Mmuae tiawa no
Da biara nhyehyɛe a ɛyɛ dɛ de, wɔde ɔsɛe, aduane, ho hwɛ ne hwe mu bere bɛyɛ sɛ ɛberɛ a ɛbɛyɛ pɛ wɔ ɛda mu, na wɔde ɔsɛe a ɛka obi ho no bɛyɛ sɛ ɛberɛ a ɔyɛ yie wɔ ɛda mu; wɔde ɔhome ka ho. Fa obi no nkwa mu nneyɛe so sɛ wobɛhyehyɛ, mfa nnyɛ ma ɛyɛ den, na da biara fa owia ne nneyɛe. Sesa nhyehyɛe no sɛnea ɛda no hwehwɛ.
- Bere a ɛyɛ pɛ ma wosɔre, wodidi, wohwɛ ho ne hwe mu ma da no wɔ nkɔso a ɛyɛ dɛ.
- Fa adwuma a ɛyɛ kɛse no bɛyɛ ɛberɛ a obi no ani yɛ ya wɔ ɛda mu, sɛ nʼanɔpa.
- Nsɛ da no nyinaa ma adwuma. Ahomegye ne ahomegyeɛ bere yɛ nhyehyɛe no ankasa mu.
- Owia, nneyɛe a wɔyɛ da biara ne sɛ wamfa anwummere mu kɔteɛ tenten anaa kɔfi a ɛwɔ kafeen ɛnnsɔ ho, ebetumi aboa ma anwummere ahohia nyɛ den.
- Nhyehyɛe yɛ akwankyerɛ, nyɛ mmara. Sesa, twa mu anaa yi fi hɔ wɔ ɛda a ɛyɛ den.
Wɔ kratafa yi so (5 afã horow) .
Da biara nhyehyɛe a ɛyɛ dɛ ma ɛda no yɛ sɛ nea wɔahyehyɛ: wosɔre, wodi, wodi adwuma kakra, wodi ahomegyeɛ, ne wosɔ ɔdan mu wɔ bere a ɛbɛyɛ pɛ. Ɛma wɔnnyɛ nneyɛe pii na ɛma wowɔ ɔkwan a wobɛfa so wɔ mmere a wobɛhwehwɛ sɛ wɛbɛyɛ dɛn. Nhyehyɛe a ɛwɔ hɔ yi yɛ nhyehyɛe bi, nyɛ mmara. Fa so sɛ ɛbɛyɛ mfiase, na wobɛsesa no sɛnea obi a woboa no no te.
Adɛn nti na da biara nhyehyɛe boa?
Da biara nhyehyɛe boa efisɛ nneyɛe a wɔayɛ dada ye sɛ wɔdi so sen nneyɛe foforo. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ ɛda a wɔahyehyɛ ma ɛma nsɛm a wɔbɛyɛ no nkɔ so bere tiaa, na ɛma bere pii ma adwuma a ɛma ani gye. Wɔka nso sɛ wɔsɔre ne wɔdan mu wɔ bere a wɔabɔ mu ka ho boa ma ɔda ne nna ho ɔhaw ne anwummere mu ahohia. National Institute on Aging kyerɛ sɛ wɔnhohoro, wɔnwɔ ntama ne wɔnnuan wɔ bere koro mu da biara sɛ ɔhome a ɛyɛ dwodwoo ho ntease, na Family Caregiver Alliance nso kyerɛ sɛ wɔnkɔ so de nneyɛe pɛ di dwuma.
Da bi a ɛyɛ dɛ
Bere no yɛ nkyerɛkyerɛmu nko ara. Sesa da no nyinaa kɔ anim anaa kɔ akyiri sɛnea obi no ankasa ɔsɛe te.
| Bere | Nea ɛbɛba | Adwene | Ɛda a ɛyɛ den |
|---|---|---|---|
| 8:00 a.m. | Sɔre, hohoro, tɔ ntadeɛ | Nneyɛe koro da biara; hyehyɛ ntadeɛ no sɛnea wɔbɛtɔ no | Ma ho hwɛ ayɛ mmerɛ; ntadeɛ foforo nko ara ɛboro |
| 8:45 a.m. | Anosɛm | Kɔfi ne nhoma a wɔkenkan ama wɔate, anaa radio | Di anosɛm no ne wo mu pɛpɛɛpɛ, wɔnhwehwɛ sɛ mo bɛkasa |
| 9:30 a.m. | Adwuma a ɛyɛ kɛse | Fa ntadeɛ a wɔasɔ no bɛka, di bɛka, yɛ akuraa, kɔ baabi bi kakra anaa kɔ nantew | Yɛ nea ɛyɛ tiaa, anaa ma wɔnhwɛ wo rehyɛ adwuma no |
| 10:30 a.m. | Ahomegyeɛ bere | Nnwom, nhoma a ɛwɔ mfonini mu, anaa botae ɔsɛe wɔ dwiniheɛ ho | Di ahome wɔ ɔhyɛ a wɔpɛ no so |
| 11:00 a.m. | Boa wɔ anokwafa ho | Sa nkɔnkɔnsɛn, hyehyɛ tabɔ | Wo na wobɛyɛ ɛfie; wɔn na wɔbɛka wo ho |
| 12:00 p.m. | Anokwafa ne ahomegyeɛ | Pɛw tabɔ, papa nkɔnkɔnsɛn kakra | Gyae adwuma a wɔde ma wo |
| 1:00 p.m. | Ahomegyeɛ tenten | Ma nan no nkɔ so, nnwom a ɛyɛ dɛ | Sɛ ɛda no ara |
| 2:00 p.m. | Sɛ wɔbɛfiri ɔhome anaa wɔrehyɛ adwuma | Nantew, ɔpon mu ahomegyeɛ, nsu nnɔbae, bɔ bɔɔlu | Fa ho tenaa owia ɔpɔn ano |
| 3:00 p.m. | Nkɔmhyɛ anaa adwuma a ɛyɛ nhoma | Obi a ɔba, frɛ, picture pairs, abɔde, nsɛndɔ | Nsuo a wɔmmɔ ne aduane kakra mu bom |
| 4:30 p.m. | Ahomegyeɛ bere | Ma nsukuduo no ayɛ mu, sɔ ogya, yɛ adwuma a ɛyɛ dɛ te sɛ papa nsuo ntama mpoma | Nnwom a ɛyɛ dwodwoo, ɔsaase ketewa |
| 5:30 p.m. | Anwummerɛ aduane | Boa de dɔ, anaa hyehyɛ tabɔ | Aduane a ɛyɛ dɛ, a wɔadi dada |
| 6:30 p.m. | Anwummere a wɔka ho | Kae nneɛma atwam bere a wɔrebɛdi dɛsɛt, abɔde, dwumadi a ɔpɛ, nsa mmɔ | Ahoɔfɛ a ɛyɛ dwodwoo |
| 8:00 p.m. | Ɔbɛtena ho nneyɛe | Nsuo guu anaa nsuo sa, ntadeɛ a ɛyɛ dɛ, nnwom a ɛyɛ dwodwoo, ogya a ɛyɛ kakra | Yɛ ntɛm; ɔhome ne ho ahodoɔ ansa na ɛyɛ mmerɛ |
Eyi di Alzheimer’s Association nhyehyɛe a wɔayɛ ma ɔhyɛberɛ ne ɔkɔnyɛnyɛ mu ankasa te so. Ɛfiri ahwɛ ho ne anosɛm, kɔ adwuma ketewa, nantew, nnwom, ahomegyeɛ ne nkɔmhyɛ kɔsi aduane, nkaeɛ ne ɔkɔnyɛnyɛ mu, na afei ɛkɔ ɔsɔre.
Ɛdeɛn na wobɛhyehyɛ wo ankasa nhyehyɛe?
Fi ɔkwan a ɔno ankasa atete so ahyehyɛ, na mfi chati so. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ wobɛsusuw nneɛma yi ansa na woahyehyɛ:
- Nea ɔpɛ, nea ɔnnim, ne ne nkaebɔ ne ne ani gye.
- Sɛnea ɔtenaa ne da. Obi a ɔdi anɔpa a ɔtraa nantew wɔ ne kraman akyi no, ɛsɛ sɛ ɔnantew anɔpa. Ɔbɔtafo a ɔyɛ dwoaa, ebia ɔrenni anɔpa 8 ara.
- Bere a ɔyɛ pɛ wɔ ɛda mu. Hyehyɛ ɔhohoro, nkɔ baabi, ne adwuma a ɛyɛ kɛse wɔ hɔ.
- Bere a ɛmfa ho ma anokwafa, ohohoro ne ntadeɛ, enti biribiara nnyɛ ntɛm.
- Nsɔre ne ɔsɔ ɔdan a ɛyɛ pɛ.
Wɔ ɔkasa kɛse no mu no, wɔka sɛ ɛsɛ sɛ nhyehyɛe no ka adwuma a ɛwɔ ofie mu, anokwafa, ahoɔden, adwuma a ɛma ani gye, nipasu ahodoɔ, nkɔsoɔ a ɛyɛ honhom, ne bere a wɔnhyehyɛ wɔ mu, te sɛ obi a ɔbɛba.
Sɔ hwɛ nkyɛn bosome baako, na afei sesa
Kyerɛw nkrasɛm tiaa da biara. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ wobisa adwuma bɛn na ɛyɛɛ yie ne nea ɛma, bere bi a ɛyɛ ɔhaw sɛ nneyɛe pii bɛba anaa sɛ nneyɛe nni hɔ, ne sɛ nhyehyɛe a wɔnhyehyɛ ansa na ɛba no ma ani gyee anaa ɛma ɔhaw. Kora nea ɛyɛ yie na sesa nea ɛnyɛ yie.
Ma ɛhwɛ mfonini
Sɛ obi no ka kenkan hwehwɛ, ɛbɛyɛ sɛ wɔkyerɛw ɛda no nhyehyɛe wɔ papa so anaa nkyerɛwde kɛse ma ɛhwɛ mfonini a ɛma ɛda no nyɛ den. Ma ɛnyɛ tenten: “Anɔpa aduane. Nantew ne Sarah. Anokwafa. Ahomegyeɛ.” Obi bi yɛ ɛyɛ sɛ wɔnnim nneɛma a ɛbɛba kɛse; Family Caregiver Alliance kyerɛ sɛ sɛ nhyehyɛe no ma ɔhaw a, mfa nka ho ansa na ɛreba.
Sɛnea wobɛsesa nhyehyɛe no
Ma ɛhwɛ ɔhome
Mfa nnyɛ nneyɛe ma sukuu no nyinaa ahyɛ. Alzheimer’s Association ka sɛ obi no hia adwuma ne ahomegyeɛ ntam, na ɔbɛhia ahomegyeɛ bere a ɛbɛba mprɛko. Sɛ wohu sɛ ɔmfa ne ho nyɛ, ɔrehunu, anaa ɔrebɔ mmɔden a, sesa adwuma anaa ma wɔnnya ahomegyeɛ.
Hwɛ anwummere ankasa
Nnipa pii bɔ mmɔden kɛse sɛ owia nnwuma. National Institute on Aging kyerɛ sɛ owia ahinimnim wɔ ɛda biara wɔ ɔpɔn ano anaa wɔ daeɛ ano, adwuma a ɛyɛ dɛ a wɔmfa nhyehyɛe kɛse nnyɛ, sɛ wɔbɛgyina kafeen ne ɔdeɛ a ɛma obi ani agyan anwummere mu, ne sɛ wɔmfa anwummere mu ɔsɛe tenten nni. Abusuafo bi nso hu sɛ ɛboa sɛ wɔde kɔkɔɔ ma ɛyɛ dɛ na wɔhyew ogya ansa na owia atwa. Hwɛ anwummere ahohia ne ɔsɛe.
Sesa sɛnea ɔhyɛberɛ rekɔ so
- Ɔhyɛberɛ mfiase: Hyehyɛ nhyehyɛe no ne wo ne ɔno. Ɔbɛpɛ sɛ ɔwɔ nhyehyɛe a wɔakyerɛw a ɔno ankasa bɛhwɛ.
- Ɔhyɛberɛ a ɛtɔ mfinimfini mu: Wo na wobɛkɔ anim. Adwuma ketewa, ahomegyeɛ bere pii ne adwuma pii a wodi dada; hwɛ adwuma wɔ ɔhyɛberɛ mfinimfini mu.
- Ɔhyɛberɛ a ɛdi akyiri: Nhyehyɛe no yɛ ahomegyeɛ, aduane ne ahwɛ ho, ne nneɛma a ɛboa sɛnsɛn te sɛ nnwom anaa nsa mmɔ ntam; hwɛ adwuma wɔ ɔhyɛberɛ a ɛdi akyiri mu.
Sesa nneyɛe, nnyɛ nhyehyɛe ankasa
Kora ɛda, aduane ne ɔsɔre ne ɔdan a ɛyɛ pɛ, na sesa nneyɛe a ɛwɔ mu no nkyɛn. NIA kyerɛ sɛ wɔsɔ nneyɛe ahodoɔ da ahodoɔ ma ɛnyɛ den. Ebia wobɛbɛ ɔdwuma Dwowda, wɔayɛ akuraa Benada, na wɔahwɛ mfonini Wukuda. Yɛn nneyɛe ɔha ne 101 ne adwuma a ɛwɔ ofie mu betumi aba bere a ɛsɛ.
Ɛda a ɛnyɛ yie
Ɛda bi renyɛ nhyehyɛe biara. Yaredwom, ɔda a ɔbɔɔ ne nna, dɔkota a ɔba, anaa mframa a ɛsesa nneɛma betumi ama nneɛma nyinaa asɛe. Gyae nhyehyɛe no, kora nneɛma a ɛho hia (aduane, nsuo, ahomegyeɛ, ahoɔfɛ) na sɔ hwɛ bio ɔkyena. Sɛ obi no ampene so sɛ wɔyɛ biribi a, hwɛ sɛ wɔka ɔno. Ahomegyeɛ bere a wɔne ho bɛyɛ tenten bi bom, te sɛ ahomegyeɛ mu ahyɛ mu, betumi aboa mo nyinaa ma mo nsan aba.
Wo ankasa nhyehyɛe nso ho hia. Hyehyɛ ahomegyeɛ bere ama wo ankasa, na bisa abusuafo anaa ɔsɔfoɔ a wɔboa mpaboa sɛ wɔnhwɛ wo bere a wɔwɔ wɔ ɛda mu. Hwɛ ahoɔfɛ ho hwɛ ma ɔbɔfo.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Adɛn nti na nhyehyɛe boa obi a ɔwɔ dementia?
Ɛda a wɔaboa wɔ ho nhyehyɛe ma nsɛmmisa ne nneɛma a ɛma obi ani wɔ hɔ dɛ mmɛba kakra, eyi ne nea barebare a wɔwɔ dementia pɛ ani gye. Alzheimer's Association kyerɛ sɛ ɛda a wɔahyehyɛ ma ɛma wo ne ɔno nya bere pii di nea mo bɛyɛ ne nea mo ne mo ani gye. Ɛboa wɔ a wɔbɔ ho ban ma wɔhyehyɛ wɔn ankasa ɛda ho nso.
Nhyehyɛe a ɛyɛ dɛ ma obi a ɔwɔ dementia bɛn?
Nhyehyɛe biara pɛ nni hɔ. Nea ɛyɛ no kɔ so ma ɔsɛe, aduane ne ɔhome da ahyɛ bere a ɛyɛ pɛ; ɛde ho hwɛ ne adwuma a ɛyɛ kɛse no bɛkɔ bere a obi no ani yɛ ya; ɛde bere a wɔbɛfiri ɔhome anaa ɔpon ho ma; na ɛma ɛbɛyɛ ahomegyeɛ bere. Fa nhyehyɛe no so sɛnea ɔno ankasa atete no.
Ɛsɛ sɛ obi a ɔwɔ dementia da ɔsɛe ansa?
Ɔsɛe a ɛyɛ tenten boa, nanso ɛkyɛn sɛ ɛda ɔsɛe ne nea ɛyɛ mmerɛ. National Institute on Aging kyerɛ sɛ wɔmfa ɔsɛe tenten ne anwummere mu ɔsɛe nni, efisɛ sɛ obi ayɛ ɔsɛe anaa ɔda ne nna a ɛsɛe no bɛma anwummere ahohia nyɛ den. Sɛ ɔda ne nna yɛ ɔhaw kɛse a, kasa kyerɛ wɔn dɔkota.
Dɛn na ɛbɛyɛ sɛ wɔnni nhyehyɛe no a?
Gyae de ɛnyɛ yie, na sɛ wɔnkɔ so ɔberɛ foforo anaa ɔkwan foforo mu. Sɛ wɔpo a, ebetumi ayɛ sɛ wɔayɛ ɔsɛe, wɔayaw, wɔwɔ yaw anaa wɔnnyɛ ɛberɛ no ɛma. Nhyehyɛe no wɔ hɔ de ma ɛda no nyɛ den, enti sesa no mmfa mmfa ɔkɛ.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance