Gwriansow galow ha gwydhyow rag tus gans demens

Triga pell a nebonan gans demens a yll omglewes heb gweres. Galowow pellgowser ha gwydhyow ny wra kemeres le bay, mes i a yll hwath dri termynyow gwir a gevren pan wrewgh hwi aga fara yn ta. An tybyans yw hedhi assaya kavos kesklapp usys hag yn y le towlel neppyth sempel dhe gevrenna. An folen ma a gews a-dro dhe wriansow a ober war wydhyow ha pellgowser, fatell dhe bareusi an galow, ha pyth a yll an den war an tyller gul dhe weres.

Prag towlel gwrians rag galow?

Gwrians a re furv dhe’n galow. «Fatla genes? Pyth a wrussys hedhyw?» a wovyn orth an den perthi kov ha derivas, hag a yll bos kales ha poenek. «Mirewgh, an tomatys yw avel» ny wovyn travyth anedha.

An Alzheimer’s Association a lever bos kesklappow gans bagasow bras dre wydhyow kales, ha a brof ow keworra furv dhe’n galow gans taklow kepar ha kana kanow po kevrenna skeusennow.

Py gwriansow a ober war wydhyow?

Diskwedhes ha derivya

Drewgh agas bys dhedha. Gwayewgh an kamera yn lent a-dro dhe’gas lowarth, komendyewgh an ki, diskwedhewgh pandr’owgh hwi ow kegi, synsewgh delinyans flogh-wynn, po poyntyewgh an pellgowser dres an fenester orth an ergh. Deskrifewgh an pyth a welowgh yn geryow sempel ha gesewgh powesow ragdha dhe worthyp. Nyns eus edhom a wovynnow.

Mires orth skeusennow war-barth

Synsewgh hen bryntya a-rag an kamera, po kevrennewgh agas skrin dhe dhiskwedhes nebes skeusennow bras, unn dhe unn. Kewsewgh a-dro dhe’n pyth a welowgh: «Mirewgh orth hatt Tas-gwynn.» Gwaytewgh «Piw yw hemma?» po «A borth kov dhis?» Mar a henow an den nebonan yn kamm, esewgh ganso. Mirewgh orth agan gid kovadh rag profyansow es.

Redya yn ughel

Redyewgh bardhonek verr, salm, lyver flogh meurgerys dhe flogh-wynn war an keth galow, lyther a-dhiworth kar, po folen a lyver a garens yn feur. Redya yn ughel a re dhe’n den neppyth kosel dhe woslowes orto heb edhom a worthyp.

Kana po goslowes orth ilow war-barth

Kenewgh kan a wodhon yn ta, po senewgh rekord meurgerys a’gas tu hwi. Kana war-barth yw esya es kewsel rag lies den. Mirewgh orth agan gid gwriansow ilow.

Kegi po pobas orth an keth termyn

An Alzheimer’s Association a brof towlel galow gwydhyow dhe gegi po pobas resepter arbennek war-barth. Settyewgh an galow y’n dhew gegin. An den war an tyller a allsa meska po tastya hag hwi ow holya aga hen garten resepter.

Mires orth neppyth war-barth

An Kowethyans a brof ynwedh mires orth fylm meurgerys orth an keth termyn a drevow dyffrans hag ow kewsel dre bellgowser po wydhyow. Rag nebonan gans demens, temmyn verr, hen rann a dowlen bellwolok po gwari pel a yll oberi gwell es fylm leun.

Gwari gwari es a war skrin kevrennek

Lies app galow gwydhyow a as dhywgh kevrenna agas skrin. Hwi a yger an gwari ha tappya; an den a lever dhywgh po a boynt py skeusen dhe dhewis. Po an gwereser war an tyller a yger an keth gwari war leghen ha tappya ragdha hag hwi ow kewsel dredho.

Gwariow a ober yn ta y’n fordh ma:

• Finish the Saying: hwi a red an lavar aswonys, i a lever an diwedh, ha profyans ow kewsel a sew.
• Picture Pairs: gwari parow es gans skeusennow bras a yll a-dhana gweladow, heb termynador ha heb skor.
• Conversation Cards: skeusen ha profyans ygor dhe gewsel a-dro dhodho war-barth.
• Photo Pairs: gwari parow gwrys a skeusennow a dhewisowgh hwi war agas devis hwi. An skeusennow a wra triga y’gas peurel, ha’n den a’s gwel dre’gas skrin kevrennek.

Messajys rekordys

Pan yw galowow byw kales, rekordyewgh gwydhyow verr: salusyans, kan, kerdh a-dro dhe’gas lowarth. An gwereser a yll y seni orth termyn kosel, kemmys gweyth dell yw da gans an den. An Alzheimer’s Association a gampol rekordya ha danvon termynyow arbennek, kepar ha fleghes ow tigerya rohow.

Ha galowow pellgowser plen?

Galowow pellgowser plen yw hwath posek. Dementia Australia a brof galwel orth an keth termyn pub dydh ha heb fistena, drefen y halja tus gans demens kemeres termyn dhe omjunya. War an pellgowser:

• Leverewgh agas hanow ha’gas perthynas a-dhistowgh: «Dydh da Tas, Jenny ov vy, dha vyrghes.»
• Kewsewgh yn lent, yn lavarow berr, unn dybyans yn unn termyn.
• Rewgh nowodhow yn le aga govyn: «My a wrug agas resepter kig-kigli de.»
• Redyewgh bardhonek verr, po kenewgh gwers a gan meurgerys.
• Gwithewgh hi berr ha gorfennewgh gans ger toemm.

Dementia Australia a lever ynwedh y hall galowow gwydhyow gweres pan dheu kewsel dhe vos kales, drefen y hall an den gweles agas fas. Mar a dheu galowow pellgowser dhe vos kemyskys, assayewgh gwydhyow, po an eyl fordh.

Fatell dhyghtya galow gwydhyow a ober yn ta?

Kyns an galow:

1. Dewisewgh termyn reyth pan yw an den yn fenowgh powesys, ha sewhewgh ev. Usadow a weres.
2. Kesoberowgh gans an gwereser war an tyller. Messaj an jydh kyns a weres dhedha towlel.
3. Checkyewgh an devis. Leghen war savel yw esya es pellgowser synsys yn leuv. Surhewgh bos hi kargys, an skrin splann, ha’n son ughel lowr. Bywhewgh istitlys mar a brof an app i hag an den a red yn ta.
4. Towlewgh unn wrians ha kemerewgh puptra parys.

Dres an galow:

• Esedhewgh ogas dhe’n kamera yn golow da, ow fasya fenester yn le bos hi a-dryv dhywgh.
• Komendyewgh agas honan pub tro, dre hanow ha perthynas.
• Unn lev yn unn termyn. An Alzheimer’s Association a lever bos kows war-barth kales rag tus ow triga gans demens ha tus gans kledhvos kollen. Mar a jun nebes kerens, kemerewgh tro po gwithewgh hi dhe dhew po tri den.
• Govynnewgh unn wovyn yn unn termyn. An Family Caregiver Alliance a brof govynnow sempel gans gorthypow ya-po-na, ha diskwedhes dewisyow pan yllowgh.
• Gasowgh powesow hir. Gortewgh gorthyp. Da yw profya ger mars yns i ow hwilas.
• Usyewgh agas fas ha’gas lev. Minhwirhewgh, pennowgh ha gwithewgh agas ton toemm. Mynegians a lever moy es geryow yn fenowgh.
• Na ewnhewgh. Mar lever an den neppyth nag yw ewn, gasowgh ev bos.

Ow korfenna an galow:

• Gorfennewgh kyns bos an den skwith, mar pleg, war noten dha.
• Usyewgh an keth farwell pub tro: «My a wra galwel dhis a-vorow dhe’n li. My a’th kar.»
• Na ystynnewgh ev.

Profyansow rag an gwereser war an tyller

Mars owgh hwi an pries, an gwereser, an broder po hwor, po an mayni ow gweres gans an galow, hwi a wra y vos possybyl.

• Pareusewgh tyller kosel. Marowgh an bellwolok ha degewgh an daras.
• Dallethowgh an galow agas honan, ena rewgh dhe’n den leghen war savel po synsewgh hi orth nivel lagas.
• Esedhewgh rybdha, a-dherag. Agas presens yw comfort. Kennerthowgh yn es mar yw res: «Mirewgh, Jenny yw.»
• Bewgh an dywleuv. Synsewgh skeusennow, tappya an gwari, treyl an leghen dhe dhiskwedhes an stevel.
• Mirewgh rag skwithder po troblans, ha leverewgh dhe’n galwer pan yw termyn dhe worfenna.
• Leverewgh dhe’n galwer an pyth a oberas yn ta. «Hi a garas an ki» a weres towlel an nessa galow.

An NIA a brof y hall kerens pell gweres den kottha dyski nasyow y bellgowser, kepar ha galowow gwydhyow. Yn gradhow diwettha, an gwereser a wra resya yn fenowgh handla an devis yn tien. Da yw henna.

Mar a drig an den yn chi-witha, an Alzheimer’s Foundation of America a brof govyn mar a weres an tyller teyluyow gans kesklappow gwydhyow. An AFA a gampol ynwedh teyluyow ow tanvon skeusennow war-tu ha war-dhe gans mayni gwitha, hag ow tanvon boes meurgerys po comfortow byghan, wosa checkya an pyth a as an tyller.

Pyth mar ny wra an galow mos yn ta?

Nebes galowow a vydh kemyskys, gwag po troblys. Nyns yw agas fowt, ha ny styr na dal galowow.

• Mar hevel an den sowdhanys gans an skrin, treylyewgh dhe alow pellgowser po messaj rekordys.
• Mar a dheu ev dhe vos troblys, aswonnowgh an omglewans, leverewgh neppyth hebaskus, ha gorfennewgh yn es.
• Mar a wra galowow mos yn kamm yn fenowgh orth unn termyn a’n jydh, assayewgh termyn aral.
• Mar a dyb ev bos hwi nebonan aral, esewgh ganso yn kuv.

Da yw gorfenna a-varr. Galow berr, toemm yw sewyans da.

Ynter galowow

Trigiwgh omma yn fordhow erel. Dementia Australia a brof danvon kartennow, ebostow, skeusennow po rohow byghan. Kartenn-bost seythennyel gans unn skeusen bras ha noten verr a yll bos redys arta hag arta. Conversation Cards pryntys, danvenys dhe’n gwereser, a yll ri testen parys rag an nessa galow.

Rag profyansow a-dro dhe dhewis ha pareusi leghen, mirewgh orth leghennow ha skrinys. Rag termyn yn person, mirewgh orth agan gid dhe wysytya.