Jantyssyn

Obbraghyn cheu-mooie as gareydys da sleih lesh mee-hushtey

Er ny yannoo ass y noa Lhaih 7 minnidLiorish fwirran Golden Moments · Marrish ta shin screeu

Yn answoor giare

Foddee gareydys as traa cheu-mooie ve ny obbyr sheeoil, ennagh da’n phersoon t’ou kiarail er, ta cummal lesh mee-hushtey. Jean eab er ushtey chur da lossreeyn, cuirrey rassyn, blaaghyn feddynit y gheddyn ersooyl ny shooyl giare ayns garey fencit. Jean ymmyd jeh lhiabbeeyn troggit ny boayrd nagh jean peiagh erbee glioon, shaghney greienyn geyre as lossreeyn puyshoonagh, gow magh ‘sy traa s’feayrey jeh’n laa, as fann hames marish y phersoon dy kinjagh.

  • Foddee obbraghyn garey aashagh lheid as ushtey chur, rassyn y chuirrey, rassyn y hoyrt as blaa-ghyn y hroggal ve jeant nyn shassoo ny nyn soie.
  • Ta lhiabbeeyn troggit, potyn as boayrd fo chooilleeney cur lesh y gharey gys yrjid y veyl as cur sheese yn aggle dy huittym.
  • Shaghney greienyn geyre, lossreeyn lesh drineyn ny ta cur corree er y chrackan, as red erbee puyshoonagh. Cur tastey nagh vel ooir er ny ghoaill son bee.
  • Foddee chiass ve danjeyragh da sleih shinney. Gow magh moghrey ny fastyr, cur lesh ushtey as scaa, as gow stiagh ec y chied cowrey dy vel ad neu-chesh.
  • Ta ymmodee sleih ta cummal lesh mee-hushtey shooyl ersooyl ec traa ennagh. Fann hames marish y phersoon cheu-mooie as freill jalloo noa as enney persoonagh ry-laue.
Er y duillag shoh (8 rheynn)
  1. Cre ny obbraghyn cheu-mooie as gareydys ta gobbraghey dy mie?
  2. Kys oddym garey y yannoo ny sassey dy ymmyd?
  3. Cre ny lossreeyn lhisagh mee shaghney?
  4. Kys oddym tannaghtyn sauchey ‘sy chiass as ‘sy ghrian?
  5. Kys oddym dellal rish shooyl ersooyl tra ta shin magh?
  6. Kys oddym gareydys y chaghlaa myr ta reddyn caghlaa?
  7. C’uin lhisagh shin goll stiagh reesht?
  8. Cur lesh y gharey stiagh er y scaailean

Da ymmodee sleih, she yn gharey ynnyd jeh ny ynnydyn s’ennaghey t’oc. Ta cleiy, ushtey chur as blaa-ghyn y hroggal jannoo ymmyd jeh schleiyn ynsit foddey er dy henney, as ta ve cheu-mooie cur lhieu aer glen, soilshey ny greiney as kiaull eeanlee. Ta’n Oik Ashoonagh son Shennaghey cur stiagh kiarail lossreeyn, blaa-ghyn as lossreeyn-garey y chuirrey, as loayrt mychione kys ta ny lossreeyn gaase mastey obbraghyn foddee sleih lesh Galar Alzheimer goaill soylley jeu. Ta’n duillag shoh cur-my-ner cre dy eab, kys dy yannoo garey ny sassey dy ymmyd, as kys dy hannaghtyn sauchey lesh chiass, grian as shooyl ersooyl.

Cre ny obbraghyn cheu-mooie as gareydys ta gobbraghey dy mie?

She ny curmyn share adsyn ta aashagh, ennagh, as foddee ad ve jeant nyn shassoo ny nyn soie. Jean reih lurg shen ren y persoon goaill soylley jeh roie.

‘Sy gharey

  1. Ushtey chur. Cannyss ushtey beg, eddrym ny roie ushtey meein as kuse dy photyn faggys daue. Ta toshiaght as jerrey baghtal ec ushtey chur, as s’doillee eh y yannoo marran.
  2. Rassyn y chuirrey ayns potyn. Ta Undin Alzheimer ny Steatyn Unnaneysit coyrlaghey rassyn y chuirrey ayns potyn beggey as fakin ad gaase. Ta rassyn mooarey lheid as poanrey, lus ny greiney ny piss sassey dy lhiettal.
  3. Blaaghyn feddynit y gheddyn ersooyl. Ta pluckey magh blaa-ghyn as ad er jeet goll sheear lesh dty laueyn obbyr meein, aareaghey. Jean reih lossreeyn gyn drineyn.
  4. Lossreeyn-garey ny rassyn y hroggal. Ta tomatoeyn beggey, poanrey as rassyn aashagh dy hroggal as mie dy vlashtyn. Cur lhieu stiagh ad dy ymmyd ec lhong.
  5. Rassyn y hoyrt as y vennaghtyn. Ta soar millish, lajer ec rosemary, minta as lavender. Jean duillag y vlasshey eddyr dty veyragyn as cur harrish eh.
  6. Raad ny cooyrt y scuabey. Scuab eddrym er eaghtyr rea, chirrym, my ta’n chooilleeney shickyr.
  7. Bee-inn eeanlee y lhieeney. Eisht soie cooidjagh as jeeaghyn quoi ta cheet dy yeeaghyn.

Cheusthie, tra nagh vod oo goll magh

  • Garey rassyn er uinnag lesh basil, perslee ny lus y chibbyr.
  • Cuirrey er boayrd coodit. Ta’n AFA coyrlaghey ymmyd y yannoo jeh cleaghyn lheid as adsyn ‘sy chaffee dy reayll ooir ayns un voayl, as ooir y ghleashaghey lesh cuppyn beggey.
  • Blaa-ghyn giare y chiartaghey lesh blaa-ghyn as duillagyn ass y gharey ny shapp.
  • Blaaghyn pressit ass bouquet, as ny s’anmey gludit er caarjyn. Jeeagh er obbyr ellyn as keirdyn son tooilley.
  • Poagey lavender ny rose y yannoo, eie elley veih’n AFA ta freayll soar y gharey cheusthie.

Goll magh as mygeayrt

  • Shooyl giare mygeayrt y voayl, ayns pairk ny ayns shapp ghareydys, dy moal as lesh boayl dy hoie.
  • Soie cheu-mooie er porch ny boayrd dy eaishtagh rish eeanlee as dy ennaghtyn y gheay. She obbyr slane shoh er-lheh.
  • Keayrt gys garey theayagh ‘sy traa s’feayrey jeh’n laa. Ta’n NHS gra dy vel gareydyn ennaghtagh ec paart dy ynnydyn lesh lossreeyn soaral, lhottyn dy vennaghtyn as ushtey.
  • Eeanlee y veeaghey ny jeeaghyn orroo ec loughyn ynnydagh, freayll foddey dy liooar veih oirr y ushtey.

Kys oddym garey y yannoo ny sassey dy ymmyd?

Cur lesh y gharey seose gys y phersoon, cha nee yn aght elley.

  • Lhiabbeeyn troggit ny potyn ardey ec mysh yrjid y veyl, myr shen cha lhiass daue glioon ny crommey.
  • Potyn er boayrd ta gobbraghey da sleih ta jannoo ymmyd jeh caair-chleigh ny ta by vie lhieu soie.
  • Raadyn lhean, rea gyn claghyn scughit ny piobyn ushtey nyn lhie harrystoo, ta cur sheese yn aggle dy huittym.
  • Soieaghyn lesh laueyn as scaa er y raad, myr shen ta aash dy kinjagh ry-gheddyn.
  • Greienyn lesh laueyn lheeah, bog ta aashagh dy chumail. Ny jean ymmyd jeh bearryn, skynnyn ny red erbee geyre.
  • Boayl fencit lesh giat fo ghlass oddys y persoon ronsaghey dy seyr choud’s t’ou faggys daue.

Cre ny lossreeyn lhisagh mee shaghney?

Jean reih lossreeyn ta sauchey dy vennaghtyn, as share foast my t’ad sauchey dy vlass. Ta’n AFA coyrlaghey dy ymmyd y yannoo jeh lossreeyn nagh vel dy mennick cur corree er y chrackan, dy yeeaghyn son aleyssyn, as dy chur tastey mie da peiagh erbee oddys goaill ooir son bee. Ta coyrle sauçhey thie yn NIA goaill stiagh geddyn rey rish ny cur fo ghlass lossreeyn puyshoonagh.

  • Shaghney roosyn lesh drineyn, cactusyn, as lossreeyn lesh soo ta cur corree er y chrackan.
  • My ta meeourys ort mychione lossrey erbee, jean briaght jeh laue-chooney puyshoon ny shapp ghareydys ynnydagh roish eh y chuirrey.
  • Foddee lossreeyn ennagh cur lesh er-ash ennaghtyn mie. Ta’n AFA cur enmys er roosyn as cactus y Nollick myr sampleyryn. Jean reih sorchyn gyn drineyn.
  • Freill messan, puyshoonyn as stoo geddyn rey rish faiyr fo ghlass, as ny jean ymmyd jeu ayns boaylyn oddys y persoon roshtyn.

Kys oddym tannaghtyn sauchey ‘sy chiass as ‘sy ghrian?

Jean traa cheu-mooie cordail rish yn emshir. Ta’n NIA cur magh dy vel sleih shinney ayns gaue smoo jeh doghan bentyn rish chiass, ayns ayrn er-yn-oyr nagh vel y corp chyndaa cha mie rish caghlaaghyn çhiassid as ta paart dy chummaltee gobbraghey er yn aght ta’n corp dellal rish chiass.

  • Gow magh moghrey ny fastyr. Shaghney mean y laa ayns meeaghyn cheh. Jean-jeeaghyn er yn earroo chiass, cha nee yn çhiassid ny lomarcan.
  • Cur ushtey dy mennick. Ny fuirree derrey jir y persoon dy vel paays orroo. Shaghney alcohol as joughyn lesh caffeine ‘sy chiass.
  • Jean coamrey son shen. Eaddagh aalin, sollys, edd mooar as speckleyryn greiney.
  • Jean ymmyd jeh scammylt-grieney. Ta’n NIA coyrlaghey SPF 15 ny syrjey, as eh y chur er reesht ayns y laa.
  • Jean reih scaa. Cur y voayrd chuirrey fo villey ny scaa-dorrys.
  • Cum eh giare. Foddee tammylt beg cheu-mooie ve dy liooar, er-lheh er laghyn cheh.
  • Cur tastey da cowraghyn. Ta’n NIA cur stiagh kione cramp, mee-ourys, mearey ny doghan myr cowraghyn foddee ve jeh doghan chiass. Foddee nagh jean peiagh lesh mee-hushtey ginsh dhyt dy vel ad neu-chesh, myr shen cur tastey da’n eddin as da’n ymmyrkey oc. Gow stiagh, lhig daue feayraghey lesh ushtey as eaddagh feayr, as fow cooney leigh my nagh vel ad ny share dy tappee. Ta builley chiass, lesh cowraghyn lheid as meehene, mee-ourys, ny crackan chirrym, jiarg, ny stayd er-lheh: cur eam da 999.

Ta emshir feayr scanshoil myrgeddin. ‘Sy gheurey, cum traa cheu-mooie giare as jean shickyr dy vel laueyn as cassyn çheh as chirrym.

Kys oddym dellal rish shooyl ersooyl tra ta shin magh?

Fann marish y phersoon dy kinjagh tra t’ad cheu-mooie. Ta’n Cheshaght Alzheimer gra dy jean shey ass dagh jeih dy leih ta cummal lesh mee-hushtey shooyl ersooyl un cheayrt ec y chooid sloo, as ta ymmodee jeu jannoo eh ny smoo na un cheayrt. Foddee eh taghyrt ec traa erbee.

Ta coyrleyn yn NIA mychione shooyl ersooyl as goll er stray goaill stiagh:

  • Jean shickyr dy vel enney persoonagh ny bracelet leigh ec y phersoon lesh yn ennym, yn enmys as dty earroo çhellvane, ny cowraghey yn eaddagh oc.
  • Freill jalloo ny feeshan noa jeh’n phersoon.
  • Insh da naboonyn dy vod y persoon shooyl ersooyl.
  • Jean y garey shickyr lesh cleigh as giat fo ghlass.
  • Ny faag peiagh lesh eachdraaid dy hooyl ersooyl nyn lomarcan.

Ta’n Cheshaght Alzheimer coyrlaghey myrgeddin boaylyn cheusthie as cheu-mooie y chroo oddys ve er nyn ronsaghey dy sauchey, as obbraghyn y phleanal son y traa jeh’n laa tra ta mee-veeaynid smoo liklee. Foddee shooyl ayns garey sauchey, fencit ve cooie son mee-veeaynid fastyragh. Jeeagh er nyn giuide mychione mee-veeaynid fastyragh.

My ta’n persoon ersooyl, ta’n Cheshaght Alzheimer coyrlaghey dy ronsaghey yn boayl faggys er y chooyl as cur eam da 999 mannagh vel ad er nyn geddyn cheusthie jeh 15 minnid. Insh da ny meoiryn-shee dy vel mee-hushtey er y phersoon.

Kys oddym gareydys y chaghlaa myr ta reddyn caghlaa?

My ta shoh er jeet ny s’doillee Jean eab er shoh ayns ynnyd jeh
Lhiabbee slane y chuirrey Un rass y chuirrey ayns un phot
Faiyr y hayrn (scarrey faiyr as lossreeyn) Ushtey chur, ny blaa-ghyn feddynit soilshagh y gheddyn ersooyl
Shooyl mygeayrt y gharey Soie ec boayrd lesh clea ooir as lossrey
Goll magh er chor erbee Pot rassyn er boayrd y choggyl, ny soie ec uinnag foshlit
Jannoo currym erbee Soie cheu-mooie cooidjagh, geaishtagh as jeeaghyn

Ta paart dy leih ny s’fondooree jeeaghyn ort gobbraghey. Ta’n NIA gra dy vel eh mie lhiggey da peiagh jeeaghyn ny lomarcan my she shen ta cur taitnys daue.

C’uin lhisagh shin goll stiagh reesht?

Gow stiagh tra ta’n persoon jeeaghyn skee, cheh, feayr, neu-chesh ny er nyannoo dy liooar. Ta jeih minnidyn giare, taitnyssagh ny share na fastyr liauyr ta jerrey lesh trimshey. She torçh mie eh dy scuirr dy leah.

Cur lesh y gharey stiagh er y scaailean

Er laghyn fliugh, ta kishtey gharey ec Sort Together son sortal jallooyn, as ta cooishyn foshlit ec Conversation Cards oddys leeideil gys skeealyn gharey. My hig oo stiagh veih’n chiass as oo braew siyragh, ta Calm Breathing cur tammylt moal, sheeoil oddys oo rheynn. Son tooilley eieyn bentyn rish bentyn, soar as sheean, jeeagh er nyn giuide obbraghyn ennaghtagh.

Feyshtyn cadjin

Cre ny obbraghyn gareydys oddys peiagh lesh mee-hushtey jannoo?

Ta ushtey chur da lossreeyn, rassyn y chuirrey ayns potyn beggey, rassyn y hoyrt as y vennaghtyn, blaaghyn feddynit y gheddyn ersooyl, lossreeyn-garey y hroggal, blaa-ghyn giare y chiartaghey as raad y scuabey ooilley reihyn mie. Cheusthie, ta pot rassyn er uinnag ny clea ooir er boayrd coodit gobbraghey dy mie. Jean reih y churrym lurg shen ren y persoon goaill soylley jeh roie as oddys ad jannoo nish dy couyral.

Kys oddym freayll sauchey peiagh lesh mee-hushtey ‘sy chiass?

Jean traa cheu-mooie son y voghrey ny’n astyr feayr, cum eh giare, as cur ushtey daue dy mennick. Jean reih scaa, edd mooar, eaddagh aashagh as scammylt-grieney. Ta sleih shinney ayns gaue smoo jeh doghan chiass, as foddee mee-ourys, mearey ny doghan ve nyn gowraghyn, myr shen gow stiagh as lhig daue feayraghey er y chooyl my hee oo ad.

Kys oddys mayd goll magh my t’ad cliaghtey shooyl ersooyl?

Fann marish y phersoon ooilley’n traa, jean ymmyd jeh garey fencit lesh giat fo ghlass, as jean shickyr dy vel bracelet enney persoonagh oc ny enney persoonagh maroo. Freill jalloo noa ry-laue. My ta’n persoon ersooyl, ta’n Cheshaght Alzheimer coyrlaghey dy eam 999 mannagh vel ad er nyn geddyn cheusthie jeh 15 minnid.

Cre my ta gyn garey ain?

Ta kuse dy photyn er porch, kishtey-uinnag, ny clea rassyn er boayrd y choggyl dy liooar. Foddee oo myrgeddin goll dys pairk, garey theayagh ny garey co-phobble. Ta soie cheu-mooie as geaishtagh rish eeanlee ny obbyr cheu-mooie myrgeddin.

Bun-farraneyn

Ta shin kiangley rish ny sheshaghtyn as ny ronsaghyn ta’n duillag shoh croghey orroo. Va dagh fer jeu er ny phrowal tra va’n duillag jeant ass y noa.

  1. Dementia-Friendly Gardening Ideas · Alzheimer's Foundation of America
  2. Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
  3. Hot Weather Safety for Older Adults · National Institute on Aging
  4. Coping With Alzheimer's Behaviors: Wandering and Getting Lost · National Institute on Aging
  5. Wandering · Alzheimer's Association
  6. Activities for dementia · NHS

Aarloo son cloie meen?

Caslyssyn mooarey, gyn reilleyder-traa, gyn poyntyn as veg dy chur nyn nennym lesh. Cloie ry cheilley ayns y jeeagheyder-moggey eu.

Gow ny cloiaghyn shoh lhiat

Yn app nastee Golden Moments son iPhone, iPad as Android: teelanyn caslys mooarey, cloiaghyn lesh fotografyn y lught-thie eu hene, as bundeelyn caslys ta gobbraghey gyn Wi‑Fi. Gyn coontys, fograghyn, reilleyder-traa ny poyntyn.