་པའི་ཤུལ་ལས་ཡང་ན་སྨན་གྱི་འགྱུར་བ་འབད་བའི་ཤུལ་ལས་འབྱུང་མི་འདི་ འཕྲལ་ལུ་སྨན་པ་ལུ་ཞུ་དགོ་ཟེར་སླབ་ཨིན།
དགོང་མོ་དཀའ་ངལ་ཚབས་ཆེར་བཟོ་མི་གནད་དོན་ཚུ་ སྨན་པ་ལུ་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ནི་ལུ་ཞུ། Alzheimer’s Association གིས་ གཅིན་ལམ་ནད་འབུ། གཅིན་མི་བཟུང་བ། རྐངམ་གཡོ་འགུལ་མི་བདེ་བ། དེ་ལས་ཉལ་གཞིའི་སྐབས་དབུགས་བཀག་པ་བཟུམ་གྱི་གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་བརྗོད་ཡོདཔ་ལས་ སྨན་རེ་རེ་བཞིན་དུ་ ཉིནམ་གྱི་དུས་ཚོད་ག་དེ་ཁར་ཟ་ན་ལེགས་ག་ཟེར་དྲི་ནི་ལུ་སླབ་ཨིན། NIA གིས་ ན་ཟུག ལོངས་མ་བཤལ་བ། དེ་ལས་སྨན་གྱི་ནུས་པ་ཡང་ན་ཕན་ཚུན་གྱི་ནུས་པ་ཚུ་ མི་བདེ་བ་ཡར་རྒྱས་འགྱོ་བའི་རྒྱུ་མཚན་ནང་བརྗོད་ཡོད།
Alzheimer’s Association གིས་ དྲན་ཤེས་ཉམས་པ་དང་འབྲེལ་བའི་ཉལ་གཞིའི་དཀའ་ངལ་ལུ་ སྤྱིར་བཏང་སྨན་མེད་པའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཨིན་ཟེར་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཀྱི་དོན་ལུ་སྨན་འདི་ ཉེན་ཁ་དང་ཕན་ཐོགས་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཞིནམ་ལས་ དེ་ཚུ་མ་ལེགས་པའི་སྐབས་རྐྱངམ་ཅིག་བསམ་བཞག་འབད་དགོ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན། གྲོས་ཐག་དེ་ སྨན་པ་དང་གཅིག་ཁར་འབད་དགོ། སྨན་བཅོས་ཀྱི་སླབ་སྟོན་མེད་པར་ སྨན་གང་རུང་། ཉལ་གཞིའི་སྨན། ཡང་ན་ཁ་སྐོང་སྨན་ཚུ་ འགོ་མ་བཙུགས། མི་བཞག ཡང་ན་མི་བསྒྱུར།
དགོང་མོའི་དུས་ཚོད་ནང་ ང་ར་ག་དེ་སྦེ་སྡོད་དགོ?
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་འདི་ བདག་འཛིན་པ་ལུ་ཉིནམ་གྱི་ནང་དཀའ་ཤོས་ཀྱི་དུས་ཚོད་ཨིན་སྲིད། ཚུགས་པ་ཅིན་ བདུན་ཕྲག་ནང་ཉིནམ་ལ་ལོ་ཅིག་ ཆུ་ཚོད་གཅིག་གི་དོན་ལུ་ཡང་རུང་ བཟའ་ཚང་གི་མི། ཆ་རོགས། ཡང་ན་གླ་ལེན་པའི་གྲོགས་རམ་པ་ལུ་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་དུས་ཚོད་བདག་འཛིན་འབད་ནི་ལུ་ཞུ། ངལ་གསོ་དང་གྲོགས་རམ་གྱི་ཐབས་ལམ་གྱི་དོན་ལུ་ ང་བཅས་ཀྱི་ བདག་འཛིན་པའི་རང་གི་བདག་འཛིན་ ལམ་སྟོན་ནང་ Alzheimer’s Association གི་ཉིནམ་ཉུང་གཉིས་ཆུ་ཚོད་རིན་མེད་གྲོགས་རམ་ཁ་པར་ཨང་ཡང་བཀོད་ཡོད།
སྤྱིར་བཏང་གི་དྲི་བ།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་འདི་ སྤྱིར་བཏང་ཉིནམ་གྱི་དུས་ཚོད་ག་དུས་འབྱུང་སྲིད?
འདི་སྤྱིར་བཏང་ ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་སམ་དགོང་མོ་སྔ་པོ་ལུ་ ཉིམ་གསོག་ཏེ་འགྱོ་བའི་སྐབས་འགོ་བཙུགས་པའམ་ཚབས་ཆེར་འགྱོཝ་ཨིན། དུས་ཚོད་ཏག་ཏག་འདི་ མི་རེ་རེ་ལུ་སོ་སོ་ཨིན། དེ་འབདཝ་ལས་ བདུན་ཕྲག་གཅིག་གམ་གཉིས་ཀྱི་རིང་ལུ་ཐུང་ཀུ་སྦེ་བརྗེད་ཐོ་བཀོད་པ་ཅིན་ ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ལུ་ བྱེད་ལས་ག་ཅི་ཚུ་གིས་ཕན་ཐོགས་འབྱུང་སྲིད?
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ལུ་ ངོས་ཤེས་ཡོད་པའི་ཞི་འཇགས་དང་ ལཱ་ཁག་མི་ཆེ་བའི་བྱེད་ལས་ཚུ་གིས་ལེགས་ཤོམ་འབདཝ་ཨིན། དཔེར་ན་ སེམས་གསོ་འབད་མི་རོལ་དབྱངས་ཉན་པ། པར་བལྟ་བ། དགའ་མི་རྒྱང་འཕྲིན་ལས་རིམ་བལྟ་བ། གོས་ཆུང་བལྟབ་པ། ཐུང་ཀུ་སྦེ་འགྲུལ་བཞུད་འབད་བ། ཡང་ན་མཉམ་དུ་ཟས་ཕྲུག་ཟ་བ་ཚུ་ཨིན། བྱེད་ལས་གསརཔ་ཡང་ན་དཀའ་ངལ་ཅན་ཚུ་ ཉིནམ་གྱི་སྔ་པོ་ལུ་བྱེད།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་འདི་ གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་གནད་དོན་ཅིག་གི་རྟགས་ཨིན་སྲིད་ག?
ན་ཟུག གཅིན་ལམ་ནད་འབུ་བཟུམ་གྱི་ནད་འབུ། ཉལ་གཞིའི་དཀའ་ངལ། ཡང་ན་སྨན་གྱི་ནུས་པ་ལ་སོགས་པའི་ གཟུགས་ཁམས་ཀྱི་དཀའ་ངལ་ཚུ་གིས་ འདི་ཚབས་ཆེར་བཟོ་སྲིད། མི་བདེ་བ་འདི་གསརཔ་ཨིན་པ་ཅིན། ཡང་ན་ཧོད་ལས་འགོ་བཟུང་ཡོད་པ་ཅིན། ཡང་ན་ཚབས་ཆེར་འགྱོ་དོ་ཡོད་པ་ཅིན་ ཁོང་གི་སྨན་པ་ལུ་འབྲེལ་བ་འཐབ།
ཉིམ་ཕྱེད་རྗེས་ཀྱི་མི་བདེ་བ་ཀྱི་དོན་ལུ་ སྨན་པ་ལུ་སྨན་གྱི་སྐོར་ལས་དྲི་དགོཔ་ཨིན་ན?
འདི་སྨན་པ་དང་གཅིག་ཁར་གྲོས་བསྡུར་འབད་དགོ་པའི་གནད་དོན་ཅིག་ཨིན། Alzheimer's Association གིས་ སྤྱིར་བཏང་སྨན་མེད་པའི་ཐབས་ཤེས་ཚུ་དང་པ་ར་འབད་ནི་ལུ་གདམ་ཁ་རྐྱབ་ཟེར་སླབ་ཨིན། དེ་ལས་ དགོང་མོའི་མི་བདེ་བ་ཀྱི་དོན་ལུ་སྨན་འདི་ ཉེན་ཁ་དང་ཕན་ཐོགས་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཞིནམ་ལས་ རྗེས་མ་ལུ་བསམ་བཞག་འབད་དགོ་ཟེར་ཡང་སླབ་ཨིན། ཤོག་ལེབ་འདི་ནང་ སྨན་གྱི་སྐོར་ལས་སླབ་སྟོན་མི་འབད།
ཡོང་ཁུངས།
ང་བཅས་ཀྱིས་ ཤོག་ལེབ་འདི་གིས་ ལས་སྡེ་དང་ ཞིབ་འཇུག་ཚུ་ལུ་ འབྲེལ་མཐུད་འབདཝ་ཨིན། ཤོག་ལེབ་འདི་དུས་མཐུན་བཟོ་བའི་སྐབས་རེ་རེ་བཞིན་ཞིབ་དཔྱད་འབད་ཡོདཔ་ཨིན།
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Sleep Issues and Sundowning · Alzheimer's Association
- Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging