Деменципе пурăнакансем валли урамра тата пахчара ĕçсем

Нумай çын валли пахча — вĕсем чылай паллакан вырăнсенчен пĕри. Тăпрака чавни, шыв туяни тата чечексем пухни авалтан вĕреннĕ хăнăхусемпе усă кураççĕ, урамра тăни те уçă сывлăш, хĕвел çути тата кайăксен юрри парать. National Institute on Aging утма çурăксем çине пăхнине, чечек тата пахча çимĕç лартнине тата утма çурăксем мĕнле ÿсетне калаçнине Альцгеймер чирĕпе пурăнакан çынсем килĕштерме пултаракан ĕçсем шутне кĕртет. Ку страницăра мĕн туса пăхма пултарнине, пахчана мĕнле меллĕрех тума май пултарнине тата ăшăран, хĕвелтен, çухалассинчен мĕнле хăтăлма пултарнине ăнланатпăр.

Мĕнле урамри тата пахчари ĕçсем лайăх пыраççĕ?

Чи лайăх ĕçсем — ансат, паллă тата тăрса та, лараса та тума пултараканнисем. Çын малтан мĕн юратса тăнă-ши, çавна шута илсе суйлăр.

Пахчара

1. Шыв туясси. Ҫăмăл, йывăр мар лейка е кăшкăрса тухакан шланг башкипе çывăхра тăракан темиçе горшĕке шыв парăр. Ку ĕçĕн пуçламăшĕ те, вĕçĕ те уçă, йăнăшма та анчах çăмăл.
2. Вăрри горшкăксемпе вырăнтарасси. Alzheimer’s Foundation of America вăррисене пĕчĕк горшкăксемпе вырăнтарассине тата вĕсем мĕнле ÿснине сăнассине сĕнет. Паттăр, хĕвел чечĕкĕ е пăрçа вăррисем пек пысăкрах вăррисем алăпа тытма меллĕрех.
3. Вялтăрнĕ чечексене татасси. Шăнкăравсăр чечексен шĕвелнĕ тухçисене алăпа кăларасси — лăпкă, тепĕр хутленекен ĕç. Чĕрне вĕретекен утма çурăксем суйламастпăр.
4. Пахча çимĕç е курăк пухасси. Пĕчĕк помидор, пăрçа тата пахча курăкĕсем пухма ансат тата тутă çиес килет. Апатлану вăхăтĕнче усă курма вĕсене пÿлĕме илсе кĕрĕр.
5. Курăка ислесси тата тытса пăхасси. Розмарин, укроп пахчи (мята) тата лаванда хушă, ырă сăмах кăлараççĕ. Çулçине пурнĕçсем хушшинчи пăчăртса, ырри парăр.
6. Сукмак е patio шăласси. Енчен-енĕ вĕçев лăпкăх пулсан, тÿрĕ, типĕ вырăнта çăмăл шăла усă курма пулать.
7. Кайăксем валли тăраç тултарни. Каялла лараса кам килнине пĕрле сăнăр.

Урама тухма май çук чухне пÿлĕмре

• Чуллăк айĕнчи курăк садĕ: базилик, петрушка е йĕкел.
• Витĕрлĕ сĕтел çинче горшкăкларасси. AFA тăпрака пĕр вырăнта тытма столовăй подносĕсемпе тата тăпрака пĕчĕк чашкăсемпе куçарма усă курма сĕнет.
• Татăк чечексене йĕркелесси: карта е магазина илнĕ чечексемпе курăксемпе.
• Чечеке типĕртесси: каярах вĕсене открыткасем çине çыпăçтарма пулать. Ытти предложенисемшĕн ăсталăхпа ĕçлени страницăна пăхăр.
• Лавандăпа е розăпа пахăк саккисем тăвасси: AFA сĕннĕ ку мел те пахчăн сăмахне пÿлĕмре упрама пулăшать.

Урама тухса çÿресси

• Кĕскен утăм квартал тавра, паркра е пахча центрĕнче, лăпкă хăвăртлăхпа, ларас вырăнсем пулнă май.
• Крыльцăра е скамейкăра ларасси: кайăксен чĕвине итлесси тата çил вĕрнине туйасси. Ку хăй теллĕн тулли ĕç.
• Халăх пахчине çитесси: кунăн лăпкăрах вăхăтĕнче. NHS хăш-пĕр вырăнта сăмахлă утма çурăксен, тĕсленĕ фактурăсен тата шыв хушшинче пăхса тухакан сенсорлă пахчасем пуррине палăртать.
• Пăтăсемпе çитересси е кайăксем сăнасси: шыв хĕрринчен хăтăлса тăрăр.

Пахчана мĕнле меллĕрех тума пулать?

Пахчана çын патне çитерĕр, çынна пахча патне ан туртăр.

• Çÿллĕ клумбăсем е çÿлĕ вăрмансем пилĕк çинеллĕ çÿлте чиркӳне çурассăр тата тайăлса ан тăма пулăтараççĕ.
• Сĕтел çинчи горшкăсем пуканпа çÿрекенсем валли е лараса ĕçлеме юратакансем валли лайăх.
• Сарăлăк, тÿрĕ сукмаксем: çийен чулак е вылякан шлангсем çук пулсан, чăлханас хăрушлăх чакать.
• Аллисемпе скамейкăсем тата сӳлĕк вырăнсем сукмак хушшинчи, канма яланах май пултăр.
• Хулăм, çăмăл тутăкăллă хатĕрсем: тытма меллĕрех. Секаторсемпе, çăкăсемпе тата ытти çивĕч япаласемпе ан ĕçлĕр.
• Йăпăлли алăкпа чарăнса хунă картă е пахча: эсир аякра тăракан чухне çын ирĕклĕн çÿре пултарать.

Мĕнле утма çурăксенчен пăрăнмалла?

Тытса пăхма хăтсăр, тата юрри пулсан, çисе те хăтсăр утма çурăксем суйлăр. AFA тире хытăлатмасть ĕнтĕ шутланакан утма çурăксемпе ĕçлеме, аллергине тĕрĕслеме тата тăпрака апат шутлакан çынсене тимлĕ сăнама сĕнет. NIA килти хăрушсăрлăх пирки сĕнӳсенче юрăхлă утма çурăксене кăларса пеме е çÿппе хурса хума сĕнет.

• Чĕрне вĕретекен розăсемпе, кактуссемпе тата тире кăмăлсăрлатакан шĕвĕллĕ утма çурăксемпе ан ĕçлĕр.
• Эсир шанман утма çурăк çинчен, вырăнтарас умĕн, юрăхлă япаласемпе ĕçлекен центрăн е вырăнти пахча центрĕнчен ыйтса пĕлĕр.
• Паллă юратнă утма çурăксем ырă аса илӳсем çĕклесен каяймаççĕ. AFA розăпа Раштав кактусне тĕслĕх пек асăнать. Чĕр çук сортсем суйлăр.
• Уйăрса тултармалли япаласене, пестицидсене тата курăк çуначĕсене çÿппе хурса тытăр, çын çитекен вырăнсенче вĕсемпе ан ĕçлĕр.

Ăшăра тата хĕвелте мĕнле хăтăлмалла?

Урамра вăхăта çанталăка кура планлăр. NIA ăнлантарнă тăрăх, ватă çынсен ăшăпа çыхăннă чирлеве йышăну хăрушлăхĕ ытларах, мĕншĕн тесен ÿт-пÿ çулĕпе йышăнăвĕ авалхи пек çăмăл мар тата хăш-пĕр эмелсем те ăшăна йышăнма витĕм кÿреççĕ.

• Ирхине е каçхине тухăр. Ăшă уйăхсенче кунăн варринче тухмастьпăр. Температура кăна мар, ăшă индексне те тĕрĕслĕр.
• Шыв час-часах парăр. Çын шыв ыйтнине ан кĕтĕр. Ăшăра эрехпе кофеинлă ĕçместерпе пĕрле ан ĕçĕр.
• Çанталăка кура тумланăр. Шурă, çăмăл тум тирĕ, сарăлăк пери тата хĕвел хăмисем.
• Хĕвелтен хÿтĕлекен майлăхпа усă курăр. NIA сарăлăк спектрлă SPF 15 е ытларах майлăх усă курма тата кунсерен тепре çырма сĕнет.
• Сӳлĕк вырăн суйлăр. Горшкăксем лартакан сĕтеле йывăç айĕнче е зонтик айĕнче лартăр.
• Вăхăта кĕскерех тытăр. Ăшă кунсенче урамра кĕске вăхăт ларса тухни те çителĕклĕ пулма пултарать.
• Асăрхаттару паллисене сăнăр. NIA ăшăпа çыхăннă чирлевĕн паллисем пек пуç ыратнине, пĕр-пĕр намăсланнине, пуç çаврăннине е кăмăл çимĕçленнине асăнать. Деменципе пурăнакан çын хăйне ырă мар туйнине каламасăр пуларать, çавăнпа унăн питне тата хăйне тытнине сăнăр. Хăвăрт таврăнса кĕрĕр, шывпа тата сивĕ салфеткăпа сивĕнĕр, ырăланни хăвăрт туйăнмасан врач пулăшăвне ыйтăр. Ăшăра ыратни (хытă ыратни) — çав тăлăхни, пĕр-пĕр намăсланни е типĕ, хĕрлĕ тире пек паллисем пур чухне — хăвăрт пырса пулăшмалли тĕслĕх: 112 шăлта шăнкăравлăр.

Сивĕ çанталăк та пĕлтерĕшлĕ. Хĕлле урамра вăхăта кĕскерех тытăр, алăсене тата урасене ăшă та типĕ тытма тивĕслĕхне тĕрĕслĕр.

Урама тухнă чухне çухалассинчен мĕнле хÿтĕлемелле?

Урамра чухне çын патĕнче яланах пулăр. Alzheimer’s Association каланă тăрăх, деменципе пурăнакан 10 çынран 6-шĕ пĕрре те пулин çухалма пуçтарать, нумайăшĕ темиçе хутчен. Ку кирек мĕнле тапхăрта та пулма пултарать.

NIA çухаласси тата çухалса кайни пирки канашĕсенче çакăсем пур:

• Çын çинче унăн ячĕ, адресĕ тата сирĕн телефон номерӳпе паллăлăх е медицина браслечĕ пулнине тĕрĕслĕр, е унăн тумне паллă тума пулать.
• Çынăн юлашки сăнӳкерчĕкне е видеоно аякра тытăр.
• Курсăнă туссене çын çухалма пултарнине пĕлтерĕр.
• Карта е пахчана чарăнăпа тата çÿплĕ алăкпа хÿтĕлĕр.
• Малтан çухалнă çынна пăхусăр ан хăварăр.

Alzheimer’s Association çавăн пекех пÿлĕмре те, урамра та хăрушсăр çÿреме май паракан вырăнсем хатĕрлеме тата çын чи лăпкăланакан вăхăт валли ĕçсем планлама сĕнет. Каçхине лăпкăланни пулсан, хăрушсăр, чарăнса хунă пахчара кĕскен утăм лайăх килĕшме пултарать. Пирĕн каçхи лăпкăлану пирки страницăна пăхăр.

Çын çухалса кайсан, Alzheimer’s Association аякра вырăна хăвăрт шырама тата 15 минут хушшинчи тупăнмасан 112 шăлта пырса пĕлтерме сĕнет. Полиципе калаçнă чухне çынăн деменци пуррине калăр.

Хал-ăшсем улшăннă май пахчара ĕçе мĕнле улăштармалла?

Хăш-пĕр çынсем сире ĕçленĕ чухне сăнама юратаççĕ. NIA çын çавна юратсан, сăнас кăна та юрăхлă ĕнтĕ, тесе палăртать.

Хăçан таврăнса кĕмелле?

Çын ывăннă, ăшă, сивĕ, лăпкăх мар е ĕçе пĕтерме хатĕр пулнă пек курăнсан, таврăнса кĕрĕр. Кĕскен, ырă иртнĕ вун минут — каярах хуйхăллă пулса пĕтерекен вăрăм каçран лайăхрах. Маларах вĕçлени — çав та лайăх результат.

Пахчана экран урлă пÿлĕме илсе кĕрĕр

Çумăр кунĕсенче Sort Together ĕçĕнче сăнӳкерчĕксене йĕркелеме пахча корзинки пур, тата Conversation Cards ĕçĕнче пахча калавĕсене çĕклекен уçă ыйтусем пур. Ăшăран хăвăртса, вăй хуçăлнă пек таврăнса кĕнĕ пулсассăн, Calm Breathing пĕрле ирттерме май пур лăпкă, шăп пауза парать. Туйăмпа, сăмахпа тата сасăпа çыхăннă ытти предложенисемшĕн пирĕн сенсорлă ĕçсем пирки страницăна пăхăр.