Дженьыд вочакыв
Вӧчӧй гажлунъяс дженьыдджыкӧн, асыв водзын да матӧ мортлӧн кад сайын оланног дорӧ. Сетӧй сылы збыль, лёк риска абу удж: пызан вылӧ лӧсьӧдны, град выв пуктасъяс мыссьыны, козинӧм вӧчны либӧ мичаӧдӧм ӧшӧдны. Юксьӧй тӧдса сьыланкывъясӧн да важ серпасъясӧн, водзвыв тӧдмӧдӧй гӧсьтъяслы, да лӧсьӧдӧй лӧнь места. Вӧчӧй сӧмын сы мында, кыдзи ті верманныд буретш вӧчны; дженьыд, рӧх гажлун — бур гажлун.
- Гажлун вӧчӧй асыв водзын, шуам, сёйӧн либӧ асывъя сёйӧн, кор рытын вежӧртӧмлун тшӧкыда лоӧ.
- Сетӧй збыль удж: пызан вылӧ лӧсьӧдны, пуктасъяс мыссьыны, козинӧм вӧчны, мичаӧдны либӧ кампет вылӧ торт лӧсьӧдны.
- Тӧдса сьыланкывъяс, гажлунъя сьыланкывъяс да важ серпас альбомъяс — кокни ногъяс гажлунӧн юксьыны.
- Водзвыв висьталӧй гӧсьтъяслы, мый вермас лоны, да петкӧдлӧй мортлы серпасъяс, кодіыс локтас.
- Лӧсьӧдӧй лӧнь жыр, кӧні эм радейтана шарпида либӧ паськӧм, да видзӧй, медым гӧсьтъяс волыны этшаджыкӧн.
- Эновтчӧй ставысь, мый вермас вывті уна сьӧкыд лоны, шуам, сёян кодь мичаӧдӧмъясысь да уна югъялӥсь биъяссянь.
Тайӧ листбокын (7 юкӧн)
Гажлунъяс вермасны бӧр вайӧдны шоныд казьтылӧмъяс, но вермасны вайны шы, уна йӧз да кад сайын оланног вежсьӧм. Деменцияӧн олысь мортлы медбур гажлунъяс ӧттшӧтш лоӧны ичӧтджыкӧн, ньӧжйӧникӧн да лӧсьӧдӧмаӧн сы пытшкӧ, мый сійӧ вермас водзӧ нин нимкодь вӧчны. Тайӧ иньдӧдъяс лӧсялӧны Шоча лыддьысян, Рӧштво, Ханука, Выль во да чужан лунъяслы.
Кыдзи лӧсьӧдны рӧхджык гажлун?
Заводитӧй мортлӧн кад сайын оланногысь да лӧсьӧдӧй лунсӧ сы серти. Alzheimer’s Foundation of America иньдӧ гажлун вӧчны асыв водзын, сы понда мый рытын да сёрӧнын вежӧртӧмлун да лӧньтчытӧмлун тшӧкыда содӧны (сійӧс коркӧ шуӧны «рытнас лӧньтчытӧмлунӧн»). Гажлунъя лун шӧрын сёйӧм либӧ асывъя сёйӧм вермас лоны кокниджык рытын сёйӧмысь.
- Видзӧй бур ыджда. Ичӧтджык, прӧстӧйджык чукӧртчӧм либӧ гӧсьтъяс, кодъяс локтӧны этшаджыкӧн, тшӧкыда кокниджыкӧсь ӧти тыр пызан йылысь.
- Юклӧй уджъяс. Корӧй роднӧйясӧс вайны сёян, ньӧбны магазинӧ либӧ ковмыны морткӧд, дыр кежлӧ ті пӧранныд. Висьталӧй стӧча, мый отсалас.
- Видзӧй мичаӧдӧмсӧ прӧстӧйӧн. Alzheimer’s Association пасйӧ, мый югъялӥсь биъяс вермасны вежӧртӧм лоны, а конфетъяс либӧ искусственной пуктасъяс, мичаӧдӧм вылӧ пуктӧмъяс, вермасны лоны сёянӧн вежӧртӧмаӧсь.
- Шуӧй, мый кольны. Тіян кӧ сяммыны мыйкӧ вӧчны, коді лои сьӧкыд либӧ лӧк рискаа, бур кольны сійӧс либӧ видлыны рӧхджык ног.
Кутшӧм гажлунъя уджъяс позьӧ вӧчны ӧтлаын?
Бӧрйӧй уджъяс да заниманньӧяс, кодъяс лӧсялӧны сы вылӧ, мый морт вермас вӧчны талун. Лунӧ пай пуктӧм сідз жӧ ыджыд, кыдзи и сійӧ, кыдзи ставыс артмас.
- Лӧсьӧдӧй пызан вылӧ ӧтлаын. Медводз пуктӧй тасьтӥяс, сэсся салфеткаяс, сэсся юантор. Салфетка дӧрӧмавӧм — бур удж, коді позьӧ вӧчны пукавлӧмӧн.
- Мыссьӧй да видлалӧй пуктасъяс. Картупель мыссьӧм либӧ фасоль лёкмӧдӧм пызан сайын лоӧ лӧк риска абу да тӧдса удж уна мортлы, кодъяс водзын пӧралісны.
- Сорлалӧй, гудралӧй либӧ лӧсьӧдӧй тасьтӥ вылӧ. Клюква соус сорлалӧм, прӧстӧй нянь гудралӧм либӧ печенньӧ тасьтӥ вылӧ пуктӧм видзӧ киъясӧс уджӧн ылын плитаысь да пуртысь.
- Вӧчӧй козинӧм. Водзвыв вундышта кабала да скотч, да сет мортлы дӧрӧмавны да чышкыны. Оз ков, медым козинӧм вӧлі стӧча мича.
- Ӧшӧдӧй нечкӧн мичаӧдӧмъяс. Бӧрйӧй абу жугласьӥсь игрушкаяс да ӧти ичӧт места, шуам, венок либӧ ичӧт пу.
- Вӧчӧй прӧстӧй киӧн вӧчӧмтор. Кабала чепъяс, коръясысь коллаж либӧ гажлунъя открытка штампъясӧн бур уджалӧны. Унджык иньдӧдъяс эм миян киӧн вӧчӧм уджъяс йылысь юӧрын.
- Сьылӧй да кывзӧй. Тӧдса гажлунъя сьыланкывъясӧс кокни пыртны сьылӧмӧ, сійӧ мортлы тшӧтш, коді ӧні этшаджык сёрнитӧ. Видзӧдӧй миян сьыланкыв йылысь юӧр, медым лӧсьӧдны лыддьӧг.
- Видзӧдлӧй важ гажлунъя серпасъяс. Лепытӧй важ гажлунъяссянь альбомъяс да корӧй висьтавны (шуам, «Висьтавӧй тайӧ пызан йылысь»), оз юавлыны, коді кӧні. Миян казьтылӧмъяс йылысь юӧр висьталӧ, кыдзи тайӧ вӧчны.
- Ворсӧй ньӧжйӧ ворсӧмӧн. Серпаса бинго позьӧ пыр мында лист бокысь печатайтны, сійӧ лӧсялӧ став арлыда йӧзлы, а сёрнитан карточкаяс сетӧны ставлыс сёрнитан тема.
- Мичмӧдӧй ӧтлаын. Прӧстӧй мичмӧдан лист бокъяс позьӧ печатайтны, медым челядь да ыджыд йӧз вӧчисны ӧтлаын пызан сайын.
- Видзӧдӧй радейтана гажлунъя фильм. Тӧдса фильм сетӧ шойччӧм, да бур видзӧдны сійӧс сӧмын торйӧн.
- Ветлӧй дженьыдик машинаӧн, видзӧдлыны биъяс. Лӧнь ветлӧм мичаӧдӧма керкаяс орччӧн вермас лоны кокниджык уна йӧза ыбанысь.
Мортлы кӧ пӧжӧм вӧлі ыджыд места оланын, миян ӧтувъя уджъяс йылысь юӧрын эм унджык ног, кыдзи пӧжанін уджъяс вӧчны лӧк риска абуӧн да нимкодьӧн.
Кыдзи дасьтыны гӧсьтъясӧс?
Висьталӧй гӧсьтъяслы, мый вермас лоны, водзвыв найӧ локтӧмсьыс, тӧдчана роднӧйяслы, кодъяс дырӧн эз волывлыны. Alzheimer’s Association иньдӧ висьтавны, мый казьтылӧмын да оласын вежсьӧмъяс петӧны висьӧмысь, абу мортысь.
- Юклӧй кокни иньдӧдъяс: сёрнитны ӧтиӧн, сетны кад помавны мӧвп, оз веськӧдлыны да оз юавлыны, да казяланны мортлӧн сёрнисикас вылӧ, кывъяссӧ кӧ сьӧкыд гӧгӧрвоны.
- Висьталӧй, мый отсалӧ да мый лӧсьӧдчӧ. Гӧрд сёрни, тэрмасьӧм либӧ торъя темаяс кӧ лоӧны сьӧкыдӧн, висьталӧй тайӧ йылысь.
- Водзвыв тӧдмӧдӧй гӧсьтъясӧс. Петкӧдлӧй мортлы серпасъяс, кодіыс локтас, да висьталӧй некымын история, либӧ лӧсьӧдӧй дженьыд телефон либӧ видеошызьӧдӧм лун водзын.
Миян сёрнитан иньдӧдъяс пасйӧны тайӧс унджык тӧр.
Мый вӧчны, кор лоӧ вывті уна?
Лӧсьӧдӧй лӧнь жыр водзвыв гӧсьтъяс локтӧмсьыс, ылі шыысь, кӧні эм тӧдса нимкодьтор, шуам, радейтана шарпида, паськӧм либӧ прӧстӧй удж. Сетӧй тайӧс водзвыв да тшӧкыда: «Пукасям-ӧ мыйкӧ лӧньджык местаӧ?»
Пызанысь петӧм, водзджык узьӧм либӧ лун торйӧн кольӧм — тайӧ бур петӧм, абу омӧль. Морт кӧ лоӧ лӧньтчытӧм, лӧнь сёрни, тӧдса сьыланкыв либӧ ветлӧм мӧд жырӧ тшӧкыда отсалӧны бурджыка эскӧдӧмысь. Миян рытнас лӧньтчытӧмлун йылысь юӧрын эм унджык иньдӧд рытъяс вылӧ.
Кыдзи ылын олысь котыртор вермасны пырӧдчыны?
Видеошызьӧдӧмъяс сетӧны роднӧйяслы пырӧдчыны, оз содтыны йӧз лыд. Alzheimer’s Association иньдӧ сетны шызьӧдӧмлы кутшӧмкӧ план, шуам, сьылыны гажлунъя сьыланкывъяс, юксьыны важ чукӧртчӧм серпасъясӧн, пӧжавны ӧткодь сёян ӧтлаын либӧ видзӧдлыны гажлунъя фильм ӧти кадӧ. Видзӧй шызьӧдӧмъяссӧ дженьыдӧн, да корӧй йӧзӧс сёрнитны ӧтиӧн, сы понда мый уна сёрни гӧгӧрвоны сьӧкыд. Миян телефон да видеошызьӧдӧм йылысь юӧрын эм торъя иньдӧдъяс.
Морт кӧ олӧ казьтылӧм видзанінын, тӧдмалӧй волан правилӧяс да кор уджалысьяслы отсавны шызьӧдӧм лӧсьӧдны. Миян казьтылӧм видзанінӧ ветлӧм йылысь юӧр висьталӧ, мый вайны да кыдзи бурӧн мунны.
Кутшӧм козинъяс лӧсялӧны деменцияӧн олысь мортлы?
Прӧстӧй да лӧк риска абу козинъяс, кодъясӧн позьӧ нимкодь вӧчны ӧні, тшӧкыда бурджык лӧсялӧны: радейтана сёян, небыд шарпида либӧ кофта, тӧдса сьыланкывъяс, ыджыд шрифтӧн календар либӧ семья серпасъяса альбом. Alzheimer’s Association иньдӧ эновтчыны лӧк рискаа инструментъясысь, сьӧкыд электроннӧй приборъясысь да сьӧкыд ворсӧмъяссянь.
Сетӧм вермас лоны сідз жӧ ыджыд, кыдзи и босьтӧм. Печенньӧ гудравлӧм, коді морт отсаліс вӧчны, либӧ козинӧм вӧчӧм, сетӧ сылы пырны гажлунӧ. Семейной серпаса ворсӧм — мӧд иньдӧд: серпаса гизьӧм вӧчӧ некымын бӧрйӧм серпасысь ньӧжйӧ гизьӧм ворсӧм браузерын.
Видзӧй ачытӧ сідз жӧ
Гажлунъяс содтӧны удж видзӧдӧмын. Сетӧй мӧдлы лӧсьӧдны чукӧртчӧм либӧ пӧжавны сёян, шуӧй «абу» событиеяс вылӧ, кодъяс лоасны сьӧкыдӧн, да босьтӧй шойччӧм кад, кор мукӧдъяс лоӧны морткӧд. Ті кӧ либӧ тіян видзӧдӧм улын олысь морт кӧ висисьӧ, керка дорысь киӧн вештӧм либӧ видеошызьӧдӧм — сідз жӧ бур волӧм. Миян видзӧдысьлӧн ас сяма видзӧм йылысь юӧрын эм унджык отсӧг.
Тшӧкыд юалӧмъяс
Мый вермас вӧчны деменцияӧн олысь морт Шоча лыддьысян лунӧ?
Сетӧй сылы прӧстӧй да лӧк риска абу удж, коді лӧсялӧ сылы талун: пуктасъяс мыссьыны, клюква соус сорлавны, пызан вылӧ лӧсьӧдны, салфетка дӧрӧмавны либӧ кампетъяс вылӧ тортъяс пукавны. Сы бӧрын позьӧ видзӧдлыны важ семейной серпасъяс либӧ сьылыны тӧдса сьыланкывъяс ӧтлаын. Лунӧ пай пуктӧм сідз жӧ ыджыд, кыдзи и уджлӧн результат.
Колӧ-ӧ вӧчны ыджыд семейной чукӧртчӧм?
Сӧмын сійӧ дырйи, кор позьӧ буретш вӧчны. Уна йӧз да шы вӧліны вермасны вывті сьӧкыдӧн, сійӧн уна семьяяс вӧчӧны ичӧтджык, прӧстӧйджык чукӧртчӧм, водзджык сёйӧм либӧ кор гӧсьтъяс локтӧны ичӧт чукӧръясӧн. Alzheimer’s Association юалӧ видзӧдысьяслы вӧчны сӧмын сы мында, мый позьӧ буретш да лӧк риска абу ногӧн.
Кыдзи дасьтыны котыртӧ, кодъяс дырӧн эз волывлыны?
Висьталӧй найӧлы водзвыв, мый вежсьӧмъяс вермасны лоны, да мый тайӧ петӧ висьӧмысь, абу мортысь. Корӧй найӧс оз веськӧдлыны да оз юавлыны, сёрнитны ӧтиӧн, сетны кад вочавидзны. Водзвыв гӧсьтъяслӧн серпасъяс петкӧдӧм сідз жӧ вермас отсавны.
Кутшӧм козинъяс лӧсялӧны деменцияӧн олысь мортлы?
Прӧстӧй да лӧк риска абу торъяс, кодъясӧн позьӧ ӧні нимкодь вӧчны: радейтана сёян, небыд шарпида либӧ паськӧм, тӧдса сьыланкывъяс либӧ семья серпасъяса альбом. Эновтчӧй сьӧкыд электроннӧй приборъясысь, инструментъясысь да сьӧкыд ворсӧмъяссянь. Сійӧ, кор морт отсалӧ козин сетны, шуам, козинӧм вӧчӧ либӧ печенньӧ гудравлӧ, сідз жӧ вермас лоны бур козин.
Подувъяс
Ми сетчам сы котыръяс да туялӧмъяс вылӧ ыстӧгъяс, кӧні тайӧ листбок подуласьӧ. Быдӧнсӧ видзӧдлісны листбок выльмӧдігӧн.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- 6 Steps to Make Thanksgiving Dementia Friendly · Alzheimer's Foundation of America