Uka jisk’a jaysäwi
Jaylli, amtañ jan waliki jaqimpi uñtasiñataki sumpach sarnaqañanakan uñstati. Jaylli laykux, jaylli yuqallañkama, iglisiyan ukat familyan jaylli uñtasiñ jaqi yatxataña, jaylli jan anunciusa ukat jan sarnaqañ jan ch'iqaskana uñt'ayañ, jaylli jaytayañ, t'ijtayañ, jach'a jaylli t'ijtayañ jan ukax sapa jaylli ist'aña. Jaylli jan ch'uxñaña kunjamsa jaqirux wali ukhamaraki jaylli sañ jan muspharañ, ukat jaqi jan kusisitap jaylli yatxataña jan jaytayañ.
- Jaylli kunapachas askaraki: jaqi ch'iqa pachanakan kusisitapxäna ukanakax, ukhamaraki iglisiyan, jaqi ukat familyan jaylli.
- Mä jaylli ist'añ sapa kuti, jan anunciunakampi, ukat TV jan uñt'ayañ.
- T'ijtayañ, jach'a jaylli t'ijtayañ, jaytayañ ukat jaylli ist'añ, taqi ukanakax sarnaqañ thakhinakawa.
- Jaylli ch'iqa ukat jach'a jaylli ocupañataki: ch'iqa jaylli jaytayañatakix, jach'a jaylli ch'uymaña ukat jaqi kunjamsa sarnaqañ uñjañ.
- Yatiyawinaka jaylli yatxataña jan askiwa; janiw jaylli amparañ thakhi ukhamaraki jaylliru sum tratamientoruw uñt'añ munkiti.
Aka pankanxa (6 tʼaqanaka) .
Jaylli, amtañ jan waliki jaqimpi uñtasiñataki sum thakhinakan uñstatapxi. Janiw kuna yatiñanakas mayt’añkiti, janiw kuna sarnaqañanakas kiti. Mä munat jaylli, mä jaytaña, jan ukax mä arunakax jaylliru jaqintaña uk uñjañ, ch’iqa pachan ukhamarak wali jaqimpi sarnaqañ jan askïspa. Jumatakix jaqi jaylli ukhamaraki mä jisk’a pacha jaylli ist’añataki ukax chiqpachaw munasi.
¿Kuna jaylli sarnaqañanakas amtañ jan waliki jaqinakatakix askiwa?
Jaylli ist’añ, jaylli t’ijtayañ, jaytayañ ukat jaylli parlayañ taqinakax sumpach. National Institute on Aging yatiyi jaylli ist’añ, jaylli ukat jaylliri yatxataña, mä jaylli jaytayañ jan ukax t’ijtayañ, ukhamaraki yuqallañkama jaylli jan ukax jaylli uñt’ayañ ch’iqa pachanakan. Alzheimer’s Association ukax yatiyi jaytayañ jan ukax t’ijtayañ kusisiñ walt’ayi, ukhamaraki jaylli jaqimpi sarnaqañ thakhi ukax arunakax jan sum saraqañ qhipäkan.
¿Kunjamsa jaylli sapa jaqi jaylli luraña?
Jumatakix askiwa jaylli sapa jaqi jaylli luraña, jaqitakix kuna jaylli wali lup’ixi ukanakampi. NHS ukax yatiyi jaylli jaqi lup’iñapa. Aka jaylli luraña thakhi jisk’a:
Jaqi jakawipan qalltaña
- Jaqi wawa pacha ukat jaqi mä chiqapa. Amuyasiña kuna jaylli radiu, baile ukat cine uñt’atäna ukhamaraki jupanakax wawakïpan.
- Jach’a pacha. Casarasiña pachan jaylli, primer baile ukat familyan wali munat jaylli.
- Iglisiya ukat cultura. Himnos, gospel, jach’a jaylli ukat jaqi aru jaylli.
- Trabajo ukat servicio. Banda de músicos, trabajo jaylli, jan ukax soldadunakan jaylli.
- Familya amtañ. Jilanakaru, wawanakaru, machaq amigonakaru jisa kuna jaylli sapa yatiñ jan ukax jayllapxitap.
Jaylli genero sapa ukan janiw mayjt’añkiti
Jumax janiw yatkätati kawkiri qalltañ ukax, mä chiqar sarnaqañ: big band ukat swing, doo-wop, Motown ukat soul, nayra rock and roll, country and western, bluegrass, gospel ukat himnos, Broadway jaylli, jazz, Latin jaylli ukhamarak bolero jan ukax mariachi, polka, folk ukat clásica. Kusisiñ jan ukax t’ijtayañ jaqi uñjañ uk prizar; llakiyañ uñjañ uk jaytañ.
Ukanak sarnaqañataki jaylli sum
- Janiw anuncios. Alzheimer’s Association yatiyi anuncionakax confusión luraspa. Descargar jaylli, CD, disco jan ukax mä jan anuncio servicio ocupañ.
- Mä jisk’a aparato. Mä parlante jach’a botón, jan ukax mä playlist ukax sapa kuti sarañataki, ukhamat sapa jaqi qalltañataki.
- Paya jisk’a lista. Mä ch’iqa lista jaytayañataki, ukat mä jaylli lista kusisiñataki.
- Sutip qillqaña. Aparato patan jaqi sutip ukat “jaylli munat” qillqaña, ukhamat jaqi familyaki ukat cuidado ukanakax ocupapxañapataki.
15 jaylli sarnaqañanaka ukat jaytañataki
- Ch’ikhankama ist’añ. Mayniw kuna jaylli jan ukax jan kuna jaylli jan ukax ch’iqa uñjañ. Ist’añax mä jach’a sarnaqañawa.
- Jaylli parlañ. Jumax qalltam jaylli ist’añ. Jan aruni jan ukax jaylli bocax jan jaytayañ ukax yanapt’.
- T’ijtayañ jan ukax jaylli t’ijtayañ. Rodillas t’ijtayañ, mesa t’ijtayañ jan ukax mä jisk’a tambor ukat shaker ocupañ.
- Ch’iqa baile. Amparapa sarañ ukat cocinan sarañ jan ukax jaqi chiqan t’ijtayañ, bracitus wali jaqi chiqan.
- Pañuelos ukat baile. Jaylli jach’a mä pañuelo maqhatañ, sayt’añ jan ukax t’ijtañ.
- Jaylli parlañ. Mayni jaqir jaylli jan yatiñ: “Ukax baile salón ukhamaraki uñt’ayi. Parlt’añ kunjamsa bailanakax.” Janiw “¿Akax jaylli amtasmati?” sañ jan sañamti.
- Mä albúm taqi. Mä disco jaqi kusisitap uñjañ, kallpat, cafe ukamp.
- Albúm portadanaka uñjañ. Nayra disco uñt’äwi ukhamaraki moda, auto ukat jaqinak parlañataki askiwa.
- Mä musical uñjañ. Mä película jan ukax concierto jaqi pacha uñjañ askiwa. Jan jakañ pausa.
- Mä instrumento ukax yatiñ. Mä piano jan ukax guitarra yatiri jaqi jisk’a t’ijtayañ kusisiñ. Qhipäkan mä jisk’a notas chuymp ayllu t’ijtayañ jakhawa.
- Lurañ pacha jaylli. Ch’uyñuqañ jan ukax mesa jaytañ pachan kusisitap jaylli.
- Uru jaylli. Sapa uru mä kusisitap jaylli qalltaña, rutina ukhamaraki.
- Himnos jan ukax jach’a jaylli ist’añ. Iglisiyan jaylli ist’añ ukat jaqimpi ayllu jaylli parlañ.
- Coro ukar mantaña. NHS yatiyi coro sarnaqañ askiwa kusisiñataki ukhamaraki wali sarnaqañataki. Markamp amtañ jaqi coro sarnaqañ jan ukax dementia-friendly coro uñjañ.
- Jaylli uñjañ. Mä jisk’a comunidad concierto jan ukax jaylli phiña pacha. Sarañ puerta ch’iqana, ukat kuna pacha sarañ munañ uk sarañ.
Mä yanapt’añ jaylli ukat jaylli yatiñ, finish the saying uñjañ, ukanx jumax kuna pacha tukuyañ uñt’ayañ.
Jaylli sarnaqañ pacha uñjañ
Alzheimer’s Association yatiyi jaylli uñt’ayañ munat kusisiñ: ch’iqa jaylli chuymaña ch’uymaña, ukhamaraki jach’a jaylli jaqi jaqi nayra pachanakan jakhütañataki.
| Pacha | Uñt’añ | Yatiyawi |
|---|---|---|
| Sayt’añ | Mä kusisitap, jach’a jaylli | Sapa uru mä jaylli ukax sarañ thakhi |
| Lurañ | Jach’a munat jaylli | Jaylli lurañ ukax jaqi chiqan sarañ |
| Manq’a | Ch’iqa instrumental jaylli | Ch’iqa uñt’ayañ jan manq’añ jan jist’añataki |
| Qhipa tarde | Ch’iqa, kusisitap jaylli wali inti | Uñjañ late-day restlessness |
| Anu punkhu | Ch’iqa, jisk’a jaylli | Qhipäkan ch’uymaña ukat qhanäkan ch’iqaru |
| Qhipa pacha | Jaqi munat jaylli, ch’iqa ch’iqa | Jumax jakhu ukat amparapa sarañ |
Askinak jaylli kusisiñataki
- Jaqi jan jaylli ch’uymaña. Alzheimer’s Association yatiyi puertanak jan ukax ventananak sarañ, ukat TV jan uñt’ayañ, ukhamat jaylli jisk’a ist’añataki.
- Ch’iqa jaylli. Jaylli ch’iqa sañ kusisitap, jach’a janiw. Jaqi audífonos ocupañ ukhaxa, uñjañ wali ch’uyñuqañ ukat sarañ; hearing uñjañ.
- Llakiña yatiñ. Mayni jaylli jan kusisiyaña yatiyi, jan ukax jaqi wanuñ. Jaqi llakisitap ukhaxa, yanapt’añ ukat jaylli mayt’añ.
- Jaqi munañap uñjañ. Janiw jaqi munañ jan uñjañ jan ukax, jaqi jaylli ajllinaka, ukat jan sañ wali.
- Kuna pacha sarañ. Pachp jaylli jisk’a sarañ askiwa. Jan ukax jaylli jaytañ ukat ch’uymaña sarañ askiwa.
¿Kuna yatiyi jaylli amtañ jan waliki jaqinakatakix?
Yatiyawi jach’a janiw. 2025 Cochrane review uñjañ 30 yatiñanaka jaylli sarnaqañ grupo, walja jaqinakax asilo ukan. Yatiyi jaylli ukax ch’iqa chuymaña ch’iqar yanapt’ayi ukhamarak llakisiña, ukampisa janiw kuna jaylli jan ukax amuyaña amtañax jan sum uñjatañ, ukat jaylli sarnaqañ tukuyatapat qhipäkan janiw sum uñjatäkiti.
Jaylli uñtasiñax kusisiñ ukat ch’iqa sarnaqañ jaqinakampi kusisiñ ukhamaraki, janiw tratamiento sañkama. Grupo sarnaqañataki, care home group activities uñjañ; foto ukat jaqi yatiñanakampi jaylli, reminiscence activities uñjañ.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Kuna jaylli ukax amtañ jan waliki jaqitakix askiwa?
Jaqi wali yatiyata ukat kusisitata jaylli, sapa kuti sarnaqañat, ukat iglisiyan, cultura ukat familyan jach'a uñtasiñanakan jaylli. Jakhu ukax jaqi munañap uñjañ. Jaqi t'aqa ukat janchi uñjañ kuna jaylli kusisiyaspa uk yatiñataki, ukat kuna jaylli jaqi jan kusisiyañ uñjañ uk jaytañ.
¿Auricular ocupañ ukhaxa?
Mayni jaqinakax auriculares kusisipxi, ukax sarañ jisk'a sapa ukat jaylli; ukampirus mayninakax janiw kusisipkiti jan ukax juchañchasipxi. Jisk'a parlantemp yatxataña, ukhamat jumampi ist'añataki. Auriculares ocupasaxa, jaylli sañ jisk'a uñjañ ukat jumax jaqi qhipan qhitasiñ.
¿Jaylli ukax jaqi jan amuyasitap ukat jan kusisitap yanapt'atañapakix?
Ch'iqa ukat yatiyata jaylli, ch'uymaña pachan uñt'ayañatakix yanapt'añapa, ukat Alzheimer's Association ukax jaylli uñt'añ jaqi munañap uñjañ amuyañ siwa. Janiw taqi kutinakan askiwa. Jaqi llakisitan ukhaxa, jan janchi, yarqaña, jan ist'añ ukat qhiparasiñ uñjañ.
¿Jaqinakax ch'iqa pachanakan ukhamarak jaylli kusisipxaspati?
Walja jaqinakax kusisipxi. Alzheimer's Association ukax yatiyi, ch'iqa pachan jaqix ukhamaraki t'ijtayañ jan ukax wawäkan jaylli yatiñ jaylli sarañ. Jumax ch'iqa jaylli ist'añ, jaqi amparapa jan ukax jaytayañ.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association
- Does music-based therapy help people with dementia? · Cochrane
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Activities for dementia · NHS