Видео һәм телефон шылтыратыуы: деменция булған кеше өсөн

Ерҙән алыҫ йәшәү деменцияһы булған кеше өсөн ярҙамһыҙлыҡ тойғоһо тыуҙырырға мөмкин. Телефон һәм видео шылтыратыуҙар ҡосаҡлауҙы ала алмай, әммә яҡшы әҙерләнгәндә һаман да ысын дуҫлыҡ мәлдәре бирә ала. Төп хәл: ғәҙәти һөйләшеү эҙләүҙән туҡтап, уртаҡлашырға ябай нәмә уйлап табыу. Был биттә видео һәм телефон аша эшләй торған эшмәкәрлектәр, шылтыратыуҙы нисек әҙерләү һәм урындағы ярҙамсы нимә ярҙам итә ала тураһында яҙылған.

Шылтыратыуға эшмәкәрлек нимә өсөн планлаштырырға?

Эшмәкәрлек шылтыратыуға форма бирә. «Нисек һыҙаттарың? Бөгөн нимә эшләнең?» кештән иҫтә тотоуҙы һәм хәбәр итеүҙе талап итә, был ауыр һәм борсолоу тыуҙырыра ала. «Ҡарағыҙ, помидорҙар һыу инде» кештән бер ни ҙә талап итмәй.

Alzheimer’s Association билдәләүенисә, видео аша ҙур төркөм менән һөйләшеү ауыр булырға мөмкин, һәм ул йырлау йә фото күрһәтеү кеүек нәмәләр менән шылтыратыуға структура өҫтәргә тәҡдим итә.

Видео шылтыратыуҙа нимә эшләй?

Күрһәтеү һәм һөйләү

Үҙегеҙҙең донъяғыҙҙы алып барығыҙ. Камераны баҡсағыҙ буйлап әкрен йүгәртегеҙ, йәнлекте таныштырығыҙ, нимә бешерәгеҙҙе күрһәтегеҙ, ейәнсәрегеҙҙең рәсемен күтәрегеҙ йә телефонды тәҙрә аша ҡарлы баҡсаны күрһәтегеҙ. Күргәнегеҙҙе ябай һүҙҙәр менән һүрәтләгеҙ һәм улар реакция бирһен өсөн туҡтауҙар ҡалдырығыҙ. Һорауҙар кәрәкмәй.

Фотоларға бергәләп ҡарау

Иҫке фотоны камерҙарға күрһәтегеҙ йә экранығыҙҙы уртаҡлаштырып ҙур фотоларҙы береһен-береһен күрһәтегеҙ. Нимә күреүегеҙҙе һөйләгеҙ: «Атайымдың эшләпәһенә ҡарағыҙ». «Кем был?» йә «Иҫләйһеңме?» тип һорамағыҙ. Әгәр кеше кемдер тураһында ялған атаһа, уның менән килешегеҙ. Ҡыҙыҡһындырыр өсөн нескә һорауҙар өсөн беҙҙең иҫкә төшөрөү буйынса ҡулланма ҡарағыҙ.

Ҡысҡырып уҡыу

Ҡыҫҡа шиғыр, зәбур, ейәнсәргә бер шылтыратыуҙа яратҡан балалар китабын, туғанынан хат йә кеше яратҡан китаптың бер биттәрен уҡығыҙ. Ҡысҡырып уҡыу кешегә яуап бирмичә ишетерлек тыныс нәмә бирә.

Бергә йырлау йә музыка тыңлау

Яҡшы белгән йыр йырлағыҙ йә үҙегеҙҙә яратҡан плastинка уйнағыҙ. Күп кеше өсөн йырлау менән ҡушылыу һөйләшеүгә ҡарағанда еңелерәк. Музыка эшмәкәрлектәре буйынса ҡулланмабыҙға ҡарағыҙ.

Бергә пешереү йә бешерергә

Alzheimer’s Association махсус рецепт буйынса видео шылтыратыу аша бергә пешереү йә бешерергә планлаштырырға тәҡдим итә. Ике кухняла ла шылтыратыуҙы көйләгеҙ. Урындағы ярҙамсы, һеҙ уларҙың иҫке рецепт карточкаһын ҡарап торғанда, ашты болғатырға йә тәмләргә ярҙам итә ала.

Бергә бер нәмә ҡарау

Association шулай уҡ айырым өйҙәрҙән бер үк ваҡытта яратҡан фильм ҡарарға, телефон йә видео аша һөйләшергә тәҡдим итә. Деменцияһы булған кеше өсөн ҡыҫҡа клип, иҫке ТВ-эпизод йә футбол матчы тулы фильмдан яҡшыраҡ булыуы мөмкин.

Экранда йомшаҡ уйын уйнау

Күп видео ҡушымталар экранды уртаҡлаштырырға мөмкинлек бирә. Уйынды асығыҙ һәм баҫығыҙ; кеше һеҙгә кайһы рәсемде һайлау кәрәклеген әйтә йә күрһәтә. Йә урындағы ярҙамсы шул уҡ уйынды планшетта асып, һеҙ һөйләшкәндә кеше өсөн баҫа ала.

Был рәүешле яҡшы эшләгән уйындар:

• Мәҡәлде тамамлау: һеҙ таныш мәҡәлде уҡыйһығыҙ, ә кеше аҙағын әйтә, һәм һөйләшеүгә кәңәш бирелә.
• Рәсем парҙары: ҙур рәсемдәре булған йомшаҡ тап-тап уйыны; рәсемдәр күренеп тора ала, таймер һәм очко юҡ.
• Һөйләшеү карточкалары: бергә һөйләшергә рәсем һәм асық һорау.
• Фото парҙары: үҙегеҙ ҡоролмаңыҙҙа һайлаған фотоларҙан яһалған тап-тап уйыны. Фотолар һеҙҙең браузерҙа ҡала, кеше уларҙы уртаҡ экран аша күрә.

Яҙылған хәбәрҙәр

Тере шылтыратыуҙар ауыр булғанда, ҡыҫҡа видео яҙығыҙ: сәләм, йыр, ишегалдағы серәйеү. Ярҙамсы уларҙы тыныс мәлдә, кеше ошатҡан тиклем тапҡыр уйнатыр ала. Alzheimer’s Association балалар бүләктәрҙе асҡан мәлдәр кеүек махсус мәлдәрҙе яҙыу һәм ебәреү хаҡында әйтә.

Ябай телефон шылтыратыуҙары тураһында нимә?

Телефон шылтыратыуҙары әле лә мәғәнәле. Dementia Australia көн һайын бер үк ваҡытта шылтыратырға һәм ашыҡмаҫҡа тәҡдим итә, сөнки деменцияһы булған кеше һөйләшеүгә ҡушылыр өсөн ваҡыт кәрәк итә ала. Телефонда:

• Бөтә нәмәнән элек исемегеҙҙе һәм кем икәнегеҙҙе әйтегеҙ: «Сәләм, атай, мин Дженни, ҡыҙың.»
• Әкрен һөйләгеҙ, ҡыҫҡа өкөмдәр менән, бер ваҡытта бер фекер.
• Һорау биреүҙән бигерәк, яңылыҡ хәбәр итегеҙ: «Кисә мин һеҙҙең ҡаҙан итен пешерҙем.»
• Ҡыҫҡа шиғыр уҡығыҙ йә яратҡан йыр бүлеген йырлағыҙ.
• Ҡыҫҡа итегеҙ һәм йылы тауыш менән тамамлағыҙ.

Dementia Australia шулай уҡ әйтә: һөйләшеү ауырлашҡанда, видео шылтыратыу ярҙам итергә мөмкин, сөнки кеше һеҙҙең йөҙҙө күрә ала. Әгәр телефон шылтыратыуҙары аптыратһа, видеоға күсегеҙ, йә киреһенсә.

Нисек эшләгән видео шылтыратыуҙы әҙерләргә?

Шылтыратыу алдынан:

1. Даими ваҡыт һайлағыҙ, ҡасан кеше гәҙәттә ял иткән була, һәм шуға ярашығыҙ. Тәртип ярҙам итә.
2. Урындағы ярҙамсы менән килешегеҙ. Алдан ҡайтҡан хәбәр уларға планлаштырырға ярҙам итә.
3. Ҡоролманы тикшерегеҙ. Ҡул менән тотолған телефонға ҡарағанда станокта торған планшет еңелерәк. Зарядлы булыуын, экранының яҡты булыуын һәм тауышының ишетерлек булыуын тикшерегеҙ. Ҡушымта тәҡдим итһә һәм кеше яҡшы уҡый икән, субтитрҙарҙы ҡабыҙығыҙ.
4. Бер эшмәкәрлек планлаштырығыҙ һәм кәрәк нәмәне әҙер итегеҙ.

Шылтыратыу барғанда:

• Камерағыҙға яҡын ултырығыҙ, яҡты урында, тәҙрәгә ҡарап ултырығыҙ, артығыҙҙа тәҙрә булмаһын.
• Һәр юлы үҙегеҙҙе таныштырығыҙ: исемегеҙ һәм кем икәнегеҙ.
• Бер ваҡытта бер кеше. Alzheimer’s Association билдәләүенисә, бер-береһен бүлгән һөйләшеү деменцияһы булған һәм ишетеүе кәметелгән кешеләр өсөн ауыр. Бик күп туғандар ҡушылһа, сиратлап һөйләгеҙ йә ике-өс кеше менән сикләгеҙ.
• Бер ваҡытта бер һорау бирегеҙ. Family Caregiver Alliance «әйе» йә «юҡ» тип яуап талап иткән ябай һораулар һәм мөмкин булғанда һайлау варианттарын күрһәтеүҙе тәҡдим итә.
• Оҙон туҡтауҙарға рөхсәт итегеҙ. Яуапты көтөгөҙ. Әгәр кеше эҙләһә, бер һүҙ әйтеү мөмкин.
• Йөҙөгөҙҙе һәм тауышығыҙҙы ҡулланығыҙ. Йылмайығыҙ, башығыҙҙы кәкләгеҙ, тауышығыҙҙы йылы тотоғоҙ. Йөҙ һәм тон күп ваҡыт һүҙҙән артығыраҡ аңлата.
• Төҙәтмәгеҙ. Әгәр кеше дөрөҫ булмаған нәмә әйтә, уны шулай ҡалдырығыҙ.

Шылтыратыуҙы тамамлағанда:

• Кеше арыр алдынан тамамлағыҙ, мөмкин булһа, яҡшы хистә.
• Һәр юлы бер үк хушлашыу ҡулланығыҙ: «Иртәгә төшкө аш ваҡытында шылтыратырмын. Яратам һеҙҙе.»
• Оҙайтмағыҙ.

Урындағы ярҙамсыға кәңәштәр

Әгәр һеҙ шылтыратыуға ярҙам иткән ир-ҡатын, ҡарау кешеһе, туған йә хеҙмәткәр булһағыҙ, һеҙ уны мөмкин итәһегеҙ.

• Тыныс урын әҙерләгеҙ. Телевизорҙы ҡабыҙығыҙ, ишекте ябығыҙ.
• Шылтыратыуҙы үҙегеҙ башлағыҙ, һуңынан кешегә станокта торған планшетты бирегеҙ йә күҙ кимәлендә тотоғоҙ.
• Улар янында ултырығыҙ, алдында түгел. Һеҙҙең булыу тыныслыҡ бирә. Кәрәк булһа, йомшаҡ ишарә итегеҙ: «Ҡарағыҙ, был Дженни.»
• Ҡулдар булығыҙ. Фотоларҙы күтәрегеҙ, уйынға баҫығыҙ, бүлмәне күрһәтер өсөн планшетты борғоғоҙ.
• Арыуҙы йә борсолоуҙы күҙәтегеҙ һәм шылтыратыусыға тамамлау ваҡыты килгәнен әйтегеҙ.
• Шылтыратыусыға нимә эшләгәнен һөйләгеҙ. «Ул эттән бик ҡыуанды» кеүек хәбәр киләһе шылтыратыуҙы планлаштырырға ярҙам итә.

NIA ерҙән алыҫ туғандарға олраҡ кешегә телефонының мөмкинлектәрен өйрәнергә, мәҫәлән видео шылтыратыуҙарға, ярҙам итергә тәҡдим итә. Һуңғы этаптарҙа ярҙамсы, ғәҙәттә, ҡоролма менән бөтөнләй эшләргә тейеш буласаҡ. Был тиклем булырға тейеш.

Әгәр кеше ҡарау йортонда йәшәһә, Alzheimer’s Foundation of America ҡарау урыны ғаиләләргә видео аралашыу менән ярҙам итә-итмәүен һорарға тәҡдим итә. AFA шулай уҡ ғаиләләрҙең ҡарау урыны хеҙмәткәрҙәре менән фотоларҙы бер-береһенә ебәреүен һәм, урын рөхсәт иткәнен тикшергәс, яратҡан тәм-томдар йә кесерткән ҡулайлыҡтар ебәреүен телгә ала.

Шылтыратыу уңмаһа нимә эшләргә?

Кайһы бер шылтыратыуҙар аптыратыр, ялҡытыр йә борсотор. Был һеҙҙең ғәйебегеҙ түгел һәм шылтыратыуҙар мәғәнәһеҙ икәнен аңлатмай.

• Әгәр кеше экранға аптыраған кеүек булһа, телефон шылтыратыуына йә яҙылған хәбәргә күсегеҙ.
• Әгәр улар борсолһа, хистәрен таныығыҙ, юатыу һүҙе әйтегеҙ һәм йомшаҡ итеп тамамлағыҙ.
• Әгәр көндөң бер вакытында шылтыратыу йыш ҡына насар үтһә, башҡа ваҡыт һайлағыҙ.
• Әгәр улар һеҙҙе башҡа кеше тип уйлаһа, уның менән һөйкөмлө килешегеҙ.

Иртәрәк тамамлау ҡараңғы түгел. Ҡыҫҡа, йылы шылтыратыу — яҡшы һөҙөмтә.

Шылтыратыуҙар араһында

Башҡа юлдар менән бәйләнештә булығыҙ. Dementia Australia карточкалар, хаттар, фотолар йә кесе бүләктәр ебәреүҙе тәҡдим итә. Бер ҙур фотолы һәм ҡыҫҡа хәбәрле аҙна һайын открытка һәр ваҡыт яңынан уҡыла ала. Ярҙамсыға почта аша ебәрелгән баҫма һөйләшеү карточкалары киләһе шылтыратыу өсөн әҙер тема бирә ала.

Планшет һайлау һәм көйләү хаҡында кәңәштәр өсөн планшеттар һәм экрандар биткә ҡарағыҙ. Шәхсән осрашыу ваҡыты өсөн беҙҙең килеү буйынса ҡулланмаға ҡарағыҙ.