Vel cloie yn aigney scughey ny erree ny ymmoodee?

Ta cloieyn er yn aigney dy bollagh mygeayrt, as ta ymmodee dy gheddyn greinnaghey dy vod ad jannoo yn aigney ny s’aeg. My t’ou cur cree da dooinney ta cummal lesh erree ny ymmoodee hannah, ny my t’ou imneagh mychione dty chooish hene, t’eh dooghyssagh briaght vel cloie ad shin dy lhiassaghey. Shoh cre t’eh gynsaghey er ny hoilshaghey dy firrinagh, goaill stiagh ny ayrnyn ta gerjagh as ny nagh vel.

Shoh fys cadjin, cha nee coyrle slaynt. Jeeagh er nyn gobbraghey leighagh.

Vel cloieyn aigney scughey ny erree ny ymmoodee?

Cha nel erbee dy chloieyn aigney er ve er ny hoilshaghey dy vel ad scughey ny erree ny ymmoodee. Ta yn Oik Coonseil Ersmooinaghtyn yn Steat (NIA) coyrt coyrle da sleih ve kiarailagh jeh greinnagheyn dy vod cloieyn co-earrooagh as er-linney jannoo yn chooinaghtyn ny s’shares, as gra nagh vel yn eiyrtys dy liooar ayn nagh vel appyn traeney co-earrooagh dy chooid-vayrn ayns shoh ny cheddin rish yn traeney va er ny phrowal ayns trialyn clinicky (NIA mychione scughey Alzheimer’s).

Cha nee shen dy vel cloieyn gyn ymmyd. Ta’n vree oc ayns taitnys, co-chummal as cliaghtey, cha nee ayns coadee peiagh erbee voish erree ny ymmoodee.

Cre t’eh “transfer er-gerrey”, as cre’n fa t’eh scanshoil?

Tra t’ou er n’ymmyd cur-valj ayn, t’ou dy mennick geddyn ny s’shares ec y cur-valj shen. Ta rannsooderyn enmys shen ny eiyrtys traeney. Yn chied smoo doillee t’eh fakin vel yn improved shen goll erash gys reddyn elley: gys cur-valjyn co-chosoylagh (transfer er-gerrey) ny gys bea laa-ry-laa, myr cooinaghtyn er appoyntyssyn ny stiurey argid (transfer foddey).

Ren scaaney mooar sy vlein 2016 scrutaghey ny studeyryn va sheshaghtyn traeney aigney er chur magh myr nyn eiyrtys share. Hooar ad soilshaghey mooar dy vel sleih geddyn ny s’shares er ny cur-valjyn va er nyn n’ymmyd, soilshaghey ny sloo dy vel ad geddyn ny s’shares er cur-valjyn co-chosoylagh dy heyr, as beggan dy soilshaghey dy vel traeney jannoo sleih ny s’shares ayns smooinaghtyn laa-ry-laa. Va dreeym neuyssit er ymmodee jeh ny studeyryn nagh ren cur lesh kiarailyn firrinagh (Simons as co-heshaghtyn, Psychological Science in the Public Interest).

Cre t’ad co-heshaghtyn Cochrane gra mychione traeney co-earrooagh?

Ta co-heshaghtyn Cochrane, t’ad cur ny trialyn share ry-cheilley, er ve jeeaghyn er traeney co-earrooagh rish jeat wheiggoo ny sodjey:

• Daaue slaynt er yn eash jeh 65 as ny s’shiney: jeih wheiggoo trial lesh 1,183 dooinney. Va’n eiyrtys er ny hoilshaghey lowal ny feer lowal. Foddee dy vel vondeish beggan jeeragh lurg y traeney, agh cha nel soilshaghey firrinagh ayn dy vel eh mayrn (Scaaney Cochrane, daaue slaynt shinney).
• Sleih lesh mee-chramp cooishyn aigney mee-chramp: jeih wheiggoo trial lesh 660 dooinney. Cha ren erbee jeh ny trialyn insh cre haink jeh sleih va goll er erree ny ymmoodee, as va’n eiyrtys ro-lheeah dy chur lesh kiarail firrinagh (Scaaney Cochrane, mee-chramp cooishyn aigney mee-chramp).

Cre ren trial ACTIVE feddyn magh?

She trial mooar ny Steatyn Unnaneysit va ACTIVE ren goaill toshiaght ayns 1998 lesh 2,802 dooinney eash 65 as ny s’shiney va cummal liorish ad hene as gyn çhymney mooar ny feyshtey ayns cooinaghtyn ny smooinaghtyn. Va sleih er nyn rheynn gyn tort dy ghoaill ayns un jeh three çheeraghyn traeney veg (lheeah-yindyssagh, cooinaghtyn, ny resoonaght) ny ayns possan gyn traeney erbee. Va’n traeney gys jeih sessioon er yn oyr jeh queig ny she shiaghtin. Va sleih er dy row va er chur nish geiyrt da ny sessiooneyn share er nyn cur tort dy gheddyn sessiooneyn verchaghey mysh un vlein as three bleeaney lurg shen.

Va’n traeney er lheeah-yindyssagh goaill stiagh feddyn magh as jannoo arrey er fys fakin ayns greimmey giarey, ayns cair va caghlaa myr va sleih geddyn ny s’shares.

Ayns 2026, ren rannsooderyn cooneyrtyn 2,021 jeh ny rannseyderyn rish ny cooishyn oc ayns Medicare rish 20 blein (Scaaney 20 blein ACTIVE). Shoh y firrinys jeeragh hooar ad:

• Traeney er lheeah-yindyssagh as jeat sessioon verchaghey ny sodjey na un cheayrt: va n’y ghraih erbee dy erree ny ymmoodee er ny screeu sheese na va ayns y phossan gyn traeney erbee (co-chaslys aggle jeh 0.75, ta shen çheet dy ve mysh 25% sloo).
• Traeney er lheeah-yindyssagh gyn sessiooneyn verchaghey: cha ren shen ve sloo.
• Traeney cooinaghtyn ny resoonaght: cha ren drogh-yannoo firrinagh soilshaghey er screeu-down erree ny ymmoodee.
• Dy chooid slane dagh possan traeney co-chasylt rish y phossan gyn traeney erbee: va claare gys sloo, agh cha nee dy firrinagh.

Caghlaaghyn jeh’n feddyn shoh

• Ta eh cur lesh un sorch dy traeney er lheeah-yindyssagh cairit lesh sessiooneyn verchaghey, cha nee da cloieyn aigney dy chooid slane.
• Haink y feddyn firrinagh veih fo-phossan (sleih va er chur geiyrt da ny sessiooneyn toshiaght as va er gheddyn sessiooneyn verchaghey), cha nee veih y possan lheeah-yindyssagh dy slane.
• Va erree ny ymmoodee er ny thalloo ynricagh myr coadyn diagnosys ayns cooishyn Medicare, cha nee liorish jeeaghyn er dagh dooinney dy leih. Va mysh cair-cargan jeh ny rannseyderyn toshiaght faagit magh er yn oyr dy row ad nyn mieyn ayns Medicare Advantage, nagh vel cooishyn lane ayn.
• Cha row feme mooar er cooishyn smooinaghtyn ec ny rannseyderyn tra ren ad toshiaght. Cha nel y feddyn gra red erbee mychione cloieyn da sleih ta cummal lesh erree ny ymmoodee hannah.

She feddyn feer interessagh eh as ta feme er y red shen ve jeeaghit ny sodjey. Cha nel eh eiyrtys dy vel app erbee scughey ny erree ny ymmoodee.

Cre ren yn FTC gra mychione Lumosity?

Myn Jerrey Geuree 2016, ren Lumos Labs, jannoo Lumosity, cordail dy eeck $2 milleon dy gheddyn seose cooilleeney voish Federal Trade Commission er son greinnaghey sollagh. Dooyrt yn FTC dy ren yn sheshaght gra, gyn eiyrtys ynricagh dy liooar, dy voddagh ny cloieyn oc jannoo sleih ny s’shares ec obbyr as scoill as dy voddagh ad cur lhiettal da caghlaa eashagh, mee-chramp cooishyn aigney mee-chramp, erree ny ymmoodee as Alzheimer’s. Ta’n sarey cur er yn sheshaght dy ve ec eiyrtys firrinagh as ymmydoil roish coyrt greinnagheyn lheid shoh yn traa ry-heet (Greinnaghey yn FTC).

Yn çhaghteraght da moiraghyn as careyderyn: bee kiarailagh jeh cloie erbee, app ny programe ta greinnaghey dy vel eh coadee cooinaghtyn ny scughey ny erree ny ymmoodee.

Foddee cloieyn cooney da dooinney ta erree ny ymmoodee echey hannah?

Foddee ad cur rish laa mie, as ta shen scanshoil dy mooar. Yn çhenn-çheerey smoo er ny studeyr t’eh stiurey aigney: cloieyn taitnysagh yn phossan lheid as loayrt, cooinaghtyn, cloieyn-fockle, puzzles as kiaull, dy mennick ayns possan veg fo choyrle ainjin.

Hooar scaaney Cochrane jeh 37 trial lesh 2,766 dooinney lesh erree ny ymmoodee mee-chramp ny vean-chramp ayns 2023 (Scaaney Cochrane jeh stiurey aigney):

• Vondeish beggan, giare-traaagh er proovail smooinaghtyn (eiyrtys mean-çhymmey);
• Vondeishyn scanshoil er son loayrt as co-chummal (eiyrtys ard-çhymmey, veih earroo ny sloo dy studeyryn);
• Vondeishyn beggan er son bea, mood as ymmyrkey.

Va ny vondeishyn er nyn thalloo dy mennick jeeragh lurg programeyn mysh jeih shiaghtin, as va studeyryn beggan jeeaghyn vel ad mayrn. She programe possan cairit t’eh ayns stiurey aigney, myr shen cha nel ny feddynyn shoh cur lesh dy h-auto-maghtagh da dooinney cloie myr unane er tablet.

Ta Co-heshaghtyn Lancet jeh 2024 gra neesht dy vel programeyn ymmydoil scanshoil da sleih ta cummal lesh erree ny ymmoodee, dy chummal taitnys as oyr (Co-heshaghtyn Lancet).

Cre’n fa t’ad cloieyn mie son?

Tra t’ad er nyn reih dy mie, foddee cloieyn cur:

• Taitnys. Ta lieh oor taitnysagh feeu er e hon hene.
• Co-chummal. Cloie ry-cheilley cur red aashagh dy rheynn tra t’eh doillee loayrt. Jeeagh er moddey cloie ry-cheilley.
• Cliaghtey. Foddee cloie cadjin ec yn un traa dagh laa cur gerjagh.
• Treisht. Tra t’ou cur cloieyn co-chosoylagh rish ny ta dooinney foast abyl dy yannoo dy mie, t’ad feddyn dy vel ad abyl, cha nee dy vel ad er nyn phrowal.
• Loayrt. Foddee jalloo ny raue cadjin fosley skeeal. Shirrey er cairt loayrt ny crack y raue.

Shir cur lhiettal da taymeryn, skeayllyn, streakyn as red erbee ta cheet dy ve myr prowrey cooinaghtyn. My t’eh goll seose er dooinney, jean scuirr. Cur jerrey ro-laue, ny ynricagh shassoo ry-cheilley, t’eh dy mie. Ta’n leigh ain mychione reih appyn as cloieyn ec caghlaa screeu.

C’raad t’eh Golden Moments cheet stiagh?

Ta cloieyn Golden Moments, myr cummal jallooyn, puzzle jallooyn as shirrey-fockle mooar-clou, er nyn yannoo son taitnys as traa ry-cheilley. Cha nel taymer ny skeayl ayn. Cha nel ad ny lhiasaghey, as cha nel ad scughey ny slowaghey erree ny ymmoodee. By vie lhiam gynsaghey shoh dhyt dy meeley na greinnaghey red nagh vod cloie erbee y yannoo.

Loayr rish docht oyr

My t’ou imneagh mychione caghlaaghyn cooinaghtyn aynyd hene ny ayns dooinney t’ou cur cree da, gow magh rish docht oyr cha leah as oddys oo, cha nee rish app. Foddee docht oyr jeeaghyn son oyr dy vod ve er ny lhiasaghey as loayrt mychione ny caaghyn share ta ec eiyrtys, lheid as stiurey bluid-chosh as jeeaghyn er clashtyn. Jeeagh er Vel erree ny ymmoodee er ny scughey? son sodjey. Son confideyssyn doaltattyssagh ny caghlaaghyn doaltattyssagh elley, gow cooney dy siyr.