ކުރު ޖަވާބެވެ
ބަގީޗާގައި މަސައްކަތް ކުރުމާއި ބޭރުގައި ވަގުތު ހޭދަ ކުރުން ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ހަމަޖެހޭ، އާދަކޮށްފައިވާ ހަރަކާތެއް ކަމަށް ވެދާނެ. ގަސްތަކަށް ފެންދިނުން، ހަބަރު ގަހާގެހި މަގޫފަށް އިންދުން، މާވެފައިވާ މަތަކަށް ނެގުން، ނުވަތަ ބަންދު ގޯތިތެރޭގައި ކުރު ހިނގާލުމެއް ހެދިދާނެ. ކޮންމެންވެސް ކޮންޑުނުޖެހޭ ގޮތަށް އުސް ބެޑްތަކެއް ނުވަތަ މޭޒެއް ބޭނުން ކުރާށެވެ. ހަނި އެޅޭ އާލާތާއި ވިހާވެދާނެ ގަހާގެހިން ދުރުހެލިވާށެވެ. ދުވަހުގެ ފިނި ވަގުތުގައި ބޭރަށް ނުކުމާށެވެ. އަދި އަބަދުވެސް ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއާ އެކު ހުންނާށެވެ.
- ފެންދިނުން، މަގޫފަށް ބިޔައިންދުން، ހަބަރު ގަހާގެހީގެ ވަސް ނަންގަވުން، މާނެގުން ފަދަ ފަސޭހަ ބަގީޗާ މަސައްކަތްތައް ހުރެގެން ނުވަތަ އިށީނދެލައިގެން ކުރެވޭނެ.
- އުސް ބެޑްތަކާއި ކޮންޓެއިނަރުތަކާއި އޯޑި އެޅި މޭޒަކުން ބަގީޗާ ކަށިމަތީގެ އުސްމިނަށް ގެނެސް، ވެއްޓި ވެއްޓުނުގެ ނުރައްކާ ކުޑަ ކުރެވޭނެ.
- ހަނި އެޅޭ އާލާތާއި، ކަށިތަކާއި ހަން އެރޭ ގަހާގެހި، އަދި ވިހާވެދާނެ އެއްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުން ނުކުރާށެވެ. ވެލި ކާބޯތަކެތި ކަމަށް ހީވެދާނެ ކަމަށް ސަމާލުވާށެވެ.
- ހޫނު މުސްކުޅި މީހުންނަށް ނުރައްކާތެރި ކަމަށް ވެދާނެ. ހެނދުނު އެންމެ ކުރީގައި ނުވަތަ ފަހަތުގައި ބޭރަށް ނުކުމާށެވެ، ފެނާއި ހިޔަނި ހަމަޖައްސާށެވެ، އަދި ހާލު ރަނގަޅު ނޫން ކަމެއް ފެންނަ ވަގުތުން އެތެރެއަށް ވަންނާށެވެ.
- ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ ގިނަ މީހުން ވަރަކަށް ދުރަށް ދާނެ. ބޭރުގައި އިނދެގެން އަބަދުވެސް ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއާ އެކު ހުންނާށެވެ، އަދި އެންމެ ފަހުގެ ފޮޓޯއަކާއި އައިޑީ ކާޑެއް އަތުގައި ބަހައްޓާށެވެ.
މި ޞަފްޙާގައި (8 ބައިތައް)
- ބޭރުގައާއި ބަގީޗާގައި ރަނގަޅަށް ކުރެވޭނެ ހަރަކާތްތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
- ބަގީޗާ ބޭނުން ކުރަން ފަސޭހަ ކުރާނީ ކިހިނެއް؟
- ދުރުހެލިވާން ޖެހޭ ގަހާގެހި ކޮބައިތޯ؟
- ހޫނާއި އިރުޝަމްސްން ރައްކާތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟
- ބޭރަށް ދާއިރު ދުރަށް ދިއުމާ ކުރިމަތިލާނީ ކިހިނެއް؟
- ޙާލަތު ބަދަލުވާ ގޮތަށް ބަގީޗާގެ މަސައްކަތް ބަދަލު ކުރާނީ ކިހިނެއް؟
- އެތެރެއަށް ވަންނަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟
- ބަގީޗާގެ ހިތްވަރު ސްކްރީނުން ގޭތެރެއަށް
ގިނަ މީހުންނަށް ބަގީޗާއަކީ އެންމެ އާދަކޮށްފައިވާ ތަންތަނުގެ ތެރެއިން ތަނެކެވެ. ވެލި ކޮއްކޮއް އެޅުން، ފެންދިނުން، އަދި މާ ނެގުމުގައި ދުވަސްވީ ދަސްކޮށްފައިވާ ހުނަރުތައް ބޭނުންވެއެވެ. ބޭރުގައި ހުރުމުން ތާޒާ ވައި، އިރުޝަމްސާއި ދޫނިތަކުގެ އަޑު ލިބެއެވެ. National Institute on Aging ގެ ލިސްޓުގައި ގަސްތަކަށް ބެލެހެއްޓުން، މާއާއި ތަރުކާރީ އިންދުން، އަދި ގަސްތައް ބިމެން ދަނީ ކިހިނެއް ކަމާ ބެހޭ ވާހަކަ ދެއްކުން ހިމެނެ، އަލްޒައިމަރުގެ ބަލި ހުރި ބައެއް މީހުން ކުރަން ބޭނުންވެދާނެ ކަންކަމުގެ ތެރޭގައި އެކުލެވިގެންވެއެވެ. މި ޞަފްޙާގައި ކުރެވޭނެ ކަންކަން، ބަގީޗާ ފަސޭހަ ކުރާނެ ގޮތް، އަދި ހޫނާއި އިރުޝަމްސާއި ދުރަށް ދިއުމުން ރައްކާތެރިވާނެ ގޮތް ބަޔާން ކުރެވިފައިވެއެވެ.
ބޭރުގައާއި ބަގީޗާގައި ރަނގަޅަށް ކުރެވޭނެ ހަރަކާތްތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
އެންމެ ރަނގަޅަކީ ފަސޭހަ، އާދަކޮށްފައިވާ، އަދި ހުރެގެން ނުވަތަ އިށީނދެލައިގެން ކުރެވޭ މަސައްކަތްތަކެކެވެ. ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ކުރިން ކުރަން ބޭނުންވެފައިވާ ކަންކަމަށް ބަލައިގެން ހޮވާށެވެ.
ބަގީޗާގައި
- ފެންދިނުން. ކުޑަ، ފުރަދަނަ ފެންބާތިލިއެއް ނުވަތަ ހަމަޖެހޭ ހޯސް ނޮޒަލެއް، އަދި އަތްފުޅާ ދުރުގައި މަގޫ ދެތިނެއް. ފެންދިނުމަކީ ފެށުމާއި ނިންމުން ސާފު މަސައްކަތެއް ކަމުން، ގޯސްވުމަކީ ކުޑަ ކަމެކެވެ.
- މަގޫތަކުގައި ބިޔައިންދުން. Alzheimer’s Foundation of America އިރުޝާދު ދެނީ ކުޑަ މަގޫތަކުގައި ބިޔައިންދާފައި އެ ބިމެން ދަނީ ކިހިނެއް ބަލަން އެވެ. ބީންސް، ސަންފްލަވަރ ނުވަތަ ޕީސް ފަދަ ބޮޑު ބިތަކަށް އަތްލުން ފަސޭހަވެއެވެ.
- މާވެފައިވާ މަތަކަށް ނެގުން. އަތުން މާވެފައިވާ މަތަކަށް ނަގައިލުމަކީ ހަމަޖެހޭ، ތަކުރާރުވާ މަސައްކަތެކެވެ. ކަށިތައް ނެތް ގަހާގެހި ހޮވާށެވެ.
- ތަރުކާރީ ނުވަތަ ހަބަރު ގަހާގެހި ނެގުން. ޗެރީ ޓޮމާޓޯ، ބީންސް އަދި ހަބަރު ގަހާގެހި ނެގުން ފަސޭހަ ކަމަށްވާއިރު، ރަހަވެސް ލިބެއެވެ. މެންދުރުގެ ކެއުމަށް ބޭނުން ކުރުމަށް އެތެރެއަށް ގެންދާށެވެ.
- ހަބަރު ގަހާގެހީގެ ވަސް ނަންގައި އަތުލުން. ރޯޒްމެރީ، ކޮއްކޯފަތް އަދި ލެވެންޑަރުގައި ބާރު ރަހަ ވަސް ލިބެއެވެ. އިނގިލިތަކުގެ މެދުގައި ފަތެއް ވައްޓާފައި ދެއްކާށެވެ.
- މަގެއް ނުވަތަ ފާލަމެއް ފަޅު ހިންދުން. ތެދު، ހިކި ބިމެއްގައި ފުރަދަނަ ފަޅު ހިންދޭ އެއްޗެއް، ތެދުވެ ހުރުމަށް ހާލު ރަނގަޅު ނަމަ.
- ދޫނިތަކަށް ކާނާ ދޭ ތަން ފުރުވުން. ދެން އެކުގައި އިށީނދެލައިގެން ކޮން ދޫނިތަކެއް އަންނަތޯ ބަލާށެވެ.
ބޭރަށް ނުނުކުމެވޭ ދުވަސްވަރު، ގޭތެރޭގައި
- ޖަނެލި އަރިމަތީގެ ހަބަރު ގަހާގެހި: ބާސިލް، ޕާސްލީ ނުވަތަ ޗައިވްސް.
- އޯޑި އެޅި މޭޒެއްގެ މަތީގައި މަގޫފަށް އިންދުން. AFA އިރުޝާދު ދެނީ ވެލި އެއް ތަނެއްގައި ހިފެހެއްޓުމަށް ކެފެޓީރިއާ ޓްރޭ ފަދަ އެއްޗެހި ބޭނުން ކުރުމަށާއި، ކުޑަ ކަޕުތަކުން ވެލި ބަދަލު ކުރުމަށެވެ.
- ކަނޑާފައިވާ މަތަކަށް ތަރުތީބު ކުރުން: ގޯތިން ނުވަތަ ފިހާރައިން ގެންނަ މާއާއި ފަތްތަކުން.
- މާ ހިކުވުން: ބުކޭއެއްގެ މަތަކަށް، ފަހުން ކާޑުތަކަށް ހަރުކުރުމަށެވެ. އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް އާޓް އެންޑް ކްރާފްޓް ބައްލަވާށެވެ.
- ލެވެންޑަރު ނުވަތަ ފިނިފެންމާގެ ސަޗޭ ހެދުން: ބަގީޗާގެ ވަސް ގޭތެރޭގައި ބެހެއްޓޭ އެހެން AFA ގެ ޚިޔާލެކެވެ.
ބޭރަށް ނުކުތުން
- ކުރު ހިނގާލުމެއް: ރަށްވެހި މަގުމަތީގައި، ޕާކަކަށް ނުވަތަ ގަސްގަހާގެހި ވިއްކާ ތަނަކަށް، ހަމަޖެހޭ އަވަސް އަވަހަކުން، އިށީނދެލާ ތަނެއް ހަމަޖައްސައިގެން.
- ބޭރުގައި އިށީނދެލުން: ފާލަމެއްގައި ނުވަތަ ބެންޗެއްގައި ދޫނިތަކުގެ އަޑު އަޑުއަހައި، ވައިގަނޑު އިހުސާސް ކުރުން. މިއީ އެކަނި ވެސް ފުރިހަމަ ހަރަކާތެކެވެ.
- އާންމު ބަގީޗާއަކަށް ޒިޔާރަތް ކުރުން: ދުވަހުގެ ހަމަޖެހޭ ވަގުތެއްގައި. NHS ބުނަނީ ބައެއް ތަންތަނުގައި ވަސްލިބޭ ގަހާގެހި، އަތުލުމުގެ އިހުސާސް، އަދި ފެން ހިމެނޭ ސެންސަރީ ބަގީޗާތައް ހުރެދާނެ ކަމަށެވެ.
- ތާރަފަށް ކާނާ ދިނުން ނުވަތަ ދޫނިތައް ބަލާލުން: ކަނޑުގެ ކައިރިން ރައްކާތެރި ދުރެއްގައި ހުރެ.
ބަގީޗާ ބޭނުން ކުރަން ފަސޭހަ ކުރާނީ ކިހިނެއް؟
ބަގީޗާ ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއަށް ގާތަށް ގެނައާށެވެ، އޭނާ ބަގީޗާއަށް ދާން ޖެހޭ ގޮތް ނުހެދާށެވެ.
- އުސް ބެޑްތަކާއި ދިގު ޕްލާންޓަރުތައް: ކަށިމަތީގެ އުސްމިނަށް ހުރިނަމަ ކޮންޑު ޖެހުމެއް ނުވަތަ މައްޗަށް ކުޑަވުމެއް ނުޖެހޭނެ.
- މޭޒުމަތީގެ ކޮންޓެއިނަރުތައް: ވީލްޗެއާ ބޭނުން ކުރާ މީހުންނަށް ނުވަތަ އިށީނދެލައިގެން މަސައްކަތް ކުރަން ބޭނުންވާ މީހުންނަށް ރަނގަޅެވެ.
- ފުޅާ، ތެދު މަގުތައް: ހުރަހެތިފައިވާ ހިލަތަކެއް ނުވަތަ މަގުމަތީގައި އެޅިފައިވާ ހޯސްތަކެއް ނުހުރިނަމަ ފަސްބުރު އަރާވުމުގެ ނުރައްކާ ކުޑަވެއެވެ.
- އަތްލުމަށް ހިޔަނި އާއި ހިޔަނި ހުރި އިށީނދެލާ ތަންތަން: މަގުމަތީގައި، އަރާމު ކުރުމަކީ އަބަދުވެސް ހުރި އިޚްތިޔާރެއް ކަމުގައި ހެދުމަށެވެ.
- ބޯ ނުރަ، ފަރުދާ ހެންޑަލް ހުރި އާލާތްތައް: އަތުލުން ފަސޭހަ އެއްޗެހި. ކަނޑާ އެއްޗެހި، ކަނޑިތައް، އަދި ހަނި އެޅޭ އެއްވެސް އެއްޗެއް ބޭނުން ނުކުރާށެވެ.
- ތަޅު އެޅޭ ބަންދު ސަރަހައްދެއް: ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއަށް ކައިރީގައި ހުރެ، ހިތްހަމަޖެހިފައި އުޅެވޭ ތަނެއް.
ދުރުހެލިވާން ޖެހޭ ގަހާގެހި ކޮބައިތޯ؟
އަތުލުމަށް ރައްކާތެރި، އަދި ވީހާވެސް ރަހުން ކައިގެން ގެއްލުމެއް ނުދޭ ގަހާގެހި ހޮވާށެވެ. AFA އިރުޝާދު ދެނީ އާންމުކޮށް ހަން ނުއެރޭ ގަހާގެހި ބޭނުން ކުރުމަށާއި، އެލަރޖީ ހުރިތޯ ބެލުމަށާއި، ވެލި ކާބޯތަކެތި ކަމަށް ހީވެދާނެ މީހަކު ހުރިނަމަ ރަނގަޅަށް ބަލަހައްޓަން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ. NIA ގެ ގޭގެ ރައްކާތެރިކަމުގެ އިރުޝާދުތަކުގައި ވިހާވެދާނެ ގަހާގެހި ނައްތާލުން ނުވަތަ ތަޅުލާފައި ބަހައްޓުން ހިމެނެއެވެ.
- ކަށިތަކާއި ކެކްޓަސް ފަދަ ގަހާގެހި، އަދި ހަން އެރޭ ރަސް ނުކުތް ގަހާގެހި ދުރުހެލިވާށެވެ.
- ޔަގީން ނުވާ އެއްވެސް ގަހާގެހެއް އިންދުމުގެ ކުރިން ޕޮއިޒަން ކޮންޓްރޯލް ސެންޓަރަށް ނުވަތަ ކައިރީގައި ހުރި ގަހާގެހި ވިއްކާ ތަނަކުން އަހާށެވެ.
- އާދަކޮށް ބޭނުންވާ ގަސްތަކުން ރަނގަޅު ހިތްވަރު އަނބުރާ ގެނެވިދާނެ. AFA މިސާލުތަކުގެ ގޮތުގައި ފިނިފެންމާ އަދި ކްރިސްމަސް ކެކްޓަސް ދައްކައެވެ. ކަށިތައް ނެތް ވައްތަރުތައް ހޮވާށެވެ.
- ކިޔާމުދާ އެއްޗެހި، ޕެސްޓިސައިޑް، އަދި ވީޑް ކިލަރ ތަޅުލާފައި ބަހައްޓާށެވެ، އަދި ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއަށް އަތްލޭ ސަރަހައްދުތަކުގައި އެތަކެތި ބޭނުން ނުކުރާށެވެ.
ހޫނާއި އިރުޝަމްސްން ރައްކާތެރިވާނީ ކިހިނެއް؟
ބޭރަށް ނުކުމުގެ ވަގުތު މޫސުމަށް ބަލައިގެން ކަނޑައަޅާށެވެ. NIA ބަޔާން ކުރަނީ މުސްކުޅި މީހުންނަށް ހޫނުން އުފެދޭ ބަލިތަކަށް ގާތްވުމުގެ ނުރައްކާ މަތީ ކަމަށެވެ. އޭގެ ސަބަބަކީ ހަށިގަނޑު ހޫނުގެ ބަދަލުތަކަށް ކުރިން ފަދައިން އެޖެސްޓް ނުވުމާއި، ބައެއް ބޭސްތަކުން ހޫނާ ކުރިމަތިލާ ގޮތަށް އަސަރު ކުރުމެވެ.
- ހެނދުނު ކުރީގައި ނުވަތަ ފަހަތުގައި ނުކުމާށެވެ. ހޫނު މަހުތަކުގައި ދުވަހުގެ މެދުގައި ބޭރަށް ނުނުކުމާށެވެ. ހަމައެކަނި ހޫނުމިން ނޫން، ހީޓް އިންޑެކްސް ވެސް ބަލާށެވެ.
- އާންމުކޮށް ފެން ދެއްވާށެވެ. ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ އަމިއްލައަށް ތިހާ ޖެހިއްޖެ ކަމަށް ނުބުނަން މަޑުކޮށް ނުހުންނާށެވެ. ހޫނު ގަދަ ވަގުތުތަކުގައި އަލްކޮހޮލާއި ކެފީން ހިމެނޭ ބުއިން ދުރުހެލިވާށެވެ.
- އެ ވަގުތަށް އެކަށީގެންވާ ފޭރާން ލައްވާށެވެ. އަލިކަން ކުޑަ، ފަރުދާ ފާޅު ފޭރާމެއް، ފުޅާ ތޮޕިއެއް އަދި އަލިކަން އަނދާ އަލިފާނެއް.
- ސަންސްކްރީން ބޭނުން ކުރާށެވެ. NIA އިރުޝާދު ދެނީ ބްރޯޑް-ސްޕެކްޓްރަމް SPF 15 ނުވަތަ އެއަށް ވުރެ މަތި، ދުވަހުގެ ތެރޭގައި އަލުން ޖަހަން އެވެ.
- ހިޔަނި ހޮވާށެވެ. މަގޫ އިންދާ މޭޒު ގަހެއްގެ ތިރީގައި ނުވަތަ ޗެޓްރީއެއްގެ ތިރީގައި ބަހައްޓާށެވެ.
- ކުރު ވަގުތެއް ހުންނާށެވެ. ހާސްކޮށް ހޫނު ދުވަސްވަރު، ކުރު ވަގުތެއް ބޭރުގައި ހުރުމުން ވެސް ފުދޭނެ.
- ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކަށް ސަމާލުވާށެވެ. NIA ގެ ލިސްޓުގައި ބޯލަން ރިހުން، ވަރުބަލިވުން، މޫނު ބުރުވުން ނުވަތަ އުޅަނދުފަހަރު ހޫނުގެ ބަލިއެއްގެ އަލާމާތްތަކަށް ވެދާނެ ކަމަށް ބުނެއެވެ. ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ހާލު ރަނގަޅު ނޫން ކަން ބުނެވުން މަދުވެދާނެ، އެހެންކަމުން މޫނާއި އުޅުމަށް ސަމާލުވާށެވެ. އެތެރެއަށް ގެންގޮސް، ފެނާއި ފިނި ފޮތިއެއްގެ އެހީގައި ފިނިކޮށްލާށެވެ. އަވަހަކަށް ހާލު ރަނގަޅު ނުވެއްޖެ ނަމަ ޑޮކްޓަރުންގެ އެހީ ހޯދާށެވެ. ބޭހުން ވެއްޓުން، ވަރުބަލިވުން، ނުވަތަ ހިކި، ރަތް ހަން ފަދަ އަލާމާތްތަކާ އެކު ހީޓް ސްޓްރޯކަކީ އެންމެ އަވަހަށް ފަރުވާ ބޭނުންވާ ޙާލަތެކެވެ: 102 (އެމްބިއުލެންސް) އަށް ގުޅާށެވެ.
ފިނި މޫސުމް ވެސް މުހިންމެވެ. ވިއްސާރަ ދުވަސްވަރު ބޭރުގެ ވަގުތު ކުރުކޮށް، އަތާއި ފައިން ހޫނާއި ހިކިކޮށް ބަހައްޓާށެވެ.
ބޭރަށް ދާއިރު ދުރަށް ދިއުމާ ކުރިމަތިލާނީ ކިހިނެއް؟
ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ބޭރުގައި ހުރި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައި އެއާ އެކު ހުންނާށެވެ. Alzheimer’s Association ބުނަނީ ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ 10 މީހުންގެ ތެރެއިން 6 މީހުން މަދުވެގެން އެއްފަހަރު ދުރަށް ދާނެ ކަމަށާއި، ގިނަ ފަހަރަށް އެކަން ވެދާނެ ކަމަށެވެ. މިކަން ކޮންމެ ފިޔަވަޅެއްގައި ވެސް ވެދާނެ.
NIA ގެ ދުރަށް ދިއުމާއި މަގުފުރެދުމާ ބެހޭ އިރުޝާދުތަކުގައި މިކަންކަން ހިމެނެއެވެ:
- ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ނަމާއި، އެޑްރެސް، އަދި ތިޔަބޭފުޅުންގެ ފޯނު ނަންބަރު ލިޔެފައިވާ އައިޑީ ނުވަތަ މެޑިކަލް ބްރޭސްލެޓެއް އަޅައިދީ ހުންނަން ބެލުމަށް ފަހު، ނުވަތަ ފޭރާމުގައި ލޭބަލް ޖަހާށެވެ.
- އެ މީހާގެ އެންމެ ފަހުގެ ފޮޓޯއެއް ނުވަތަ ވީޑިއޯއެއް ބަހައްޓާށެވެ.
- އަވަށްޓެރިންނަށް އެ މީހާ ދުރަށް ދާނެ ކަމަށް އަންގާށެވެ.
- ގޯތި ބަންދަކާއި ތަޅުލާ ދޮރުމަތިން ރައްކާތެރި ކުރާށެވެ.
- ދުރަށް ދާން އާދަކުރާ މީހަކު އެކަނި ނުބަހައްޓާށެވެ.
Alzheimer’s Association އިތުރަށް އިރުޝާދު ދެނީ ރައްކާތެރިކޮށް އުޅެވޭ ގޭތެރޭގެ އަދި ބޭރުގެ ސަރަހައްދުތައް ހެދުމަށާއި، އެންމެ ގިނައިން ހަމަނުޖެހޭ ވަގުތަށް ހަރަކާތްތައް ކަނޑައަޅުމަށެވެ. ރައްކާތެރި، ބަންދު ބަގީޗާއެއްގައި ހިނގާލުމަކީ ހަވީރު ފަހުގެ ހަމަނުޖެހުމަށް ރަނގަޅު ގޮތެއް ކަމަށް ވެދާނެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ހަވީރު ފަހުގެ ހަމަނުޖެހުމާ ބެހޭ އިރުޝާދު ވެސް ބައްލަވާށެވެ.
ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ނުފެނިގެން ދިޔައިރު، Alzheimer’s Association އިރުޝާދު ދެނީ އެތެރެ ކައިރީގައި ހޯދަން ފަށާށެވެ، އަދި 15 މިނެޓު ތެރޭގައި ނުފެނިއްޖެ ނަމަ 119 (ފުލުހުން) އަށް ގުޅާށެވެ. އެ މީހާއަށް ޑިމެންޝިއާ ހުރި ކަން ފުލުހުންނަށް އަންގާށެވެ.
ޙާލަތު ބަދަލުވާ ގޮތަށް ބަގީޗާގެ މަސައްކަތް ބަދަލު ކުރާނީ ކިހިނެއް؟
| މިކަން އުނދަގޫ ވެއްޖެ ނަމަ | މިގޮތް މަސައްކަތް ކުރާށެވެ |
|---|---|
| މުޅި ބެޑެއްގައި ގަސް އިންދުން | އެއް މަގޫފަށެއްގައި އެއް ބިޔަކު އިންދުން |
| ނަކަތެރި ގަސް ނެގުން (ގަހާގެހިން ވަކިން ދެނެގަނެވުމުގެ ދަތިކަން) | ފެންދިނުން، ނުވަތަ ސާފުކޮށް ފެންނަ މާވެފައިވާ މަތަކަށް ނެގުން |
| ބަގީޗާއިން ބަގީޗާއަށް ހިނގާލުން | މޭޒެއްގައި އިށީނދެލައިގެން ވެލި ޓްރޭއެއްގައި ގަހާގެހިއާ އެކު ހުންނަން |
| ބޭރަށް ނުކުތުން | ބަދިގޭގެ މޭޒުމަތީގައި ހަބަރު ގަހާގެހި މަގޫފަށެއް، ނުވަތަ ހުޅުވާފައިވާ ޖަނެލިއެއްގެ ކައިރީގައި އިށީނދެލުން |
| އެއްވެސް މަސައްކަތެއް ކުރުން | އެކުގައި ބޭރުގައި އިށީނދެލައިގެން، އަޑު އަޑުއަހައި ބަލާލުން |
ބައެއް މީހުން ތިޔަ މަސައްކަތް ކުރަން ބަލަން ބޭނުންވެދާނެ. NIA ބުނަނީ އެ މީހާއަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި ބަލަން ނަމަ، ބަލަން ދޫކޮށްލުމަކީ ރަނގަޅު ކަމެއް ކަމަށެވެ.
އެތެރެއަށް ވަންނަން ޖެހޭނީ ކޮން އިރަކުން؟
ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ހަރުވެފައި، ހޫނުގަދަވެފައި، ފިނިވެފައި، ހިތް ހަމަނުޖެހިފައި، ނުވަތަ ނިންމަން ބޭނުންވާ ކަމުގެ އިހުސާސް ކުރާ ކަމުގެ އަލާމާތް ފެންނަ ވަގުތުން އެތެރެއަށް ވަންނާށެވެ. ދިގު މެންދުރެއް ދަތިވެ ނިންމުމަށް ވުރެ، ކުރު، ރަނގަޅު 10 މިނެޓެއް އެންމެ ރަނގަޅެވެ. ކުރިން ނިންމައިލުމަކީ ރަނގަޅު ނަތީޖާއެކެވެ.
ބަގީޗާގެ ހިތްވަރު ސްކްރީނުން ގޭތެރެއަށް
ވާރޭ ވެހޭ ދުވަސްވަރު، Sort Together ގައި ތަސްވީރުތައް ތަރުތީބު ކުރުމަށް ބަގީޗާގެ ބާސްކެޓެއް ހިމެނެއެވެ. Conversation Cards ގައި ބަގީޗާއާ ބެހޭ ހަނދާންތަކަށް ވާހަކަ ގެންދެވޭ ހުޅުވާލެވިފައިވާ ސުވާލުތައް ހިމެނެއެވެ. ހޫނުން އެތެރެއަށް އައިސް ހަލުވިކަން އިހުސާސް ކުރާ ނަމަ، Calm Breathing އިން އެކުގައި ހިއްސާ ކުރެވޭ ހަމަޖެހޭ، ހިމޭން ވަގުތެއް ލިބެދާނެ. އަތުލުން، ވަސް ނަންގަވުން، އަދި އަޑު އަޑުއަހުމަށް ބިނާކޮށް އިތުރު ޚިޔާލުތަކަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ސެންސަރީ ހަރަކާތްތަކުގެ އިރުޝާދު ބައްލަވާށެވެ.
އާންމު ސުވާލުތަކެވެ
ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކަށް ބަގީޗާގައި ކުރެވޭނެ ހަރަކާތްތަކަކީ ކޮބައިތޯ؟
ގަސްތަކަށް ފެންދިނުން، ކުޑަ މަގޫތަކުގައި ބިޔައިންދުން، ހަބަރު ގަހާގެހީގެ ވަސް ނަންގައި އަތުލުން، މާވެފައިވާ މަތަކަށް ނެގުން، ތަރުކާރީ ނެގުން، ކަނޑާފައިވާ މަތަކަށް ތަރުތީބު ކުރުން، އަދި މަގު ފަޅު ހިންދުން ހުރިހާ ރަނގަޅު އިޚްތިޔާރުތަކެކެވެ. ގޭތެރޭގައި ޖަނެލި އަރިމަތީގައި ހަބަރު ގަހާގެހި އިންދުން ނުވަތަ އޯޑި އެޅި މޭޒެއްގެ މަތީގައި ވެލި ޓްރޭއެއްގައި މަސައްކަތް ކުރުން ވެސް ރަނގަޅެވެ. ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާ ކުރިން ކުރަން ބޭނުންވެފައިވާ ކަމާއި މިހާރު ފަސޭހައިން ކުރެވޭނެ ކަމަށް ބަލައިގެން މަސައްކަތް ހޮވާށެވެ.
ހޫނު ގަދަ ވަގުތުތަކުގައި ޑިމެންޝިއާ އާއެކު ދިރިއުޅޭ މީހަކު ރައްކާތެރިކޮށް ބަހައްޓާނީ ކިހިނެއް؟
ބޭރުގެ ވަގުތު ހެނދުނު އެންމެ ފިނި ވަގުތު، ދެމެހެއްޓެން ހެނދުނު ކުރީގައި ނުވަތަ ހަވީރު ފަހަތަށް ކަނޑައަޅާށެވެ، ކުރު ވަގުތެއް ބޭރުގައި ހުންނާށެވެ، އަދި އާންމުކޮށް ފެން ދެއްވާށެވެ. ހިޔަނި، ފުޅާ ތޮޕިއެއް، ފަރުދާ ފާޅު ފޭރާމެއް، އަދި ސަންސްކްރީން ހޮވާށެވެ. މުސްކުޅި މީހުންނަށް ހޫނުގެ ބަލިތަކަށް ގާތްވުމުގެ ނުރައްކާ މަތީވެދާނެ، އަދި ވަރުބަލިވުން، މޫނު ބުރުވުން ނުވަތަ އުޅަނދުފަހަރު ނުރައްކާ އަލާމާތްތަކަށް ވެދާނެ. އެހެން ކަމެއް ފެންނަނަމަ އެތެރެއަށް ގެންގޮސް ފިނިކޮށްލާށެވެ.
އެ މީހާ ދުރަށް ދާން އާދަކުރާ ނަމަ ބޭރަށް ދާނީ ކިހިނެއް؟
ބޭރުގައި ހުރި ހުރިހާ ވަގުތެއްގައި ތިޔަ ބެލެހެއްޓެވޭ މީހާއާ އެކު ހުންނާށެވެ. ތަޅު އެޅޭ ބަންދު ގޯތިއެއް ނުވަތަ ބަގީޗާއެއް ބޭނުން ކުރާށެވެ. އައިޑީ ކާޑެއް ނުވަތަ އައިޑީ ބްރޭސްލެޓެއް އަޅައިދީ ހުންނަން ބެލުމަށް ފަހު އެންމެ ފަހުގެ ފޮޓޯއެއް އަތުގައި ބަހައްޓާށެވެ. އެ މީހާ ނުފެނިގެން ދިޔައިރު، Alzheimer's Association ގެ އިރުޝާދުގައި 15 މިނެޓު ތެރޭގައި ނުފެނިއްޖެ ނަމަ 119 (ފުލުހުން) އަށް ގުޅުމަށް ބުނެއެވެ.
ބަގީޗާއެއް ނެތް ނަމަ ކީއް ކުރެވޭނެ؟
ފާލަމުގައި މަގޫ ދެތިނެއް، ޖަނެލި ބޮކްސްއެއް، ނުވަތަ ބަދިގޭގެ މޭޒުމަތީގައި ހަބަރު ގަހާގެހި ޓްރޭއެއް ވެސް ފުދޭނެ. ޕާކަކަށް، އާންމު ބަގީޗާއަކަށް، ނުވަތަ ކޮމިއުނިޓީ ބަގީޗާއަކަށް ދިޔުމަކީ ވެސް ރަނގަޅު ގޮތެކެވެ. ބޭރުގައި އިށީނދެލައިގެން ދޫނިތަކުގެ އަޑު އަޑުއެހުން ވެސް ބޭރުގެ ހަރަކާތެއް ކަމުގައި ހިމެނޭ.
މަސްދަރުތައް
އަޅުގަނޑުމެން މި ޕޭޖް ބަރޯސާވާ ޖަމިއްޔާތަކާއި ދިރާސާތަކާ ލިންކް ކުރަމެވެ. ކޮންމެ އެއްޗެއް ޗެކްކޮށްފައިވަނީ ޕޭޖް އަޕްޑޭޓް ކުރިއިރުގައެވެ.
- Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Hot Weather Safety for Older Adults · National Institute on Aging
- Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
- Wandering · Alzheimer's Association
- Activities for dementia · NHS