Jaabawol juutngol ngol
Ñalawol newnaandu ina wallita jippugol, ñamde, toppitagol hoore e danndugol e saa'iiji fotɗi. Foti waɗe golle mawɗe nde neɗɗo ɓuri famɗude waawde, potɗina golle e fowru, naftira maayo e diidol ñalnde kala, kadi waylu ñalawol ngol nde ñalawol ina caɗa.
- Saa'iiji fotɗi ngam jippugol, ñamde, toppitagol e danndugol ina addana ñalawol nanondiral.
- Waɗu golle mawɗe e saa'i neɗɗo ɓuri waawde, ko heewi ko e subaka.
- Hoto heɓtin ñalawol e minti kala. Fowru e jam ina jeyaa e ñalawol.
- Maayo, diidol ñalnde kala e haɗugo daayke mawɗe e jibinol faya e hiirde maa haa juulnorde mayna wallita fowru jam e neɗɗo waasɗo hakkille.
- Ñalawol ko faandaare, wonaa kaɗol. Waawi waylede, ustude walla yaltinde e ñalɗe caɗiiɗe.
E nder ngoo hello (5 taƴe)
Ñalawol newnaandu ina addana ñalawol nanondiral: jippugol, ñamde, golle seeɗa, fowru e danndugol e saa’iiji fotɗi. Ngal ina famɗina miijooji e caɗeele, kadi ina hokkude faandaare nde kañum wala ko mbaɗataa. Temre ndee ko faandaare, wonaa kaɗol. Naftira ɗum ko fuɗɗorde, caggal ɗuum waylu ngal e no neɗɗo ngonɗo e maaɗa foti.
Hol ko wallata ñalawol jewtugol?
Ñalawol nanondiral ina wallita sabu nanondirgal ina weeɓi rewde ɓurngol nanondirgal kesal. Ngam Alzheimer’s Association, ñalawol faandaandiɗo ina wallita ustude saa’i ngam miijagol ko mbaɗata kadi ɓeydude saa’i ngam golle potiɗe, ina wi’a kadi saa’iiji fotɗi ngam jippugol e danndugol waawi wallude e caɗeele daaynugol e neɗɗo haajugol fowru e hiirde. National Institute on Aging ina wasiya waɗugol janjugol, yaltinagol e ñamde e saa’iiji fotɗi e nder suudu e jam, kadi Family Caregiver Alliance ina wasiya reftoɗe e ñalawol keewɗo.
Temre ñalawol newnaandu
Saa’iiji ɗii ko famre tan. Waylu ñalawol ngal fof ko adii walla caggal e no neɗɗo ngoni e jam mum.
| Saa’i | Ko waɗata | Miijooji | Nde ñalawol ina caɗa |
|---|---|---|---|
| 8:00 subaka | Jippugol, janjugol, yaltinagol | Waɗu e laawol gooto ñalnde kala; resu pasɗe e laawol njogorɗe mum en | Newnu toppitagol; koyɗol hesol tan ina waawi yontere |
| 8:45 subaka | Subaka | Kafe e deftere taro, walla radio | Ñamdir e jam, alaa ɗaɓɓitanɗe haalanirde |
| 9:30 subaka | Golle mawɗe | Fulɗe, defugol, galle, yaadu seeɗa walla yahugol | Ustu seeɗa, walla accu ɗum ndaara ko aɗa waɗa |
| 10:30 subaka | Jam | Gaaci, deftere natal, walla jooɗorgol yeeso window | Fowru e jiyorde muusnde |
| 11:00 subaka | Wallita e ñalngu | Soofde leɗɗe, resude haɓɓorde | Aan aɗa defa, o wallita maa tan |
| 12:00 kesa | Ñalngu e leɓtinagol | Leɓtinde haɓɓorde, sortude seeɗa podɗe | Yaltinde golle ɗee |
| 1:00 kesa | Fowru seeɗa | Koyɗe e dow, gaaci newɗi | Eɓɓo ɗum |
| 2:00 kesa | Yeeso walla diidol | Yahugol, jooɗorgol e bernde, ndiyan galle, fukorgol baloon | Jooɗo yeeso window maayo |
| 3:00 kesa | Jokkondiral walla art | Yillo, noddirgol, koɗɗe natal, bindugol, karti | Ndiyan e lekkere e nder kawrital |
| 4:30 kesa | Jokkude jam | Ɓamtude kurkuraaji, huɓɓude leydi, golle newɗe hono fulɗe miskine | Gaaci nanondiral, ɗoŋki seeɗa |
| 5:30 kesa | Hiiɗnde | Wallita e huɓɓugol walla resugol haɓɓorde | Ñamde nanondiral, newɗe |
| 6:30 kesa | Kewol e wakkati hiirde | Caggal ñamde mbiɗa, karti, jeertinol potiɗol, walla juɓɓugol junngo | Jokkondiral e jam |
| 8:00 jemma | Ñalawol danndugol | Janjugol walla foɗɗugol, koompi, gaaci newɗi, ɗoŋki seeɗa | Ustu fof seeɗa; jam ko adii |
Temre ndee ina rewta e ñalawol Alzheimer’s Association ngam jungo adii e hakkunde, ko jippugol hoore, subaka, golle, yahugol, gaaci, fowru, jokkondiral e kewol haa hiirde, njaltinagol e heblaade danndugol.
Hol no mbaɗirtaa ñalawol maaɗa?
Fuɗɗo e no neɗɗo ngoni ko adii, wonaa e tabel. Alzheimer’s Association ina wasiya miijagol ko ɗee ko adii heblaade ñalawol:
- Ko o yiɗi, ko o yidiɗo, ko o waawi e ko o himo.
- No o heewi huutoraade ñalawol mum. So ko jippotooɗo subaka e adii o ina yahata e rawandu mum, foti yahde tawo subaka. So ko jemmaajo, ina waawi waɗanike subaka 8:00.
- Saa’i o ɓuri waawde. Toɗɗa janjugol, yaadu e golle mawɗe e ɗoo saa’i.
- Waktu fotɗo ngam ñamde, janjugol e yaltinagol, ngam alaa ko ñaawraa.
- Saa’iiji fotɗi ngam jippugol e danndugol.
Ɗeen ngalu ina wasiya naftoragol golle suudu, ñamde, toppitagol hoore, golle art, diidol, jokkondiral, golle diine e sahaaaji dow rowrowde, hono oɗon yillaade.
Eto ɗum e yontere, caggal ɗuum waylu
Winndu ko seeɗa ñalnde kala. Alzheimer’s Association ina wasiya naamnude ko golle mbaɗɗe no moƴƴiri e hol ko sabab mum, so ko ɓuri wonde ko ina heewi walla ko famɗi, e so faale kesal ina poti walla ina addi hulde. Moƴƴin ko moƴƴani, waylu ko moƴƴaani.
Waɗu ɗum yiyeteende
So neɗɗo ina waawi tarde, whiteboard walla kartal mawngal e deftere potɗo ina waawi wallude. Waɗu ɗum famɗo: “Subaka. Yahugol e Saara. Ñalngu. Fowru.” So neɗɗo ina yiɗaɗo anndude ko yeeso, Family Caregiver Alliance ina wasiya haalanagol faale tan nde o foti waɗude ngam alaa hulde.
Hol no waylirtaa ñalawol
Accu boowal
Hoto heɓtin ñalawol e minti kala. Alzheimer’s Association ina teska neɗɗo ina haaju potɗinal golle e fowru, kadi ina waawi haaju jaawgol seeɗa. So neɗɗo ina jooɗa reedu, ko famɗina, walla ina joomirta, waylu golle walla accu fowru.
Hisnu wakkati caggal ñalngu
Keewɗo neɗɗo ina ɓeydude joomirta nde maayo ina waɗa. NIA ina wasiya yahugol e maayo walla yeeso window ñalnde kala, diidol ñalnde kala alaa e duuɓi, haɗugo kafe e alkoolu e hiirde, kadi haɗugo daayke mawɗe e hiirde. So en njiyata ina wallita, ina waawi uddude kurkuraaji e huɓɓude leydi ko adii wujjude maayo. Yiy neɗɗo haajugol fowru e hiirde e daaynugol.
Waylu ngal no yiɗi ko sakkitiɗo
- Jungo adii: mbaɗa ñalawol e kawrital. Neɗɗo waawi yiɗde ñalawol winndaaɗo o hoola mum.
- Jungo hakkunde: aan aɗa ardata ɓurɗo. Golle seeɗe, fowru ɓurɗo e golle nanondiral keewɗe; yiy gollee e jungo hakkunde.
- Jungo sakkitiiɗo: ñalawol ina toɗɗa jam, ñamde e toppitagol, e sahaaaji seeɗi e nanondirgal hono gaaci walla juɓɓugol junngo hakkunde; yiy gollee e jungo sakkitiiɗo.
Waylu golle, wonaa kaɓirgol
Moƴƴin ñamde, fowru e danndugol e nanondiral, kadi naftir golle hakkunde. NIA ina wasiya eto golle goɗɗe ñalɗe goɗɗe ngam ɓeydude welde. Waawi defa ayɓe, galle walla ndaara natal e ñalɗe ceertuɗe. Miijooji golle 101 e golle suudu waawi naftirde e ɗee boowal.
Nde ñalawol ina bonna
Keewɗo ñalɗe ñalawol ngal fotataa rewde. Nawnugol, jemma bonɗo, yillugol doktoor walla waylugol asam waawi bonnude fof. Yaltin e ñalawol ngal, moƴƴin ko jungo adii (ñamde, ndiyan, fowru, jam) kadi eto kadi jaango. So neɗɗo ina yeddu ko, yiy nde o wi’i alaa. Jaawgol ngurndan newnaandu e kawrital, hono ngurndan jam, waawi wallude onon fof ngam fuɗɗitaade.
Kadi ñalawol maaɗa ina foti. Waɗu sahaa ngam maaɗa, naamno famɗo walla sarwiis wallitaade ngam heɓde sahaa fof. Yiy moƴƴugol hoore mo wallataa.
Naamne keewɗe
Hol ko wallata ñalawol jewtugol ngam neɗɗo waasɗo hakkille?
Ñalawol nanondiral ina famɗina miijooji e caɗeele, ɗum noon neɗɗo waasɗo hakkille heewi nanugol hoolaare. Ngam Ɓe Alzheimer's Association, ñalawol faandaandiɗo ina wallita ustude saa'i ngam miijagol ko mbaɗata kadi ɓeydude saa'i ngam golle potiɗe e neɗɗo. Kadi ina wallita moɗo huutoraaɓe faamnude ñalawol mum en.
Hol ñalawol moƴƴo ngam neɗɗo waasɗo hakkille?
Alaa eɗen jogii ñalawol gooto potɗo. Ñalawol moƴƴo ina jogii jippugol, ñamde e danndugol e saa'iiji fotɗi, ina toɗɗa toppitagol hoore e golle mawɗe e saa'i neɗɗo ɓuri waawde, ina naftira maayo walla yeeso window, kadi ina acca boowal ngam fowru. Foti mbaɗiree e no neɗɗo ngoni ko adii.
Foti neɗɗo waasɗo hakkille daayna e nder ñalawol?
Fowru laaɓtuɗo waawi wallude, ko heewi ko caggal ñalngu. Nde National Institute on Aging wi'i, foti haɗa daayke mawɗe e daaynugol faya e hiirde, sabu daaynugol ɓurngol walla janngol moƴƴaani waawi ɓeydude neɗɗo haaju fowru e hiirde. So daaynugol ina waɗi caɗeele mawɗe, haalan lawol doktoor mum.
Ko waɗata so neɗɗo aɗa yeddu ɗum e ñalawol?
Accu ɗum e oo sahaa kadi eto kadi ndee sahaa walla e laawol goɗngol. Yeddugol waawi firde neɗɗo ko nawnataa, ko heewi ko nawnataa, ko mettaa, walla kadi alaa ko o heblaani. Ñalawol ngol ko ngam newnude ñalawol, wonaa ngam kaɗol ɗum, woodu newnaandu ngam waylude ngol.
Fuɗɗoode
Min njokkondiri e juɓɓule e jaŋdeeji ɗi ngoo hello tuugnii e mum. Gooto heen fof ƴeewtaama nde hello ngoo hesɗitinaa.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance