Yn answoor giare
Ta aaght laa meaynagh cur crig chadjin da doostey, beaghey, kerraghey corp as cadley ec traa dy bollagh. Cur y cloie smoo ec y traa s'urryssagh da'n pheiagh, co-chruinnaght cloie as scaa, jean ymmyd jeh soilshey laa as gleashaght dagh laa, as yannoo dt'aaght ve bog choud's ta feme, as chaghlaa eh dy seyr tra ta'n laa jannoo feme er shen.
- Cur traa dy bollagh son doostey, beaghey, kerraghey as cadley dy chur crig chadjin da'n laa.
- Cur y cloie smoo ec y traa s'feeu da'n pheiagh, dy mennick 'sy voghrey.
- Ny lhig da dagh minnid ve lane. Ta scaa as traa sheeoil ayrn jeh'n aaght.
- Foddys soilshey laa, gleashaght dagh laa, as cur yn arragh er cadley liauyr tardy as caaffey tardy cooney lesh cadley sheeoil sy traa tardy.
- Ta'n aaght ny stiuireyder, cha nee sarrey. Foddee oo ceaghil, giarey ny lhig eh ayn er laa crampey.
Er y duillag shoh (5 rheynn)
Ta aaght meaynagh cur crig chadjin da’n laa: doostey, beaghey, beggan cloie, scaa as cadley ec traa dy bollagh. Ta shoh cur sheese yn earroo dy smooinaghtyn as yindys, as cur çhione daue tra veagh oo gra cre y yannoo. Cha nee sarrey yn aaght ta ry-hoi shoh, t’eh ny sample. Jean ymmyd jeh my toshiaght, as yannoo eh co-chaslyssagh rish y pheiagh t’ou dy chur curam da.
Cre’n fa ta aaght laa cooney?
Ta pattyryn chadjin ny s’aashagh da eiyrt er na pattyryn noa. Ta’n Alzheimer’s Association gra dy vel laa caghlaaagh cur lhiat less traa ayns smooinaghtyn cre y yannoo as smoo traa son cloie ta braew daue, as myrgeddin dy vod traa dy bollagh son doostey as goll er cadley cooney lesh caghlaaghyn cadley as caghlaaghyn sy traa tardy. Ta’n National Institute on Aging coyrlaghey dy yannoo ollee, coamrey as beaghey ec yn un traa dagh laa my ayrn jeh thie sheeoil, as ta’n Family Caregiver Alliance myrgeddin coyrlaghey freayll aaghtyn cadjin.
Sample laa meaynagh
Cha nel ny traa ny sarrey, t’ad ny sample. Cur yn laa slane ro-lhiasagh ny lurg y creenaght hene echey y pheiagh.
| Traa | Cre ta goll er | Smyshyn | Er laa crampey |
|---|---|---|---|
| 8:00 er y voghrey | Doostey, niee, coamrey | Yn un ordyr dagh laa; cur coamrey magh ayns yn ordyr oc | Jean kerraghey giarey; ta cassad noa dy liooar |
| 8:45 er y voghrey | Beaghey | Caifee as naight lhaiht dy ard, ny radio | Beaghey ry-cheilley dy sheeoil, gyn broie er loayrt |
| 9:30 er y voghrey | Yn cloie smoo | Ynnee dy-ee, beaghey, garey, çheet magh giarey ny shooyll giarey | Lhig da ve ny smoo giarey, ny jeeagh ort jannoo eh |
| 10:30 er y voghrey | Traa sheeoil | Kiaull, co-chruinnaght jallooyn, ny soie rish uinnag | Scaa ayns stoyl s’vie lesh |
| 11:00 er y voghrey | Cooney lesh y mea | Niee glassyn, soiaghey yn boayrd | T’ou uss cooney; lhig daue shirveish dhyt |
| 12:00 er y voghrey | Mea as glenney seose | Scryss yn boayrd, sych beggan jeh ny soieghyn | Faag ny obbraghyn thie |
| 1:00 er y yeurey | Scaa giarey | Cassyn seose, kiaull bog | Yn un red |
| 2:00 er y yeurey | Magh ass thie ny gleashaght | Shooyll, traa er yn ard-thie, ushtey lusyn, ceau balloon | Soie rish uinnag ayns soilshey greiney |
| 3:00 er y yeurey | Co-hirveish ny cruthaght | Çhaghteraght, phone, jallooyn co-chosoylagh, daah, cairdyn | Meeryn as snaie ry-cheilley |
| 4:30 er y yeurey | Troggal sheese | Kioortyn doonee, soilshey er, obbyr sheeoil myr giarrey neuchassyn | Kiaull chadjin, beggan sheean |
| 5:30 er y yeurey | Shinney | Cooney lesh sturral ny soiaghey yn boayrd | Bee simplagh, chadjin |
| 6:30 er y yeurey | Fastyr ry-cheilley | Cooinaghtyn harrish meeish, cairdyn, clashtyn show s’vie, massage laue | Co-hirveish sheeoil |
| 8:00 er y astyr | Aaght cadley | Ollee ny niee, paaghyn cadley, kiaull bog, soilshey eeym | Giarey dy chooilley red; meaynid yn chied red |
Ta’n sample shoh geiyrt er crig hene yn Alzheimer’s Association son y chied as mean ayrn, ta troailt veih kerraghey corp as beaghey trooid obbraghyn thie, shooyll, kiaull, scaa as çhaghteraght gys shinney, cooinaghtyn as soiaghey son cadley.
Kys ta shiu jannoo dty aaght hene?
Toshiaght lesh yn aght va’n pheiagh er n’ymmyd dy chur er as da, cha nee lesh cooidjer. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey smooinaghtyn er ny reddyn shoh roish cur yn aaght ayn:
- Ny ta braew as ny ta roie daue, nyn niart as nyn jeeanid.
- Yn aght va ad er chur er nyn laa. My va fer doostey moghrey as rieau shooyll y moddey, lhig daue shooyll moghrey foast. Foddee nagh jean fer-oie braew jeh toshiaght ec 8 er y voghrey rieau.
- Yn traa s’urryssagh oc. Cur ollee, çheet magh ny y cloie smoo ayns shen.
- Dy liooar traa son beaghey, niee as coamrey, nagh bee reddyn ro tappee.
- Doostey as cadley ec traa dy bollagh.
Ta’n un bunney coyrlaghey cur stiagh obbraghyn thie, beaghey, kerraghey corp, cloie cruthaghtagh, gleashaght corp, co-hirveish, cloie spyrrydagh as minnidyn gyn caghlaa, myr dy jinnagh car çheet stiagh gyn raaue.
Prow eh son shiaghtin, eisht caghlaa
Cur ny ta goll er ayns notey simplagh dagh laa. Ta’n Alzheimer’s Association coyrlaghey feysht: cre’n cloie va ny s’feeu as cre’n fa? Row tooilley ry-yannoo ny ro veg ry-yannoo ec traa ennagh? Va caghlaaghyn gyn cummalaght braew ny va ad cur imnea?
Freill ny ta gobbraghey as caghlaa ny nagh vel gobbraghey.
Jean eh ry-akin
My oddys y pheiagh foast lhaih, foddee boayrd varney ny caard mooar lesh caghlaaghyn yn laa cur meaynid daue. Freill eh giarey: “Beaghey. Shooyll marish Sarah. Mea. Scaa.” Ta shin clashtyn dy vel ymmodee ny s’feeragh gyn fys er yn ollagh roie; ta’n Family Caregiver Alliance coyrlaghey nagh lhisagh oo loayrt mychione caghlaaghyn derrey jeeragh roish ad my ta shoh cur imnea orroo.
Kys dy chaghlaa yn aaght
Faag traa dy haanney
Ny lhig da dagh minnid ve lane. Ta’n Alzheimer’s Association dy arrey gra dy vel feme er y pheiagh er co-chruinnaght cloie as scaa as foddee ad feme er brishey ny smoo min. My t’eh jeeaghyn skee, er-chummey ny drogh ymmyd, ceaghil cloie ny lhig da scaa.
Coadee yn traa tardy
Ta ymmodee dy-ghoostey ny smoo sy traa tardy choud’s t’eh cheet dorragh. Ta’n NIA coyrlaghey traa magh ass thie ny rish uinnag son soilshey laa dagh laa, ve bio dagh laa gyn tooilley caghlaa, cur yn arragh er caaffey as buidh tardy, as lhiggey sheese er cadley liauyr tardy. Ta ram teaghyn feddyn dy vel dooney ny kioortyn as cur soilshey er roish yn oie cooney. Jeeagh er caghlaaghyn sy traa tardy as cadley.
Caghlaa eh my ta feme caghlaa
- Çhiaghtin vooar: caghlaa yn aaght ry-cheilley. Foddee y pheiagh geearree cooidjer scruit oc hene.
- Mean ayrn: t’ou uss stiurey ny smoo. Cloie ny s’giarey, ny smoo scaa as ymmodee obbraghyn chadjin; jeeagh er cloie ayns mean ayrn.
- Ayrn s’jerree: ta’n aaght er mayrn er meaynid, beaghey as kerraghey, lesh minnidyn giarey dy chlashtyn myr kiaull ny massage laue eddyr oc; jeeagh er cloie ayns ayrn s’jerree.
Ceaghil ny cloie, cha nee yn crig
Freill beaghey, scaa as cadley seyr, as ceaghil ny cloie eddyr oc. Ta’n NIA coyrlaghey prow cloie elley er laa elley dy chur ymmodee. Foddee oo beaghey er Mayn, garey er Jerdein, as jeeagh er jallooyn er Jeheiney. Foddee nyn 101 smooinaghtyn cloie as obbraghyn thie lhieeney ny voayrdyn shen.
Tra ta’n laa goll ass yn aght
Bee laa ennagh gyn aaght erbee. Foddee slaynt-beg, oie olk, çhaghteraght voish yn docteyr ny caghlaa ayns emshyr cur dy chooilley red ass yn aght. Faag yn aaght, freill ny reddyn bunneydagh (bee, ushtey, scaa, meaynid) as prow reesht yn laa ny-yei. My ta’n pheiagh jannoo noi red ennagh, jeeagh er tra t’ad gra cha nel. Foddee scaa aanrit ry-cheilley, myr aanrit sheeoil, cooney diuish ny-neesht dy chur arrey reesht.
Ta dty aaght hene myrgeddin feme ayn. Cur brishey ayns dty hon, as shirveish çheer ny shirveish scaa voish lught-thie ny elley dy ghoaill yn traa dy lhiggey dhyt scaa. Jeeagh er kerraghey da’n fer churam.
Feyshtyn cadjin
Cre'n fa ta aaght laa cooney da peiagh ta cummal lesh demensh?
Ta laa cadjin jannoo beggan ny smoo smooinaghtyn as yindys, as ta shin clashtyn dy vel ymmodee jeusyn ta cummal lesh demensh feddyn shoh meaynagh. Ta'n Alzheimer's Association gra dy vel laa caghlaaagh cur lhiat less obbyr ayns smooinaghtyn cre red y yannoo, as smoo traa son reddyn ta shiu braew dy yannoo ry-cheilley. Ta shoh myrgeddin cooney lesh fer y churam stiurey e laa hene.
Cre'n aaght mie t'ayn son peiagh ta cummal lesh demensh?
Cha nel un aaght kiart dy-liooar erbee ayn. Ta un mie freayll doostey, beaghey as cadley ec traa dy bollagh, cur kerraghey corp as y cloie smoo ec y traa s'urryssagh da'n pheiagh, cur traa magh ass thie ny rish uinnag, as faagail traa son scaa. Jean eh er yn aght va'n pheiagh er n'ymmyd dy chur er as da.
Lhisagh peiagh ta cummal lesh demensh cadley ayns y laa?
Foddee scaa giarey cooney, dy mennick lurg y mea. Ta'n National Institute on Aging coyrlaghey nagh lhisagh oo lhiassaghey cadley liauyr ny cadley tardy 'sy laa, er-y-fa dy vod bheith ro-äyragh ny gyn cadley mie cur rish caghlaaghyn sy traa tardy. My ta feme er cadley dy jarroo, loayr rish nyn doctor.
Cre ta shiu jannoo my ta ad jannoo noi yn aaght?
Faag eh son y traa shoh as prow reesht ny ayns aght elley. Foddee yn oyr ve dy vel ad skelloil, gyn slaynt mie, ayns pian ny gyn ablid ayns shen y traa. Ta'n aaght ayn dy yannoo yn laa ny s'assey, myr shen chaghlaa eh roish dy chur er ad.
Bun-farraneyn
Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance