Uka jisk’a jaysäwi
Taypi jan amtañ mä chuyma taypinkaspa, sänkha lup'iwinakax juk'a ukat yatiñ ukat jukʼa jukʼa ukanakaxa: awatiwinaka pallaña, awatiwinaka jaqichaña, quta umanakan lurañanaka, arsuña, jaqinakampi sarañanaka, yatiñ album ukat sänkha lup'iwinaka uraqpach. Lup'iwinak jaqichañ, yatiyañ, lurañanakax sarnaqañ ukat jupanakan chiqapar lurañanakax yanapt'añatakiwa. Kusisiña mayjt'ayañat jaysaña.
- Wasa lurañanaka yatiñ lurañanakax walja sum sarantaskiwa, ukaxa jupanakan kusisiñ uñt'ayañatakix.
- Uñacht'añ jaysiñat sipansa, mä mä ch'iqa lurañ uñacht'ayañ ukat mä mä sänkha ajlliñanak churañ, jan phuqhat jaysaña tuqi.
- Jak'a juk'a lurañ jaqichañ, ukax jupaw kusisiña lurañ.
- Jan amuyasiña sarnaqañ lurañ jaysiñ sarnaqañ, ukatx jan 'janiwa' sañ sipansa mä lurañ churañ.
- Uñjañ, juk'a yanapt'añ jan ukax jaysiñat sayt'añax walikiwa.
Aka pankanxa (5 tʼaqanaka) .
Taypi jan amtañ ukax kunayman pacha sarnaqañawa, ukatpi lup’iwinakax yanapt’añ mayiwa. Arsuñax jan sumpachäkiwa, lurañ thakinakax lantasiwa, ukat qalltañax jan sayt’añ ukhamaw. Ukampis jaqichasiñ ukat jupanakan lurañ munañax jan chhaqtaskiwa. Mä jukʼa yanapt’awimpi, taypi jan amtañ jaqix walja kusisiñ katuqañ puedi, ukat khitinakas yatiñ awatiwinaka, arsuña ukat uraqi jiwasa mayni lurañanakampi.
¿Kuna lup’iwinakas taypi jan amtañ jaqinakatakix sum sarantaspa?
Juk’a, yatiñ ukat amparampi lurañanaka, mä mä ch’iqanakar tuqsuñ, walikiwa. Alzheimer’s Association sostiwa, janiwa mä machaq lup’iwinak lurañ munañkiti: lup’iwinakax uywanakan sarnaqañan mayniwa, kunjamatak manq’a lurañ, jupanakampi chika manq’añ, quta umaña, arsuña ukat purinaka.
Alzheimer’s Foundation of America uñacht’ayi, taypi jan amtañ jaqinakax kunayman amuyt’añ munapxi, jupanakan lurañ jaqichasiñ jan ukax mayni uñjañ, ukat qalltañatak yanapt’añ munapxi. Taypi madurez lup’iwinakan lista ukanx: wakt’a sarañ, uma ukat qala lurañ, quta umaña, sänkha sarañ, sumpach jaqichañ, purinaka, arsuña, sänkha ch’uqi ukat yatiñ album uñjaña.
¿Kunjamasa lup’iwinak lurañax sum sarañapataki?
Walja lup’iwinakax qalltañ tuqiw jan waliki ukat waliki. Aka lurañanakax Alzheimer’s Association ukat Family Caregiver Alliance ukanakat yatiñat, walja ukanakan sum lurañanakax:
- Qhana churañ. TV apaqañ, puerta jist’añ ukat lup’iwinak munañanakar kuna jan sum churañ.
- Jumax qalltañ. Wakt’añ jan ukax kuchuñ qalltañ, ukat jupanakar mayiña: “¿Yanapt’ayasmati?”
- Uñacht’aña, ukat suyt’aña. Mä ch’iqa lurañ uñacht’aña. Mä ch’iqa amparampi jan ukax amparampi yanapt’añ, kunjamatak plato kawkir uñjañapataki.
- Mä mä ch’iqa lurañ churaña. “Akham awit’aña” sañax “akham awit’aña, ukat paqallqu uñjaña” sipansa sum.
- Paya ajlliña, jan jiwasaw jaysaña. “¿Azul awatiwinakasa jan ukax chuymaw?” sañax “¿Kunas luraña munasmati?” sañ sipansa sum.
- Chiqpach ch’iqa lurañ jumaw lurañ. Jumax amuyt’añ, jupax chuymaw. Jumax aguja yapuchañ, jupax lanaxa wayt’añ.
- Mä amuyu churaña. “Aka awatiwinakax domingo manq’a tuqiw” sañax lurañax chiqpach uñjasi.
- Uñjañ munapxi ukhaxa, uñjañ. National Institute on Aging uñacht’ayi, uñjañax kusisiñ sarañapataki.
Taypi jan amtañ lup’iwinaka ideanakasa
Walja lurañanaka
- Awatiwinaka ukat jach’a awatiwinaka uma ukat quta. Juk’a, lanti awatiwinakax sum. Mä kuna uma lurañ ukax jaqichañ.
- Sänkha sarañ. Kusisiñ sarañ, wali jan ukat juk’a jukʼa sarañanaka. Sarañ thakiw jaqichañ.
- Jan kiwxañ ukanakan uma ukat lup’iwinaka. Sum uma, jaqi amparan sarañ. Lup’iwinakax kunayman jaqichasiñ.
- Manq’a churaña. Jupax kunawa lurañ, uk mä mä lurañ. Jumax cuchillo ukat nina.
- Manq’a lurañ yanapt’aña. Papa ukat lechuga sarañ, jan ukax mä phaxsi uma qhipisiña.
Household tasks ukanakan walja lurañanakanakax uñjañawa.
Arsuña ukat sarañ
- Ajanuqaka arsuña. Jumax qalltañ arsuña; walja jaqinakax lup’iwinakan arsuñanakar sarapxi. Music activities uñjañawa.
- Kusisiñ sarañ. Sawuña, palmada ukat kunjamatak sum jaqichañ. Sayt’añax walikiwa.
- Globo jaqichaña. Sum jaqichañ, sayt’añax sum.
- Mä sarañ puriña. Mä juk’a, yatiñ sarañ, jumapampi, ukat qhiwantaña jan ukax taypi.
Uñjañanaka ukat arsuñanaka
- Yatiñ album uñjaña. Jan jiwasaw jaysaña, uñjatanakar qhanañcha: “Ukax auto. Ukat parlañ.” Uñjañ reminiscence activities uñjañawa.
- Sarnaqañ cartas. Conversation cards uñjatanakampi, jan tukuña jaysiñanakampi.
- Mä yatiñ película uñjaña. Yatiñ mä ajlliña, jumampi sayt’aña ukat samarañ.
Sum, jan jaysiña lup’iwinaka
- Uñjatanakampi qala lup’iwinaka. Picture pairs uñjatanakax uñjasiñ, ukat yatiñ jan amtañ.
- Mayni uñjaña. Find the same mä uñjatanaka ukat pusi jan ukax paya ajlliña.
- Chikanchaña. Sort together mä mä uñjatanaka ukat mä qala ukar.
- Picture bingo. Picture bingo jaqinakampi tantachasiñatakix sum.
Jupanakax jaysaña ukhaxa, sayt’aña ukat yaqha lurañ. Uñjañ how to play together.
Jan samarañ ukanakan lurañ
Jan samarañ jan ukax luraña jan ukax juk’a lurañanakax kunatix, sapa jaqi. [Family Caregiver Alliance] uñacht’ayi, jaqi mä qala jist’aña jan ukax juk’a uñjañ, jupax lurañ munañ. [Alzheimer’s Association] sapxi, jupanakan samarañ sipansa mä lurañ churaña.
| Kuna uñjasi | Kuna churañ |
|---|---|
| Mesa luqtaña | Mä ch’uqi awati ukat mesa ch’uqiña |
| Chhaqta ukat k’uchu | Yatiñ ch’iqa ukat palmada |
| Qhipa uñjaña | Awatiwinaka jist’aña |
| Jan amtaña | Sänkha jaqichañ, ukat lurañ |
| Sarnaqaña | Mä purí, jan ukax lurañ |
| Tardes ukan jan sum | Yatiñ lurañ; uñjañ late-day restlessness |
Kunapachas sayt’aña jan ukax yaqha lurañ
Samarañ, jaysiña, lakhapa jan ukax aburrimiento uñjataspa ukhaxa sayt’aña, akham: jaytaña, jaysiña, lup’iwinak jaytaña jan ukax “janiwa atinisiñ” sañ. [Alzheimer’s Association] sapxi, yaqha urux ukat ch’iqa lurañ. Jan mayjt’ayañ. Jaysiña jan ukax lurañan jaqichasiñapatak. Uñjañ when they say no.
Sayt’añax jan jaysiñ. Mä umaña ukat jukʼa jaqichasiña jan ukax sumawa. Qhipa ukanakan sarnaqañax mayjt’ayañ ukhaxa, uñjañ late-stage activities ukat 101 activities ukanakax walja.
Jisktʼanakajj wali uñtʼatawa
¿Kuna lup'iwinakas taypi jan amtañ jaqinakatakix walikiwa?
Juk'a, yatiñ ukat amparampi lurañanakax sum sarantaspa: qhanañchañ, uywanakan awatiwinakaxa, quta umaña, ukat sumpach arsuña, purinaka, uraqi sarañanaka ukat ch'iqa lup'iwinaka. Mä mä lurañ mä mä ch'iqanakar tuqsuñat, jupanakampi chika lurañat.
¿Kunjamasa demencia qhuñ jaqi lup'iwinaka qalltañataki?
Jumaw ch'iqa lurañ amparamp qalltañ, ukat jupa yanapt'añatak mayiña: '¿Yanapt'ayasmati aka awatiwinakan?' Walja jaqinakax lup'iwinakar sarañ munapxi, ukampis qalltañax jan sayt'añ. Uñacht'añax sipansa jiwasaw lurañ, ukax sumawa.
¿Kunas lurarakiwa, jupax kuna lurañ juk'a juk'a lurañ?
Mä lurañ ukax jan jan lurañ luqtañawa, ukat jupanakax amuyt'añ lurañ jiwasaw jaqichañ munapxi. Ch'iqanakar jaysañ sipansa, mä mä lurañ churañ, ukax jupanakan lurañaru mayjt'añ, yanapt'añ.
¿Kunas khitisa lurañ jan waliki lurapxi?
Jan kunas jan waliki ukax, sayt'añ. Awatiwinaka ukanakax jan kunas jan waliki ukanakax jan kunas jan waliki ukat jan kunas jan waliki ukat juk'anakax janiwa wali. Jaysaña ukax jupanakar amuyt'ayaña ukhamawa, jupanakax yanapt'añ ukat chiqpach jaqichasiñ ukhamaw.
Uñakipt’atanaka
Jiwasax organizaciones ukat yatxatäwinakaruw aka pankax atinisi. Sapa mayniw uñakipt’atäna kunapachatix pankax machaqar tukuyatän ukhaxa.
- Middle-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Activities · Alzheimer's Association
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging