Mmuae tiawa no
Wɔ dementia akyiri stage mu no, nneɛma no twa nipa no nnwinnwen ne wo ankasa wo ho so: nnwom a ɔpɛ, nsa a wobɛkyerɛ no ahoɔfɛ, ahoɔ a wobɛyɛ ahyɛ bi, nsɛm a wobɛka kɔkɔɔ, wɔn ahoɔ ntokuo a wobɛhwɛ, nkɔsoɔ, ne wo ne ɔno wɔ ntoma mu. Saa nneɛma yi tumi yɛ mmɔden anaasɛ hyɛn so. Ka mmere tiaa, hwɛ ɔno anim ne ne nsa hwɛ sɛ ɔyɛ ahoɔfɛ, na sɛ ɔda adanse a ɛkyerɛ ɔyaw so a, gyae. Ɛnyɛ nneɛma nko ara na ɛboa, wo ankasa wo hɔ no nso yɛ nneɛma no ankasa.
- Nkitahodie hɔ da so. Wɔ akyiri stage mu no, wiase no hu kɛse wɔ nnwinnwen so.
- Nnwom, nsa a ɛyɛ dɛ, nsɛm a ɔte aseɛ, ne nneɛma a ɔbɛkyere mu ka no bɛma nipa no ani tɔ, bere a nsɛm no nnye ɔnim.
- Nneɛma a yɛde aba ha no nyinaa tumi yɛ adwuma ma nipa a ɔwɔ mmɔden anaasɛ ɔte hyɛn so.
- Hwɛ ahoɔfɛ ne ahoyaw wɔ ɔno anim, nsa ne ne home mu, na gyae wɔ bere biara a ɛda ɔyaw adanse so.
- Fa nneɛma a ɛbɛyɛ ɔkɔm ba ara ara, na sɛ wɔ nnuan a ɛbɛyɛ ɔkɔm ba so; nea ɔbɛnom ne nsuo nso yɛ sɛ ɔhwɛ kwan sɛ nnipa a wɔhwɛ no akyerɛ, efisɛ ɛbɛyɛ ɔkɔm sɛ ɔnkɔ ne nsɔ yiye.
Wɔ kratafa yi so (6 afã horow) .
Wɔ dementia akyiri stage mu no, nipa a ɔwɔ ho bɛkasa kakra, ɔbɛhia boa wɔ ne nneɛma nyinaa mu, na ɔbɛtena mmɔden anaasɛ hyɛn so bere pii. Ɛbɛyɛ sɛ nneɛma a mobɛyɛ bom no aba awiei. Nanso ɛwɔ hɔ. Alzheimer’s Association kyerɛ sɛ nipa no ho ankasa kakra bi tra hɔ, na wɔ saa stage yi mu no, wiase no hu kɛse wɔ nʼahoɔ so. Nnwom, nsa a ɛtena nʼahoɔ, nsɛm a ɔte ne nkyɛn, ne wo ne ɔno a wodi ne ho ahoɔdɛn no bɛtumi de ahoɔfɛ ne nkitahodie aba.
Nneɛma bɛn na ɛboa wɔ dementia akyiri stage mu?
Nneɛma a ɛfa nsɛn ho ne ahoɔfɛ a ɛyɛ dɛ boa paa wɔ akyiri stage mu. Alzheimer’s Association ka sɛ wobɛtumi atu nnwom a ɔpɛ, kenkan nwoma bi a ɛwɔ ne nkaeɛ mu, de nnuro a ɔdɔ hyɛ ne honam so, na wɔ ɛberɛ a ɛyɛ fɛ no mu, mmɛfa wo ne ɔno ntena wɔ abɔnten. National Institute on Aging ka sɛ nsɛm a wɔka, nifa a wɔde hwɛ, honam a wɔde ahoɔfɛ bɔ, nnwom, mmoa a ɛyɛ nwonwa, anaasɛ nsuo a ɛreyɛ wɔ mmuaemu mu no nso yɛ adwuma, na sɛ wo ankasa wo hɔ nso bɛma ɔdwo.
Alzheimer’s Foundation of America kyerɛ sɛ nipa a ɔwɔ akyiri stage mu no, ɛbu sɛ ɔkyekyere biribi a ɔbɛhyɛ ne mu ma ahoɔfɛ, na ɛtaa ka nneɛma a ɛyɛ dɛ ho: nneɛma a ɛfa nsɛn ho, honam a wɔyɛ nkɔsoɔ ketewa, nnwom, mmoa a wɔde bɛba, nipa ahoɔ a wɔde ahoɔdɛn bɔ, ne nsɛnkyerɛnne a ɛnyɛ nea wɔayɛ ho nhyehyɛe.
Nneɛma a wobɛyɛ ma nipa a ɔte mmɔden anaasɛ hyɛn so
- Gyina ne nnwom so. Paw nnwom a ɔtee wɔ ne mmerɛ mu, ne nnwom a ɛfa ne gyidi anaasɛ ne abusua ho. Ma nnwom no nnyɛ den, na tena ne akyi. Ɛwom sɛ ɛnnɛ, nipa bi ka ne nsa ntɔ anaasɛ ɔmmɔ mmɔ. Hwɛ nnwom ho nneɛma.
- Kyekyere ne nsa. Ɛwom sɛ wode ne nsa bɛyɛ ho nko no, ɛyɛ adwuma. Kyerɛ no ankasa nea woreyɛ kan.
- Hyɛ ne honam so nkɔsoɔ mmɔfra. Fa lotion kakra hyɛ wo nsa mu, na twa ne nsa so fi ne nsa mu ano kɔ ne nsa nsoa. Paw lotion a ɛnnyɛ ahoɔfɛ, anaasɛ ahoɔfɛ a ɔdɔ no sɛ ne honam ntumi nnyɛ no ɔyaw.
- Kenkan nneɛma kɛse. Ɛbɛyɛ mpaebɔ a ɔdɔ, nwoma ne nsɛm bi a ɛwɔ ne mmerɛ mu, Nyankopɔn asɛm anaasɛ krataa mu nneɛma a ɔpɛ. Wo nne ne nsɛm a ɛfa ne ho no ho ahoɔden sen nsɛm no ankasa.
- Ka nsɛm. Ka wɔn abusuafo anantwie anaasɛ da a wɔware. Ɛnhia sɛ ɔbua wo.
- Da nsɛnkyerɛnne. Gyina ɔpɛ kɛse baako mu, ma no ɛfa ne ani so, na ka no ahoɔfɛ. Mmisa no sɛ ɔnkyerɛ wo wɔn a ɛwɔ mu.
- Ma no biribi a ɛyɛ dɛ a ɔbɛkyekyere. Ɛbɛyɛ ntoma a wɔaboa, fleece a ɛyɛ nwini, anaasɛ mmoa a ɛyɛ dɛ. National Institute on Aging kyerɛ sɛ wobɛtumi ama nipa no ntoma bi a ɔbɛkyekyere bere a wɔrehyɛ no, na ɛbɛma ɔrenkyekyere wo anaasɛ agyapadeɛ no.
- Gye nnuro a ɛwɔ wiase. Osutɔ, nsuo a ɛreboa anaasɛ mmoa a ɛreto nnwom wɔ fitaa mu tumi ma efie a ɛyɛ nnwom kɛse no tɔ.
- Fa wiase no ba fie. Bue ɔpon, de nsoromma bi a ɛyɛ bird feeder hyɛ ɔpon no akyi, anaasɛ fa nsuo nkaeɛ anaasɛ nhaban bi ba fie ma ɔnhwɛ na ɔbɛtwe.
- Fi fie kɔ wiase. Sɛ nipa no tumi tete wheelchair mu a, nkɔsoɔ kakra wɔ ɔsuo ase wɔ ɛberɛ a ɛyɛ fɛ no mu, nea ɛwɔ mu no bɛyɛ fɛ.
- Hyɛ ne tirim ano anaasɛ fa nsuo a ɛyɛ hyew ma no. Ntoma a wɔde ɛyɛ ne nsa ne ne mmɛn, a ɛyɛ nkɔsoɔ, ɛbɛyɛ ahoɔfɛ.
- Fa nnwom nkɔsoɔ. Fa ntoma nsõ kɔ, anaasɛ twa ne nsa wɔ nnwom a ɔpɛ no ano. Sɛ wopɛ nkɔsoɔ a ɛfa honam ne mpɔnsɛ so a, srɛ ɔyarefo anaasɛ ɔbɔnyansafo no ma ɔnkyerɛ wo ɛkwan a ɛyɛ nokware kan.
- Yɛ nsɛnkyerɛnne a wobɛyɛ wo ho. Fa bɔɔfo a ɛyɛ nwini ne nsa anaasɛ ne nsa ntwa pentɛ a ɛnnwuo, de hyɛ krataa kɛse so. Biribiara nni ntwerɛ a ɛyɛ nokware.
- Ma mmoa mmɛba. Ɔsoro a ɛyɛ dɛ a ɔbɛtena ɔda so anaasɛ ne kuro so, sɛ nipa no pɛ mmoa na ɛmfa hɔ nnyɛ hɔhoɔ.
- Hɔ ahome bom. Mo ne ne ho hyɛn so, na monhome ahoɔfɛ, monsɛ ɔnkyerɛ mo ho ankasa. Calm breathing boa mo nyinaa sɛ mobɛma mo ho ahoɔfɛ, na mo ara mo ntumi aguanhu.
- Ɔnyɛ ɔsɛnkyerɛnne wɔ hɔ. Tena ne nkyɛn, bom hum, ka krataa anaasɛ kenkan nwoma akyɛ. Ɛnyɛ ɛdeɛ hia ankasa ankasa, wo ho ahyɛ no ahoɔfɛ.
Ɛte sɛn na wobɛkyekye nneɛma wɔ stage yi mu
- Fi ne anim baa. Ka ne din ne wo din, na ka nsɛm a ɛyɛ dɛ, ɛnam ne nkyɛn, ansa na woreyɛ ne honam.
- Ma biribi baako pɛɛ. Gyae TV no ansa na woreyɛ nnwom. Yɛ ahoɔ biako, na wɔ ahotɔ mu.
- Ma ɛnyɛ tenten. Nkɔsoɔ kakra no bɛtumi ayɛ ɔkɔm. Mmere kakra a wɔkyekye da no mu ye sen bere tenten koro.
- Ma ɔne ho nyɛ ahoɔfɛ ansa. Hwɛ sɛ ɔwɔ nkɔsoɔ a ɛyɛ dɛ. National Institute on Aging kyerɛ sɛ lap board bi a ɛma nsa ne ɔfã a ɛwɔ soro no ho ahoɔfɛ, ɛboa wɔ sɛ ɔrekɔ soro.
- Hwɛ nea ɔrekyerɛ. Nsa a ɛyɛ dɛ, anim a ɛyɛ dɛ, ani a ɛhwɛ wo, anaasɛ ɔmmɔ mmɔ kyerɛ sɛ ɔyɛ ahoɔfɛ. National Institute on Aging ka sɛ ɔyaw nnwiriw, anim ntɔ, ne honam a ɔbɛkyere mu, anaasɛ ahohuo a ɛntɔ mmiɛnsa no nso yɛ adanse a ɛkyerɛ ɔyaw. Gyae, na ka kyerɛ ɔnnipa a wɔhwɛ no.
Nneɛma a ɛfa ahoɔ ho kɔ so
| Ahoɔ | Nneɛma | Hwɛ yiye |
|---|---|---|
| Tie | Nnwom a ɔpɛ, wo nne a wɔkenkan, nnuro a ɛwɔ wiase | Ma nnuro no nnyɛ den; nnuro baako pɛɛ |
| Honam | Nsa a wɔhyɛ so nkɔsoɔ, nsa a wɔkyekyere, ntoma a ɛyɛ dɛ, nsuo a ɛyɛ hyew | Bisa anaasɛ ka kyerɛ ansa; hwɛ sɛ honam no nyɛ yaw anaasɛ ɔnyɛ ɔwɔ mu |
| Ahuhuɛ | Krataa, nnuro, wiase a ɛwɔ ɔpon ano, video a ɛyɛ dɛ a ɛfa nnuro ho | Hyɛ nneɛma wɔ anim kɛse; hann a ɛyɛ dɛ, na hyɛ wɔ hɔ a ɛnyɛ nea ɛbɔ ahuhuɛ |
| Ahoɔfɛ | Nsuo a ɔpɛ, nnuro, mmoa a ɛboa, nsuo a ɛyɛ dɛ a ɛreka | Ɛfiri nkɛntɛnsɛm ankasa; hwɛ sɛ ahoɔfɛ nnyɛ den ne ahome |
| Nkwan | Nkwan a ɔpɛ kakra, sɛ ɔda wo so | Fa nneɛma a ɛboa kɛse ne nneɛma a ɔyɛ dɛ a ɔyare wɔ hɔ ka kyerɛ no |
Ahobammɔ wɔ stage yi mu
Nkɔsoɔ ne nsɛm a ɛfa nsa so mu nso bɛyɛ den wɔ akyiri stage mu, na National Institute on Aging ka sɛ eyi ma ɛyɛ mmerɛw sɛ ɔbɛtɔ nneɛma a ɛyɛ hyɛ ɔkɔm. Nnfa nneɛma ketewa a ɔrebɛfa nkɔɔ ne nsa mu. Fa nnuan anaasɛ nsuo a ɛfata nkyerɛkyerɛ a nnipa a wɔhwɛ no akyerɛ ma no. Hwɛ ne honam pa sɛ wobɛyɛ nkɔsoɔ a ɛfa honam so ho. Ɛwɔ sɛ honam no ntumi nni, na ɛyɛ ntɛm sɛ ɛbɛpaa anaasɛ ɛbɛboboa. Ma wo nni nneɛma a ɛfa ahoɔ ho ho nkɔsoɔ, nkyerɛ nneɛma a ɛyɛ dɛ.
Hwɛ wo ho nso
Dementia akyiri stage mu hwɛ no yɛ adwuma wɔ honam ne adwene mu, sɛ wɔ fie anaasɛ wɔ ɛberɛ a wɔrekɔ hɔ baa abusua a wɔwɔ fie a wɔhwɛ wɔn no mu. Hospice ne palliative care nnipa a wɔboa wɔ ahoɔfɛ, nkyerɛkyerɛ ne nhyehyɛe ho, na National Institute on Aging kyerɛ sɛ wɔyɛ boafo. Mmere tiaa, nkɔsoɔ a ɛyɛ dɛ wɔ hɔ bɛyɛ fɛ; hwɛ dementia ho ne nnipa a wɔhwɛ ɔyaresa so. Sɛ wodi asɔfohwɛ mu, nneɛma a wɔyɛ wɔ asɔfohwɛ mu wɔ nneɛma a ɛboa sɛ wobɛsesa ɛkwan. Na ka wo ho hwɛ ho nkɔsoɔ: ahomegyebɔ ne ɛyɛ wo ho adwuma a ɛyɛ ɛpɛ.
Nsɛmmisa a wɔtaa bisa
Nneɛma bɛn na ɛyɛ, wɔ dementia akyiri stage mu, nipa a ɔte mmɔden so?
Tu nnwom a ɔpɛ, kyekyere ne nsa, hwɛ ne nsa yiye ne ɛnyinasɛm a wɔde nsuo a ɛyɛ wɔ ho, kenkan bɔɔk anaasɛ mpaebɔ a ɔdɔ, kyerɛ no nsɛm, ma no nwoma ne aseɛ, anaasɛ gyina nsa ho ma no bisa bere a ɔwɔ hɔ. Bue ɔpon ma ɔhwɛ wiase. Mmere tiaa, ahoɔden ase nneɛma a ɛyɛ baako, ɛyɛ nneɛma a ɛboa.
Nipa a ɔwɔ dementia akyiri stage ka ɛbɛtumi ani agye nnwom?
Bebree tumi. Alzheimer's Association kyerɛ sɛ wɔ stage no akyiri mu no, nipa bi tumi tɔ mmɔ anaasɛ aka nnwom a ɔtee wɔ ne mmerɛ mu. Paw nnwom a ɔdɔ wɔ ne mmerɛ mu, na ma nnwom no nnyɛ den.
Ɛte sɛn na mahunu sɛ ɔnni nneɛma no ani?
Hwɛ nsakrae ketewa: ne mpan a ɛyɛ dɛ, ne anim a ɛyɛ dɛ, ne ani a ɛhwɛ wo, ne nsɛm ntɔ, anaasɛ ne home a ɛdi ase. Ɔyaw anaasɛ ne nsa a ɔtwe kɔ nʼakyi, ne ahohuo, anaasɛ ne nkaeɛ a ɛka ho no kyerɛ sɛ ɔyɛ den anaasɛ ɔwɔ ɔyaw. Sɛ wohunu saa nneɛma yi a, gyae na ka kyerɛ nnipa a wɔhwɛ no sɛ ɛreba so.
Ɛyɛ sɛ mebɛsrɛ no sɛ ɔnte me ase nso?
Ɛyɛ. National Institute on Aging kyerɛ sɛ nnipa a wɔwɔ hɔ no bɛma ɔdwodwo, na nneɛma te sɛ hyɛn, nnwom ne nsɛm a wɔka bɛma ahoɔfɛ wɔ dementia akyiri stage mu. Wo nne ne wo tadeɛ nso bɛyɛ wo a ɔnim, bere a ne din anto.
Nneɛma a wonya fi mu
Yɛde link kɔ ahyehyɛde ahorow ne adesua ahorow a krataafa yi de ne ho to so no so. Wɔhwɛɛ emu biara bere a wɔyɛɛ kratafa no foforo no.
- Late-Stage Alzheimer's & Dementia Caregiving · Alzheimer's Association
- Care in the Last Stages of Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Therapeutic Activities for 3 Main Stages of Alzheimer's disease · Alzheimer's Foundation of America
- Activities for dementia · NHS
- Music / Art Therapy, Alzheimer's & Dementia · Alzheimer's Association