छोटो उत्तर
सनडाउनिङ भनेको दिउँसोको ढिलो वा साँझ सुरु हुने वा बढ्ने छटपटी, अलमल वा चिडचिडापन हो। मद्दत गर्न सक्ने व्यावहारिक कदममा स्थिर दैनिक तालिका, दिनको सुरुतिर उज्यालो र गतिविधि, ढिलो निद्रा कम, कम क्याफिन, साँझ पर्नुअघि घरभित्र उज्यालो बत्ती, शान्त घर, र सङ्गीत, फोटो वा कपडा पट्याउने जस्ता शान्त गतिविधि पर्छन्। नयाँ वा बढ्दो लक्षणमा डाक्टरले जाँच गर्नुपर्छ।
- सनडाउनिङ भनेको उज्यालो घट्दै जाँदा सुरु हुने वा बढ्ने छटपटी वा अलमल हो।
- कडा काम, घुमफिर र नुहाउने काम बिहान वा दिउँसोको सुरुमा राख्नुहोस्।
- दिनको उज्यालो, दैनिक हिँडाइ, ढिलो निद्रा कम र दिउँसो ढिलो कम क्याफिनले साँझ सहज बनाउन मद्दत गर्न सक्छ।
- साँझ पर्नुअघि बत्ती बाल्नुहोस्, आवाज घटाउनुहोस्, र शान्त, चिनेजानेका गतिविधिमा जानुहोस्।
- कारण चिन्न लग राख्नुहोस्, र छटपटी सुरु हुँदा शान्त र ढाडस दिने रहनुहोस्।
- नयाँ वा बढ्दो लक्षणमा डाक्टरलाई देखाउनुहोस्: पीडा, संक्रमण वा औषधिको भूमिका हुन सक्छ।
यो पानामा (9 खण्ड)
- सनडाउनिङ भनेको के हो?
- दिउँसो ढिलोको छटपटी के ले बढाउन सक्छ?
- साँझ शान्त बनाउन दिनको योजना कसरी बनाउने?
- दिउँसो ढिलो घरलाई शान्त कसरी बनाउने?
- दिउँसो ढिलो हामी कुन शान्त गतिविधि गर्न सक्छौँ?
- छटपटी सुरु हुँदा मैले के गर्ने?
- कारण कसरी पत्ता लगाउने?
- सनडाउनिङबारे डाक्टरलाई कहिले फोन गर्ने?
- म आफैँ साँझ कसरी पार गर्ने?
धेरै परिवारले उही ढाँचा देख्छन्: बिहान अपेक्षाकृत शान्त हुन्छ, तर दिउँसो ढल्किँदै जाँदा डिमेन्सिया भएको व्यक्ति छटपटिन्छ, चिन्तित, अलमलिएको वा चिडचिडा हुन्छ। उहाँ यताउता हिँडडुल गर्न सक्नुहुन्छ, घरमै हुँदा पनि “घर जान्छु” भन्न सक्नुहुन्छ, वा सजिलै विचलित हुन सक्नुहुन्छ। यसलाई प्रायः सनडाउनिङ (साँझको छटपटी) भनिन्छ।
कुनै एउटै समाधान छैन, तर दिनको लय, कोठा र तपाईंले प्रस्ताव गर्ने गतिविधिको प्रकारमा परिवर्तनले साँझको समय शान्त बनाउन सक्छ। यो पानाले National Institute on Aging र Alzheimer’s Association का व्यावहारिक, गैर-चिकित्सकीय सुझाव सङ्कलन गर्छ। यो चिकित्सकीय सल्लाह होइन। लक्षण नयाँ, अचानक वा बढ्दै गएको छ भने व्यक्तिका डाक्टरसँग कुरा गर्नुहोस्।
सनडाउनिङ भनेको के हो?
सनडाउनिङ भनेको उज्यालो घट्दै जाँदा, दिउँसोको ढिलो वा साँझको सुरुमा सुरु हुने वा बढ्ने छटपटी, उत्तेजना, चिडचिडापन वा अलमल हो। National Institute on Aging (NIA) ले अत्यधिक थकित हुनुले दिउँसो ढिलोको छटपटी बढाउन सक्छ भन्ने उल्लेख गर्छ।
दिउँसो ढिलोको छटपटी के ले बढाउन सक्छ?
धेरै कुराले योगदान गर्न सक्छन्, प्रायः एकसाथ। Alzheimer’s Association ले यस्ता कारण सूचीबद्ध गर्छ:
- पूरा दिनपछिको थकान;
- नयाँ वा अलमल पार्ने वरपर;
- लयबाट बाहिर गएको “शरीरको भित्री घडी”, जसले व्यक्तिलाई दिउँसो निद्रालु र राति जागा बनाउँछ;
- कम उज्यालो र छायाँ, जसले अलमल पार्न सक्छ;
- वरपरका मानिसको तनाव वा झन्झट महसुस गर्नु;
- कम निद्रा चाहिनु, जुन वृद्धवृद्धामा सामान्य हो।
NIA ले सामान्यतया उत्तेजनाका थप कारण पनि जोड्छ, जसमा पीडा, अवसाद वा तनाव, कम आराम, कब्जियत, धेरै आवाज वा धेरै मानिस, र केही औषधि वा औषधिको पारस्परिक असर पर्छन्।
साँझ शान्त बनाउन दिनको योजना कसरी बनाउने?
कडा कुरा अगाडि सार्नुहोस् र दिउँसोको ढिलो समय सौम्य र अनुमान गर्न सकिने राख्नुहोस्। NIA र Alzheimer’s Association दुवैले नियमित तालिका सिफारिस गर्छन्। एउटा नमुना दिन, आफ्नै अनुसार मिलाउनका लागि:
| समय | के मद्दत गर्न सक्छ |
|---|---|
| बिहान | भेटघाट, नुहाउने, घुमफिर र मेहनत लाग्ने कुनै पनि काम, जब धेरै व्यक्ति सबैभन्दा सचेत हुन्छन् |
| ढिलो बिहान | बाहिर वा घाम आउने झ्यालछेउ बिताउने समय; हिँडाइ वा अन्य गतिविधि |
| मध्यदिन | ठूलो खाजा (Alzheimer’s Association ले ठूलो खाजा र हल्का बेलुकाको खाना सुझाव दिन्छ) |
| दिउँसोको सुरु | आवश्यक भए आराम, तर दिनको ढिलो लामो निद्राबाट बच्नुहोस् |
| दिउँसोको मध्यदेखि ढिलो | शान्त, चिनेजानेका गतिविधि; खाजा र पेय; क्याफिन छैन |
| साँझ पर्नुअघि | अँध्यारो हुनुअघि घरभित्र बत्ती बाल्नुहोस् र पर्दा बन्द गर्नुहोस् |
| साँझ | हल्का खाना, शान्त सङ्गीत, कम उत्तेजना, स्थिर सुत्ने तालिका |
स्रोतहरूका केही विशेष बुँदा:
- दिनको उज्यालो। NIA ले हरेक दिन घामको उज्यालोका लागि बाहिर वा झ्यालछेउ समय मिलाउन सुझाव दिन्छ।
- दैनिक हिँडडुल, तर धेरै होइन। NIA भन्छ, धेरै गतिविधि योजना नगरी हरेक दिन शारीरिक रूपमा सक्रिय हुने लक्ष्य राख्नुहोस्।
- दिउँसो ढिलोका पेय। दिनको ढिलो रक्सी र कफी वा कोला जस्ता क्याफिन भएका पेयबाट बच्नुहोस् (NIA)। Alzheimer’s Association ले निकोटिनको पनि उल्लेख गर्छ।
- निद्रा। लामो निद्रा र दिनको ढिलो झुम्मिनबाट निरुत्साहित गर्नुहोस् (NIA)। रातको निद्रा समस्या हो भने Alzheimer’s Association ले दिनको निद्रा सीमित गर्न सुझाव दिन्छ।
स्थिर दिन बनाउनेबारे थप जान्न दैनिक तालिकाका गतिविधि हेर्नुहोस्।
दिउँसो ढिलो घरलाई शान्त कसरी बनाउने?
आवाज घटाउनुहोस्, उज्यालो थप्नुहोस् र चिनेजानेका कुरा नजिक राख्नुहोस्।
- उज्यालो, समान बत्ती। Alzheimer’s Association ले साँझ घरलाई राम्ररी उज्यालो राख्न सिफारिस गर्छ। छायाँ देखिनुअघि ठाउँमा बत्ती बाल्नुहोस्।
- कम आवाज। टिभी र रेडियो बन्द वा कम गर्नुहोस्, र यो समयमा आगन्तुक वा व्यस्त घरेलु काम सीमित गर्नुहोस्। Alzheimer’s Association ले साँझको टिभी, घरका काम र चर्को सङ्गीत जस्ता उत्तेजना घटाउन सुझाव दिन्छ।
- चिनेजानेका आराम। NIA ले शान्त पार्ने सङ्गीत र घरवरपर मनपर्ने वस्तु र फोटो राख्न सुझाव दिन्छ।
- आराम जाँच। Alzheimer’s Association ले पीडा, भोक, तिर्खा, कब्जियत, भरिएको मूत्राशय, थकान, संक्रमण र छालाको जलन जाँच्न, र कोठाको तापक्रम सहज राख्न सिफारिस गर्छ।
- तपाईंको आफ्नै मनोदशा। मानिसले तनाव महसुस गर्छन्। तपाईंको आफ्नै चिन्ताले तनाव बढाइरहेको हुन सक्छ भने NIA ले ढिलो हुन र आराम गर्ने प्रयास गर्न सुझाव दिन्छ।
दिउँसो ढिलो हामी कुन शान्त गतिविधि गर्न सक्छौँ?
चिनेजानेका, हतार नभएका र रोक्न सजिला गतिविधि छान्नुहोस्। Alzheimer’s Association ले छटपट शान्त पार्न शान्त सङ्गीत, फोटो वा मनपर्ने चलचित्र जस्ता सुकुनदायी गतिविधि, र सँगै हिँडाइ सुझाव दिन्छ। NIA ले खाजा वा पेय, मनपर्ने टिभी कार्यक्रम, सङ्गीत, हिँडाइ, पढ्ने, वा कपडा पट्याउने जस्तो सरल घरेलु काम सुझाव दिन्छ।
प्रयास गर्ने सुझाव:
- सँगै कपडा पट्याउनुहोस्। NIA ले यस्तो सरल घरेलु कामको सुझाव दिन्छ। तौलिया समात्न सजिलो हुन्छ, र काममा स्पष्ट अन्त्य हुन्छ।
- मनपर्ने सङ्गीत बजाउनुहोस्। कम आवाजमा उहाँका युवावस्थाका चिनेजानेका गीत। सँगै गुनगुनाउनु पनि गनिन्छ। सङ्गीतका गतिविधि मा थप सुझाव।
- फोटो हेर्नुहोस्। फोटो एल्बम, वा तस्बिर देखिरहेको फोटो जोडी मा केही पारिवारिक तस्बिरले शान्त कुराकानीमा पुर्याउन सक्छ।
- छोटो हिँडाइ गर्नुहोस्। अँध्यारो हुनुअघि बगैँचा, टोल वा करिडोरमा।
- खाजा र पेय साझा गर्नुहोस्। सरल, न्यानो, क्याफिन नभएको केही, टेबलमा सँगै।
- सौम्य जोडी मिलाउने। चार टाइल र तस्बिर देखिरहेको तस्बिर जोडी सुरु गर्न र रोक्न सजिलो छ।
- रङ भर्ने। स्क्रिनमा वा प्रिन्ट गरिएको पानामा रङ भर्ने, सक्नुपर्ने कुनै लक्ष्य बिना।
- हेर्ने र कुरा गर्ने। कुराकानीका कार्ड ले तस्बिर र खुला प्रश्न दिन्छन्। बस् हेर्नु पर्याप्त हुन्छ।
- सास फेर्ने विश्राम। शान्त सास तपाईंले आफैँ सुरु र रोक्ने ढिलो, शान्त विश्राम हो।
- हातका काम। बटन वा मोजा छुट्ट्याउने, नरम कम्बल सम्याउने, वा चिनेजानेको वस्तु समात्ने। इन्द्रियका गतिविधि हेर्नुहोस्।
दिनको ढिलो नयाँ खेल, व्यस्त घुमफिर र धेरै स्मृति वा एकाग्रता चाहिने कुरा नगर्नुहोस्। तिनलाई बिहानका लागि राख्नुहोस्।
छटपटी सुरु हुँदा मैले के गर्ने?
शान्त रहनुहोस्, ढाडस दिनुहोस्, र बिस्तारै ध्यान सार्नुहोस्। NIA ले शान्त रूपमा बोल्न, व्यक्तिका चिन्ता सुन्न, बहस टार्न, उहाँ सुरक्षित हुनुहुन्छ भनेर ढाडस दिन, र मद्दत गर्छ भने हल्का स्पर्श प्रयोग गर्न सुझाव दिन्छ। त्यसपछि ध्यान बाँड्ने प्रयास गर्नुहोस्: खाजा, पेय, सङ्गीत वा हिँडाइ।
Alzheimer’s Association ले “तपाईं यहाँ सुरक्षित हुनुहुन्छ” र “तपाईं विचलित हुनुभएकोमा मलाई माफ गर्नुहोस्” जस्ता वाक्य सुझाव दिन्छ, र बत्ती थप्न, ढिलो हुन र उत्तेजना सीमित गर्न सल्लाह दिन्छ। व्यक्तिलाई कुनामा नपार्नुहोस्, भिड नलगाउनुहोस्, नरोक्नुहोस्, वा उहाँसँग बहस नगर्नुहोस्।
व्यक्ति आक्रामक भए NIA ले व्यवहार नरोकिएसम्म सुरक्षित दूरीमा रहन सल्लाह दिन्छ। आपत्कालमा आफ्नो स्थानीय आपतकालीन नम्बरमा फोन गर्नुहोस् र व्यक्तिलाई डिमेन्सिया छ भनेर बताउनुहोस्।
शान्त पार्ने शब्दबारे थप हाम्रा सञ्चार र उहाँले “होइन” भन्दा के गर्ने को मार्गदर्शनमा छन्।
कारण कसरी पत्ता लगाउने?
एक-दुई हप्ता छोटो लग राख्नुहोस्। Alzheimer’s Association ले कारण चिन्न सनडाउनिङका घटनाअघि के हुन्छ भनेर ट्र्याक गर्न सिफारिस गर्छ। छटपटी कहिले सुरु भयो, अघिल्लो घण्टामा के भयो, निद्रा, खाना र पेय, आगन्तुक, आवाज र उज्यालो नोट गर्नुहोस्। लग डाक्टरकहाँ लैजानुहोस्। NIA ले व्यवहारका परिवर्तन ट्र्याक गर्दा हेरचाहकर्ता र स्वास्थ्य सेवा प्रदायकलाई ढाँचा चिन्न मद्दत हुन सक्छ भन्ने उल्लेख गर्छ।
सनडाउनिङबारे डाक्टरलाई कहिले फोन गर्ने?
छटपटी नयाँ, अचानक बढेको, वा अन्य परिवर्तनसँगै आएको छ भने व्यक्तिका डाक्टरलाई सम्पर्क गर्नुहोस्। NIA का अनुसार व्यवहारमा अचानक वा छिटो उतारचढाव हुने परिवर्तन, विशेषतः संक्रमण वा हालको औषधि परिवर्तनपछि, डाक्टरको ध्यानमा तुरुन्तै ल्याउनुपर्छ।
साँझ गाह्रो बनाउन सक्ने कुरा जाँच्न डाक्टरलाई भन्नुहोस्। Alzheimer’s Association ले पिसाबको संक्रमण, असंयम, बेचैन खुट्टा र निद्रामा सास रोकिने (स्लिप एप्निया) जस्ता शारीरिक समस्या उल्लेख गर्छ, र हरेक औषधिका लागि दिनको कुन समय सबैभन्दा राम्रो हो भनेर सोध्न सुझाव दिन्छ। NIA ले पीडा, कब्जियत र औषधिका दुष्प्रभाव वा पारस्परिक असरलाई उत्तेजनाका सम्भावित कारणमा सूचीबद्ध गर्छ।
Alzheimer’s Association का अनुसार अल्जाइमरसँग जोडिएका निद्राका समस्याका लागि औषधिबिनाका तरिका सामान्यतया रुचाइन्छन्, र साँझको उत्तेजनाका लागि औषधि ती असफल भएमा मात्र, जोखिम र फाइदा तौलिएपछि विचार गर्नुपर्छ। त्यो निर्णय डाक्टरसँग हुन्छ। चिकित्सकीय सल्लाहबिना कुनै औषधि, निद्राको सहायक वा पूरक आहार सुरु, बन्द वा परिवर्तन नगर्नुहोस्।
म आफैँ साँझ कसरी पार गर्ने?
दिउँसोको ढिलो समय हेरचाहकर्ताको दिनको सबैभन्दा गाह्रो भाग हुन सक्छ। सकिन्छ भने परिवारका सदस्य, साथी वा पैसा तिरेर सहयोगीलाई हप्ताका केही दिन, एक घण्टा भए पनि, दिउँसोको ढिलो समय सम्हाल्न भन्नुहोस्। हाम्रो हेरचाहकर्ताको आफ्नो हेरचाह को मार्गदर्शनले विश्रामका विकल्प र तपाईंको देशको डिमेन्सिया हेल्पलाइन सूचीबद्ध गर्छ।
सामान्य प्रश्न
सनडाउनिङ प्रायः दिनको कुन समयमा हुन्छ?
यो सामान्यतया उज्यालो घट्दै जाँदा दिउँसोको ढिलो वा साँझको सुरुमा सुरु हुन्छ वा बढ्छ। ठ्याक्कै समय व्यक्तिअनुसार फरक हुन्छ, त्यसैले एक-दुई हप्ता छोटो लग राख्दा मद्दत हुन सक्छ।
सनडाउनिङमा कुन गतिविधिले मद्दत गर्छन्?
शान्त, चिनेजानेका, कम मेहनतका गतिविधि दिउँसोको ढिलो समयमा सबैभन्दा राम्रो चल्छन्: सुकुनदायी सङ्गीत, फोटो हेर्ने, मनपर्ने टिभी कार्यक्रम वा चलचित्र, कपडा पट्याउने, छोटो हिँडाइ, वा सँगै खाजा। नयाँ वा चुनौतीपूर्ण गतिविधि दिनको सुरुतिरका लागि राख्नुहोस्।
के सनडाउनिङ चिकित्सकीय कुराको सङ्केत हुन सक्छ?
पीडा, पिसाबको संक्रमण जस्ता संक्रमण, निद्राका समस्या वा औषधिको दुष्प्रभाव जस्ता स्वास्थ्य समस्याले यसलाई झन् नराम्रो बनाउन सक्छ। छटपटी नयाँ, अचानक वा बढ्दै गएको छ भने व्यक्तिका डाक्टरलाई सम्पर्क गर्नुहोस्।
के मैले डाक्टरलाई सनडाउनिङका लागि औषधिबारे सोध्नुपर्छ?
त्यो डाक्टरसँग गर्ने कुराकानी हो। Alzheimer's Association का अनुसार औषधिबिनाका तरिका सामान्यतया पहिले रुचाइन्छन्, र साँझको छटपटीका लागि कुनै पनि औषधि जोखिम र फाइदा तौलिएपछि मात्र विचार गर्नुपर्छ। यो पानाले औषधिसम्बन्धी सल्लाह दिँदैन।
स्रोत
यो पानाले भर पर्ने संस्था र अध्ययनको लिङ्क हामी दिन्छौँ। पाना अपडेट गर्दा हरेक स्रोत जाँचिएको थियो।
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Sleep Issues and Sundowning · Alzheimer's Association
- Anxiety and Agitation · Alzheimer's Association
- Alzheimer's Caregiving: Managing Personality and Behavior Changes · National Institute on Aging