Golle julirde wonannde mo wonnduɗo e majjere hakkil, gila Thanksgiving

Julirde ena waawi artirde ciftorɗe welɗe, tee ena waawi kadi addude hoolo, jamaa e bayle e ñalnde woowaande. Wonannde mo wonnduɗo e majjere hakkil, julirde ɓurnde moƴƴude ko heewi ko nde famɗunde, leelnde, tee mahiraande e huunde nde o waawi haa jooni weltoraade. Ɗee miijooji ena njogoo e Thanksgiving, Christmas, Hanukkah, Hitaande Hesere e mawlanaaji ɓesngu fof.

Hol no mi feewnirta julirde ɓurnde dewtude?

Fuɗɗo e jokkondiral ñalnde mo toppitɗaa, tee feewniraa ñalnde ngal e dow mum. Alzheimer’s Foundation of America ena wasiyaa waɗde julirde ndee e lawol subaka, sabu jiiɗgol e weltaare ɓe ngalaa fawaade no keewi ɓeydaade e kikiiɗe e jamma (woni ko wiyetee sundowning e goɗɗungol). Ñaamdu julirde subaka walla brunch ena waawi newaade e ñaamdu kikiiɗe.

• Woppu nde fotndi. Kawtal famɗungal, ɓurngal newaade, walla hoɓɓe ara e pelle tokoose, no keewi ena newi e taabal heewɗo yimɓe.
• Senndu golle. Ƴamu musidɓe yoo ɓe ngaddu ñaametee, ɓe njaha soodde walla ɓe njogondira e mo toppitɗaa tuma nde defirɗaa. Haalan no laaɓiri ko maa wallu.
• Woppu cuɗe ɗee newii. Alzheimer’s Association ena siftina wonde annoore jalbooje ena mbaawi jiiɗnude, tee sukkara walla ɓiɓɓe leɗɗe waɗiraaɗe huutoraaɗe no cuɗagol ena mbaawi nanndeede e ñaametee.
• Suɓo ko woppetee. So aadaaji ena ngoni mettiniiɗi walla ena mbaawi bonnude kisal, alaa caɗeele woppude ɗum walla etaade huunde ɓurnde dewtude.

Hol golle julirde ɗe min mbaawi waɗde e renndo?

Suɓo golle e huunde ɗe jaaɓii e ko mo toppitɗaa waawi hannde. Wonnde e nder ñalnde ngal ɓuri himmude e no ɗum yahrata.

1. Feewnee taabal ngal e renndo. Waɗu leppe taho, caggal ɗum leppi taabal, caggal ɗum koppe. Taggude leppi taabal ko golle moƴƴe ɗe waawaa waɗeede tuma nde jooɗɗaa.
2. Lootaa tee senndaa leggal. Lootaade pomme de terre walla taƴde pooruuji e taabal defirdu ko huunde kisnde, anndaande wonannde yimɓe heewɓe ɓe defiraynoo.
3. Yilɓu, jilɓu walla feewnu. Yilɓude soos cranberry, jilɓude deefre newiinde walla waɗde kukiiji e leppel ena jogoo juuɗe e golle, woɗɗii e maayo e laɓɓe.
4. Ɓoɗɗu dokkal. Taƴu kaayitaaji e teepu ado, tee woppu mo toppitɗaa yoo taggu, yoo moƴƴin. Ɓoɗɗugol laaɓtungol wonaa faandaare.
5. Feƴƴu cuɗe seeɗa. Suɓo cuɗe ɗe mbaawaa fercude tee nokku gooto famɗungo, ko wayi no wreath walla lekki julirde famɗuki.
6. Waɗu golle juuɗe newiiɗe. Calol kaayitaaji, kolaj haako walla kartal julirde wondude e tampooji ena ngolloo no moƴƴi. Janngu amen e golle juuɗe ena jogii miijooji goɗɗi.
7. Yimee tee heɗo. Gaaci julirde ɗi o anndii ena newi naatde heen, hay so mo toppitɗaa haalata seeɗa jooni. Yiy janngu amen e gaaci ngam mahde doggol gaaci.
8. Ndaaree nate julirde kadiiɗe. Yaltin albomaaji julirde ɓennuɗe tee noddu taali («Haalanam e ngal taabal»), hara a naamnaaka hol mo woni e nder natal ngal. Janngu amen e ciftagol ena ƴeewta hol no ɗum waɗirtee.
9. Fijee fijo ɓesngu newiɗo. Picture bingo ena winndetee e hojomaaji seeɗa tee ena moƴƴi wonannde duuɓi fof, tee conversation cards ena hokku mo woni kala huunde nde kaalta.
10. Diŋnoree e renndo. Hello diŋngorɗe newiiɗe ena mbaawi winndeede ngam sukaaɓe e mawɓe renndinde e taabal ngal.
11. Ndaaree fiilde julirde nde o yiɗi. Fiilde anndaande ena fowtina, tee alaa caɗeele ndaarde tan seeɗa heen.
12. Njaha njillu juutu ngam yiyde annoore. Njillu dewtundu e sare cuɗaaɗe ena waawi newaade e kawtal heewngal yimɓe.

So defirgol no joginoo nokku mawngu e nguurndam mo toppitɗaa, janngu amen e golle galle no golle ena jogii laawol goɗɗo ngam waɗde golle defirdu kisɗe, welɗe.

Hol no mi heblirta hoɓɓe?

Haalan hoɓɓe ko ɓe keɓoyta ado ɓe araade, haa teeŋti e musidɓe ɓe ngarii ko juuti. Alzheimer’s Association ena wasiyaa ƴeewtude wonde bayle e ciftagol e jikku ngoni sabu ñawu nguu, wonaa mo toppitɗaa.

• Lollin ƴoƴre newiinde seeɗa: kaalee gooto gooto, ndokkee waktu ngam timminde miijo, tawo feewnitde walla ƴeewndo naamne, tee jaabaa e nanondiral mo toppitɗaa so konnguɗi ɗii ena metti faamde.
• Haalan ko wallata e ko mettinata. So daande toownde, yaawnugol walla huunde haalaande ena mettinude mo, haalan ɗum.
• Anndin hoɓɓe ado waktu. Hollu mo toppitɗaa nate ɓen warɓe tee lollin taali gootel walla ɗiɗi, walla feewniraa noddaango telefoŋ walla wideyoo juutngo ado ñalnde ngal.

Janngu amen e ƴoƴre haalirde ena ƴeewta ɗum no ɓuri laaɓde.

Hol ko waɗetee so ɗum ɓeydii ko metti?

Feewnu suudu dewtundu ado hoɓɓe araade, woɗɗituɗo e hoolo ngoo, wondude e huunde fowtinooje ɗe o anndii, ko wayi no dolokke walla jaket mo o yiɗi, walla golle newiɗe. Hokku ɗum e lawol, tee so sahaa fof: «Njooɗen seeɗa nokku ɓurngu dewtude?»

Yaltude taabal ngal, daanaade lawol, walla woppude feccere ñalnde ngal ko battane moƴƴo, wonaa ŋakkere. So mo toppitɗaa mettinii, daande dewtunde, yimre nde o anndii walla yahde suudu woɗndu ena keewi wallude ɓurii ƴeewtaade. Janngu amen e weltaare ɓe ngalaa fawaade e kikiiɗe ena jogii miijooji goɗɗi wonannde jammaaji.

Hol no ɓesngu woɗɗuɓe mbaawi jeyeede heen?

Noddaango wideyoo ena addana musidɓe naatde e nder julirde ndee, tawa ɓe ɓeydaani jamaa. Alzheimer’s Association ena wasiyaa rokkude noddaango ngoo feere, yeru yimde gaaci julirde, lollinde nate kawte ɓennuɗe, defirde hono gootiri ñaametee e renndo walla ndaarde fiilde julirde e waktu gooto. Woppu noddaango ngoo juuta, tee ƴamu yimɓe yoo ɓe kaala gooto gooto, sabu kaalaango renndo ena metti rewindaade. Janngu amen e noddaango telefoŋ e wideyoo ena jogii miijooji e laawol laawol.

So mo toppitɗaa no woni e suudu toppitaagu majjere hakkil, ƴeewto laawol yillagol tee ƴamu gollooɓe yoo ɓe mballu feewnude noddaango. Janngu amen e yillaade mo woni e toppitaagu majjere hakkil ena haalana ko nawrataa e hol no yahrirtee no moƴƴi.

Hol dokke jaaɓɗe wonannde mo wonnduɗo e majjere hakkil?

Dokke newiiɗe, kisɗe ɗe o waawi weltoraade jooni no keewi ɓuri moƴƴude: ñaametee mo o yiɗi, dolokke walla kardigan no weli, gaaci ɗi o anndii, haalaande hitaande e binndi mawɗi, walla albom nate ɓesngu. Alzheimer’s Association ena wasiyaa woppude kuutorɗe baawɗe bonnude, kaɓirɗe elektirik caɗtuɗe e fijo njeeɓu caɗtuɗe.

Rokkude ena waawi himmude hono heɓirde. Waɗde kukiiji ɗi mo toppitɗaa walli defde e pacce, walla woppude mo yoo ɓoɗɗu dokkal ngal coodɗaa, ena addana mo jeyeede e julirde ndee. Fijo nate ɓesngu ko miijo goɗɗo: photo pairs ena wayla nate seeɗa cuɓaaɗe e fijo nanndingol newiɗo e wanngorde.

Toppito kadi hoore maa

Julirde ena ɓeyda golle e nder toppitagol. Woppu goɗɗo yoo jaɓɓo walla defu, wiy «alaa» e kawte baɗte satterde, tee ƴettu fowtaare tuma nde woɗɓe njogondiri e mo toppitɗaa. So an walla mo toppitɗaa sellaani, juŋngo daande iwde e laawol walla noddaango wideyoo ko yillaango moƴƴo haa laaɓi. Janngu amen e toppitagol hoore maa no toppiroowo ena jogii ballal goɗɗo.