Ҡыҫҡа яуап .
Байрамдарҙы кәмерәк, көндөҙ иртәрәк һәм кешенең ғәҙәти режимына яҡын итеп үткәрегеҙ. Уға ысын, хәүефһеҙ эш бирегеҙ, мәҫәлән, өҫтәл яһау, яшелсә йыуыу, бүләк төрөү йәки биҙәк элеү. Таныш музыка һәм иҫке фотоальбомдарҙы уртаҡлашығыҙ, ҡунаҡтарҙы алдан әҙерләгеҙ һәм тыныс бүлмә ҡороғоҙ. Тик үҙегеҙ ғәҡыллы рәүештә башҡара алған нәмәне генә эшләгеҙ; ҡыҫҡа, тыныс бәйрәм — яҡшы бәйрәм.
- Байрамды көндөҙ иртәрәк үткәрегеҙ, мәҫәлән, төштән һуң аш йәки бранч, әгәр кискеһенә аңғыртыу йыш булһа.
- Ысын эштәр тәҡдим итегеҙ: өҫтәл яһау, яшелсә йыуыу, бүләк төрөү, биҙәү йәки десертты тәрилкәгә һалыу.
- Таныш музыка, байрам йырҙары һәм иҫке фотоальбомдар байрам рухын уртаҡлашыуҙың еңел юлы.
- Ҡунаҡтар тураһында алдан әйтегеҙ, һәм кешегә килә торған кешеләрҙең фотоһын күрһәтегеҙ.
- Тыныс бүлмә әҙерләгеҙ, унда яратҡан тәбәк йәки свитер булһын, һәм ҡунаҡтарҙы бер мәлдә бер нисә кеше менән сикләгеҙ.
- Артыҡ ҡыҙыҡһыныу тыуҙырырға мөмкин булған нәмәләрҙән ҡотолоғоҙ, шул иҫәптән ашарға оҡшаған биҙәктәр һәм күп ялтыраған утлы биҙәктәр.
Был биттә (7 бүлектәре)
Байрамдар йылы иҫтәлектәр ҡайтарырға мөмкин, әммә шау-шыу, ҡаланыу һәм ғәҙәти көндөң үҙгәреүен лә килтерә ала. Дементия менән йәшәгән кеше өсөн иң яҡшы байрамдар, нормаль рәүештә, кәмерәк, ашыҡмай үткән һәм кеше әле ләззәтләнә ала торған нәмәләр тирәһендә ҡорола. Был идеялар Рәхмәт әйтеү, Раштыуа, Ханука, Яңы йыл һәм ғаиләнең туған көндәре өсөн дә тура килә.
Байрамды нисек тыныраҡ планлаштырырға?
Башта кешенең режимын иҫәпкә алығыҙ һәм көндө шуға ҡарап ҡороғоҙ. Alzheimer’s Foundation of America байрамды көндөҙ иртәрәк үткәрергә тәҡдим итә, сөнки аптырау һәм тынғыһыҙлыҡ йыш ҡына тороноң аҙағында һәм кискеһенә ҡарай көсәйә (уны sundowning тип тә атайҙар). Төштән һуң аш йәки бранч кискеге аш менән сағыштырғанда еңелерәк булырға мөмкин.
- Кәмерәк итеп тотоғоҙ. Кәмерәк, ябайыраҡ йыйылыш, йәки ҡунаҡтарҙың бер нисәгә бүленеп килеүе күп кеше менән ҙур өҫтәл яһауға ҡарағанда еңелерәк булырға мөмкин.
- Эштәрҙе бүлеп бирегеҙ. Туғандарҙан тәм-томдо алып килергә, һатып алырға йәки һеҙ пешергәндә кешегә иғтибар бирергә һорағыҙ. Нимә ярҙам итә икәнен асыҡ итеп әйтегеҙ.
- Биҙәүҙе ябай тотоғоҙ. Alzheimer’s Association иҫкәртә: ялтыраған утлар аптыратырға мөмкин, ә биҙәк итеп ҡулланылған конфеттар йәки яһалма емештәр аҙыҡ тип аңлашылырға мөмкин.
- Нимәне ташлар кәрәклеген хәл итегеҙ. Әгәр ниндәйҙер традиция ауырлыҡ йәки хәүеф килтерә башлаһа, уны ташлау йәки тыныраҡ итеп алыштырыу бик тыныс.
Байрам ваҡытында бергә нимә эшләргә була?
Кешенең бөгөн нимә эшли алыуына тап килгән эштәр һәм шөғөлдәр һайлағыҙ. Байрамдың нисек сыҡҡаны түгел, кешенең уға ҡатнашыуы мөһимерәк.
- Өҫтәлде бергә әҙерләгеҙ. Башта тәрилкәләрҙе, һуңынан салфеткаларҙы, аҙаҡ стакандарҙы ҡуйығыҙ. Салфетка бөклөү ултырып эшләй торған яҡшы эш.
- Яшелсәне йыуығыҙ һәм айырығыҙ. Бәрәңге йыуыу йәки кухня өҫтәлендә яшел фасоль өҙөү, элек пешергән күп кеше өсөн, таныш һәм хәүефһеҙ.
- Болғатығыҙ, ҡатығыҙ йәки тәрилкәгә һалығыҙ. Клюква һоҫонын болғатыу, ябай ҡамыр ҡатыштырыу йәки печенье тәрилкәгә һалыу ҡулдарҙы мейес һәм пычаҡтан алыҫта тота.
- Бүләк төрөгөҙ. Ҡағыҙҙы һәм таҫманы алдан киҫеп ҡуйығыҙ, кеше ҡағыҙҙы бөгә һәм тигеҙләй. Матур төрөү маҡсат түгел.
- Бер нисә биҙәк элегеҙ. Ваташмаған биҙәктәр һайлағыҙ һәм бер кесе урын — мәҫәлән, венок йәки бәләкәй ҡарағай.
- Ябай ҡул эше яһағыҙ. Ҡағыҙ бәйләмдәр, япраҡтан коллаж йәки марка менән байрам открыткаһы яҡшы килә. Беҙҙең ҡул эше һәм ижад гиҙәмәһе тағы идеялар бирә.
- Йырлағыҙ һәм тыңлағыҙ. Таныш Раштыуа йырҙары һәм байрам йырҙарына ҡушылыу еңел, хатта хәҙер аҙ һөйләшкән кеше өсөн дә. Плейлист төҙөү тураһында музыка гиҙәмәһенә ҡарағыҙ.
- Иҫке байрам фотоларын ҡарағыҙ. Элекке байрамдарҙың альбомдарын сығарығыҙ һәм «Был өҫтәл тураһында һөйләп бирһәңсе» тип һорағыҙ, «Был кем?» тип һорамағыҙ. Беҙҙең иҫтәлектәр гиҙәмәһе ни эшләргә икәнен аңлата.
- Тыныс төркөм уйыны уйнағыҙ. Һүрәтле бинго минуттарҙа баҫыла һәм бөтә йәштәге кешеләр өсөн тура килә, ә һөйләшеү карточкалары бөтәһенә һөйләшер тема бирә.
- Бергә буяғыҙ. Ябай буяу биттәре баҫып, балалар һәм олатайҙар өҫтәлдә бергә буяй ала.
- Яратҡан байрам фильмын ҡарағыҙ. Таныш фильм тыныс ял итә, һәм уның бер өлөшөн генә ҡарау ҙа бик яҡшы.
- Ҡыҫҡа машина менән йәктәрҙе ҡарарға барығыҙ. Биҙәкле йорттар буйлап тыныс ҡына йөрөү ҡалабалыҡ сарала ҡарағанда еңелерәк булырға мөмкин.
Әгәр кешенең тормошонда ашарға әҙерләү мөһим булһа, беҙҙең ғөмүми эштәр гиҙәмәһе ашханала хәүефһеҙ һәм ҡәнәғәтлек килтерерлек эштәрҙе ойоштороу өсөн тағы юлдар күрһәтә.
Ҡунаҡтарҙы нисек әҙерләргә?
Килгәнсе уларға нимә көтөргә тейеш икәнен аңлатығыҙ, айырыуса оҙаҡтан бирле килмәгән туғандарға. Alzheimer’s Association аңлата: хәтер һәм тәртиптәге үҙгәрештәр кешенең үҙенән түгел, ә ауырыуҙан килә.
- Бер нисә ябай кәңәш бирегеҙ: бер-бер артлы һөйләшегеҙ, фекерҙе бөтөрөргә вакыт бирегеҙ, төзәтмәгеҙ һәм һорауҙар бирмәгеҙ, һәм һүҙҙәр ауыр килһә, кешенең тонына яуап бирегеҙ.
- Нимә ярҙам итә, нимә көйһәтә — әйтегеҙ. Тауыш ҡаты булһа, ашыҡтырһалар йәки ниндәйҙер темалар ауырлыҡ тыуҙырһа, шулай тип әйтегеҙ.
- Ҡунаҡтарҙы алдан таныштырығыҙ. Кешегә килгән кешеләрҙең фотоһын күрһәтегеҙ, бер-ике хикәйә һөйләгеҙ, йәки байрамға тиклем ҡыҫҡа телефон йәки видео һөйләшеү ойоштороғоҙ.
Беҙҙең аралашыу кәңәштәре ныҡлыраҡ аңлата.
Бик күп булһа нисек булыр?
Ҡунаҡтар килгәнсе, шау-шыуҙан алыҫ, яратҡан тәбәк, свитер йәки ябай шөғөл менән тыныс бүлмә әҙерләгеҙ. Уны иртә һәм йыш тәҡдим итегеҙ: «Бер аҙ тыныраҡ урында ултырайыҡмы?»
Өҫтәл янынан китеү, иртә ятыу йәки көндөң бер өлөшөн ҡалдырыу — уңышһыҙлыҡ түгел, ә яҡшы һөҙөмтә. Әгәр кеше борсола башлаһа, тыныс тауыш, таныш йыр йәки икенсе бүлмәгә йөрөү күп осраҡта аҡыл менән һөйләшеүгә ҡарағанда күберәк ярҙам итә. Кискеһенә тынғыһыҙлыҡ тураһында беҙҙең кискеге тынғыһыҙлыҡ гиҙәмәһе өҫтәмә идеялар бирә.
Ят ерҙә йәшәгән ғаилә нисек ҡатнаша ала?
Видео һөйләшеүҙәр туғандарға ҡунаҡтар ағымына өҫтәмәй ҡушылырға мөмкинлек бирә. Alzheimer’s Association һөйләшеүҙәргә ниндәйҙер структура биреүҙе тәҡдим итә: байрам йырҙарын йырлау, элекке йыйылыштарҙың фотоларын уртаҡлашыу, бер үк рецепт буйынса бергә пешереү йәки байрам фильмын бер ваҡытта ҡарау. Һөйләшеүҙәрҙе ҡыҫҡа тотоғоҙ, һәм кешеләрҙән бер-бер артлы һөйләшергә һорағыҙ, сөнки бер-береһенә ҡушылып һөйләшеү аңлауҙы ауырлаштыра. Беҙҙең телефон һәм видео һөйләшеү гиҙәмәһе аҙым-аҙым идеялар бирә.
Әгәр кеше хәтер тәрбиәһе биреүсе урында йәшәһә, визит ҡағизаларын тикшерегеҙ һәм персоналдан һөйләшеү ойоштороуға ярҙам һорағыҙ. Беҙҙең хәтер тәрбиәһендә йәшәгән кешегә визит гиҙәмәһе нимә алып барырға һәм ҡалай хушлашырға икәнен яҡтырта.
Дементия менән йәшәгән кешегә нимә бүләк итергә?
Хәҙер үк ҡыуаныс килтерерлек ябай, хәүефһеҙ бүләктәр иң яҡшы: яратҡан аҙыҡ-түлек, йомшаҡ тәбәк йәки кардиган, таныш музыка, ҙур хәрефтәр менән календарь йәки ғаилә фотоальбомы. Alzheimer’s Association хәүефле ҡоралдарҙан, ҡатмарлы электроникаҡтан һәм ауыр өҫтәл уйындарынан тартынырға кәңәш итә.
Бүләк биреү ҙә, алыу кеүек үк мөһим булырға мөмкин. Кеше бергә пешергән печеньены йыйып алыу йәки уға һатып алынған бүләкте төрөүҙә ярҙам итеү — байрам тормошонда ҡатнашыу юлы. Ғаилә фотоһы менән уйын — тағы бер идея: фото парҙары һайланған фотоларҙы браузерҙа тыныс тап килтереү уйынына әйләндерә.
Үҙегеҙ өсөн дә ҡайғыртығыҙ
Байрамдар тәрбиәгә өҫтәмә эш өҫтәй. Башҡаларға ҡунаҡ ҡабул итергә йәки индейка пешерергә ирек бирегеҙ, ауыр килтерәсәк сараларға «юҡ» тип әйтегеҙ, һәм башҡалар кеше менән ваҡыт үткәргәндә ял итегеҙ. Әгәр һеҙ йәки тәрбиәләгән кеше ауырһа, ишек алдынан ҡул һелтәү йәки видео һөйләшеү ҙә бик яҡшы визит. Беҙҙең ҡайғыртыусының үҙ-үҙен ҡайғыртыуы гиҙәмәһендә өҫтәмә ярҙам бар.
Дөйөм һорауҙар .
Дементия менән йәшәгән кеше Рәхмәт әйтеү байрамында нимә эшли ала?
Уға ябай, хәүефһеҙ эш бирегеҙ, ул бөгөн нимә эшли алыуына тап килһен: яшелсә йыуыу, клюква һоҫонын тыныс ҡына болғатыу, өҫтәл яһау, салфеткаларҙы бөклөү йәки десертты тәрилкәгә һалыу. Аҙаҡ ғаиләнең иҫке фотоларын ҡарағыҙ йәки таныш йырҙар йырлағыҙ. Эштең нисек сыҡҡаны түгел, ә кешенең байрамда ҡатнашыуы мөһимерәк.
Әле лә ҙур ғаилә йыйылышы үткәрергә кәрәкме?
Тик ул идара итеп булһа ғына. Күп кеше һәм ҡаты тауыш кешене ауырлыҡҡа һалырға мөмкин, шуға күп ғаиләләр кәмерәк, ябайыраҡ йыйылыш, иртәрәк аш йәки ҡунаҡтарҙың аҙ-аҙ килеүен һайлай. Alzheimer's Association ҡайғыртыусыларға үҙҙәре ғәҡыллы һәм хәүефһеҙ башҡара алған нәмәне генә эшләргә кәңәш итә.
Оҙаҡ күрешмәгән туғандарҙы нисек әҙерләргә?
Килгәнсе алдан әйтегеҙ, улар күргән үҙгәрештәр кешенең үҙенән түгел, ә ауырыуҙан килә. Бер-бер артлы һөйләшергә, яуапҡа вакыт бирергә, тикшереү йәки төзәтеү итмәскә һорағыҙ. Кешегә алдан ҡунаҡтарҙың фотоһын күрһәтеү ҙә ярҙам итергә мөмкин.
Дементия менән йәшәгән кешегә байрам бүләктәре нимә булырға тейеш?
Хәҙер үк ҡыуаныс килтерерлек ябай, хәүефһеҙ нәмәләр: яратҡан аҙыҡ-түлек, йомшаҡ тәбәк йәки свитер, таныш музыка йәки ғаилә фотоальбомы. Ҡатмарлы электроника, ҡоралдар һәм ауыр өҫтәл уйындарын бирмәгеҙ. Бүләк биреүҙә ҡатнашыу үҙе бүләк булырға мөмкин, мәҫәлән, кешенең бергә пешергән печеньеһын йыйып алыу йәки уға бүләкте төрөргә ярҙам итеү.
Сығанаҡтар
Беҙ был биттә таянған ойошмаларға һәм тикшеренеүҙәргә һылтанма яһайбыҙ. Һәр береһе бит яңыртылғанда тикшерелде.
- The Holidays and Alzheimer's · Alzheimer's Association
- 6 Steps to Make Thanksgiving Dementia Friendly · Alzheimer's Foundation of America