Сад да петан уджъяс деменцияӧн олысь мортлы

Уна мортлы сад — тайӧ медтӧдса места, кӧні сійӧ оліс. Мугöдны, ваӧн юктыны да дзоридзъяс босьтны — тайӧ важся кадсянь тӧдса уджъяс, а петан сайын сынӧд, шондi югӧр да кай пуксьӧм сетӧны кокни лӧньлун. National Institute on Aging лыддьӧ быдмӧгъяс видзӧм, дзоридзъяс да град пуктасъяс пуктыны, а сідзжӧ быдмӧгъяс кыдзи быдмӧны йылысь сёрнитны уджъяс пиысь, мый вермас лоны дона Альцгеймер висьӧмӧн олысь мортлы. Тайӧ лист бокын ми висьталам, мый позьӧ видлыны, кыдзи садсӧ кокниджыка вӧчны да кыдзи видзчысьны шонтысьысь, шондіысь да кытчӧкӧ кӧсйытӧг мунӧмысь.

Кутшӧм петан да садса уджъяс бурӧн лоӧны?

Медбур уджъяс — прӧстӧй, тӧдса, и найӧс позьӧ вӧчны сулалігӧн либӧ пукавтӧмӧн. Бӧрйӧй сы серти, мый мортлы водзын вӧлі дона.

Садын

1. Ваӧн юктӧм. Лёк, кокни лейка либӧ неыджыд шланг конус да кымынкӧ горшок матын. Ваӧн юктӧмын эм яснӧй заводитчӧм да помасьӧм, и сійӧс абу сьӧкыд вӧчны абу веськыда.
2. Кӧйдыс горшокъясӧ пуктыны. Alzheimer’s Foundation of America советуйтӧ пуктыны кӧйдыс посни горшокъясӧ да видзӧдны, кыдзи найӧ быдмӧны. Ыджыд кӧйдысъяс, шуам, фасоль, подсолнух либӧ горох, кокниджык кутны.
3. Кизьӧм дзоридзъяс чышкыны. Киӧн чышкыны кизьӧм дзоридзъяс — лӧнь, тӧлкыд удж. Бӧрйӧй быдмӧгъяс, кӧні чепъяс абуӧсь.
4. Град пуктас либӧ трава босьтны. Помидор, фасоль да траваяс кокни босьтны да гӧгӧр бура сёйны. Вайӧй найӧс гортӧ и вӧдитчӧй пызан сайын.
5. Трава дук йывны да видлыны. Розмарин, мята да лаванда дукӧны ён. Чышкӧй кор, ворсӧй чуньяс костын да сет тойлавны.
6. Туй либӧ площадка весавны. Лёк рёсканӧн веськыд, кос 장소ын, морт кӧ кокни сулалӧ.
7. Кай пызан тыртны. Сэсся пукавны ӧтлаын да видзӧдны, коді локтӧ.

Гортын, петны позьтӧм дырйи

• Трава горшок ӧшинбок улын: базилик, петрушка либӧ лук.
• Горшокӧ пуктыны пызан вылын. AFA советуйтӧ вӧдитчыны лотокъясӧн, медым му эз рассыпитчы, да вуджӧдны мусӧ посни дозйӧн.
• Чукӧртӧм дзоридзъяс лӧсьӧдны садсянь либӧ магазинсянь вайӧм дзоридзясысь да коръясысь.
• Дзоридзъяс топӧдны букетсянь, бӧрын найӧс клеитны открыткаяс вылӧ. Унджык аддзӧй ки уджъяс лист бокын.
• Лаванда либӧ роза мешӧчъяс вӧчны, AFA-ысь мукӧд идея, коді вайӧ сад дуксӧ гортӧ.

Петан вылӧ мунӧм

• Дженьыдик ветлӧм горт гӧгӧр, паркын либӧ сад центрын, небыдик да пукавны инӧн.
• Петан сайын пукавны крыльца вылын либӧ лабич вылын, кывны кай пуксьӧм да тов кылӧм. Тайӧ тшӧтш удж.
• Öшмöс садӧ ветлӧм лун тыныд кадӧ. NHS пасйӧ, мый мукӧдлаын эмӧсь сенсорнӧй садъяс дука быдмӧгъясӧн, ворсан да ва элементъясӧн.
• Юръяс вердны либӧ кайяс видзӧдны ты вылын, ва дорысь ыліын овлывлӧмӧн.

Кыдзи садсӧ кокниджыка вӧчны?

Вайӧй садсӧ морт дорӧ, а абу мортӧс садӧ.

• Джуджыд грядъяс либӧ джуджыд горшокъяс сюрӧс тшӧтш вылын сетӧны уджавны пызандзьытӧг да вугыртчытӧг.
• Горшокъяс пызан вылын лоӧны бурӧсь инвалид креслӧын пукавны кӧсйысьлы либӧ пукавтӧмӧн уджавны кӧсйысьлы.
• Паськыд, веськыд туйяс, кӧні абуӧсь ыштытӧм изъяс да шлангъяс, чинтӧны дзугсьыны вомӧнтӧмлысь.
• Пуканъяс киясӧн да вевт улын туй кузя, медым пыр позис шойччыны.
• Инструментъяс кыз да небыд ручкаясӧн, кодъясӧс кокни кутны. Энӧ вӧдитчӧй секаторъясӧн, пуртъясӧн да мукӧд ёсьторъясӧн.
• Гӧгра ин тупкана öдзöсӧн, кӧні морт вермас ветлыны мездмӧмтӧг, ті кӧ матын овланныд.

Кутшӧм быдмӧгъясӧс колӧ видзны?

Бӧрйӧй быдмӧгъяс, кодъясӧс видлыны лёк, и бурджык — кодъясӧс сёйны кӧ пондасны, оз лоны лёк. AFA советуйтӧ бӧрйыны быдмӧгъяс, кодъяс пырджык оз сісьмӧдны ку, видлыны аллергия, и бура видзӧдны сы йылысь, коді вермас мусӧ сёян местӧ лыддьыны. NIA-лӧн гортса опаслун йылысь советъясын висьталӧны яд быдмӧгъясӧс чышкыны либӧ тупкыны йылысь.

• Энӧ вӧдитчӧй чепъя розаясӧн, кактусъясӧн да быдмӧгъясӧн, кодъяслысь лы сісьмӧдӧ ку.
• Быдмӧг йылысь кӧ он тӧд, юасьӧй ядторъяс серти отсӧг пыдди либӧ сад центрын пуктытӧдз.
• Тӧдса быдмӧгъяс вермасны вайӧдны бура казьтылӧмъяс. AFA шуӧ розаяс да рождественнӧй кактус примерӧн. Бӧрйӧй чептӧм сортъяс.
• Удобрениеяссӧ, пестицидъяссӧ да бурдъясысь вӧчӧм препаратъяссӧ видзӧй тупкывтӧмӧн да энӧ вӧдитчӧй найӧн, кӧні морт вермас воӧдчыны.

Кыдзи видзчысьны шонтысьысь да шондіысь?

Планируйтӧй петан кадсӧ поводдя серти. NIA висьталӧ, мый ыджыд йӧзлӧн шонтысьӧмлӧн риск ыджыдджык, сы вӧсна мый яй дзик ӧткодь оз вежсьы температура вежсьӧм вылӧ, а мукӧд пелосьторъяс сідзжӧ вермасны вежны, кыдзи яй видзчысьӧ шонтысьысь.

• Петӧй асывнас либӧ рытын. Шондіа кадӧ лун шӧрын энӧ пет. Видлӧй шонтысьӧм индекссӧ, абу сӧмын температура.
• Тшӧтшёна сетлӧй ва. Энӧ виччысь, кор морт ачыс шуас, мый сійӧ гора. Шондіа кадӧ энӧ сет алкоголь да кофеинъя юан.
• Пасьтасьӧй колана ногӧн. Шӧр, кокни да небзьӧдӧм паськӧм, паськӧд бордъяна шапка да шондіысь видзан очки.
• Вӧдитчӧй шондіысь видзанӧн. NIA советуйтӧ SPF 15 либӧ унджык, лун дырйи выльысь мавтӧмӧн.
• Бӧрйӧй вевт. Лӧсьӧдӧй пызансӧ пу увтын либӧ зонт увтын.
• Медым кад вӧлі дженьыд. Неыджыд кад петан сайын вермас тырмыны, шондіа лунъясӧ тӧдчӧ.
• Видзӧдлӧй пасйӧдъяс. NIA лыддьӧ юр висьӧм, юрбыттӧм, пельöс петӧм либӧ кынӧм шонтысьӧмлӧн пасйӧдъясӧн. Деменцияӧн олысь морт вермас оз висьтавны, мый сылы абу бур, та вӧсна видзӧдлӧй сылысь чужӧмсӧ да вӧчӧмсӧ. Пыр пырӧй гортӧ, кӧдзӧдчӧй ваӧн да кӧдз небӧдӧн, и корсьӧй медотсӧг, бурлун кӧ дзик пыр оз во. Шонді удар, коді вермас петкӧдлыны син водзӧ пемыдлӧм, юрбыттӧм либӧ кос да гӧрдмӧм ку, — тайӧ скора отсӧг корсян ситуация: шыӧдчӧй 112-ӧ.

Кӧдзыд поводдя дырйи тожӧ колӧ видзчысьны. Тӧвбыд петан кадсӧ вӧчӧй дженьыдӧн да тӧдмав, медым ки да кок вӧлі шоныдӧсь да косӧсь.

Кыдзи вӧчны, морт кӧ ветлӧ кытчӧкӧ кӧсйытӧг петан сайын?

Овлӧй морткӧд веськыда, кор сійӧ петан сайын. Alzheimer’s Association висьталӧ, мый 10 морт пиысь 6 деменцияӧн олысь ӧтчыдкӧ ветлӧ кытчӧкӧ кӧсйытӧг, а унаысь — унджыкысь ӧтчыд. Тайӧ вермас лоны быд этапын.

NIA-лӧн кытчӧкӧ кӧсйытӧг мунӧм да вошӧм йылысь советъясын эмӧсь татшӧм тшӧктӧмъяс:

• Тӧдмав, медым мортлӧн вӧлі пасйӧдчан браслет либӧ медбраслет нимӧн, инпасӧн да тіян телефон номерӧн, либӧ пасйӧд паськӧм вылас.
• Видзӧй матын мортлысь неважын лэдзӧм серпас либӧ видео.
• Висьтав соседъяслы, мый морт вермас ветлыны кытчӧкӧ кӧсйытӧг.
• Видзӧй садсӧ гӧграӧн да тупкана öдзöсӧн.
• Энӧ коль мортӧс ӧтнас, морт кӧ важысянь ветліс кытчӧкӧ кӧсйытӧг.

Alzheimer’s Association сідзжӧ советуйтӧ лӧсьӧдны гортын да петан сайын инъяс, кӧні позьӧ ветлыны опаслунтӧг, да планируйтны уджъяс сійӧ кадӧ, кор чуймытлун лоӧ медся ёна. Ветлӧм опаснӧй, гӧгра садын вермас лоны бур вариантінын рытын лӧсьӧдчыны омӧль дырйи. Видлӧй миян гижӧд рытын лӧсьӧдчыны омӧль йылысь.

Морт кӧ воши, Alzheimer’s Association советуйтӧ дзик пыр корсьны матын инъясын да шыӧдчыны 112-ӧ, кор сійӧс оз на аддзы 15 минут мысти. Висьтав полициялы, мый мортлӧн эм деменция.

Кыдзи лӧсьӧдны садса уджъяс, кор ситуация вежсьӧ?

Мукӧд мортлы бурджык видзӧдны, кыдзи ті удjalanныд. NIA пасйӧ, мый мортлы позьӧ сӧмын видзӧдны, сійӧ кӧ сылы дона.

Кор колӧ пырны гортӧ?

Пырӧй гортӧ, кор морт мудзӧ, шонтӧ, кӧдзыд, сійӧ оз лӧсьӧдчы либӧ кӧсйӧ дугдӧдны. Дженьыд, бура 10 минут бурджык, дорысь кузь рыт, коді помасяс омӧльлунӧн. Водзджык дугдӧдӧм — бур петӧм.

Вайӧй садсӧ гортӧ экран пыр

Зэр лунъясӧ Sort Together-ын эм сад корзина серпасъяс торйӧдӧм вылӧ, а Conversation Cards-ын эм восьса юалӧмъяс, кодъяс вермасны нуӧдны сад йылысь висьтъясӧ. Шондіысь пырыштӧм бӧрын тэрмасьӧм кӧ тӧдчан, Calm Breathing сетӧ небыдик, лӧнь шойччӧм, кодӧн позьӧ ӧтлаын вӧдитчыны. Унджык идеяяс видлӧм, йывӧм да кывӧм вылӧ лӧсьӧдӧм йылысь миян сенсорнӧй уджъяс йылысь гижӧдын.