Akissut naatsoq
Ullormut ingerlaseq aqullineq iteruminermik, nerisassanik, nammineq isumannaatsumik pisoqartitsinermik sinnilerneranillu nalaani assingusumik pisoqartitsivoq, pingaarnerlu suleqatigiinnissaq inup iterusaqarnerpaaffiani ingerlanneqartissavaa, aammalu suliaqarnissamut unnussaanermullu naligiissitsineq isumagissavaa. Inup inuunerani ileqqoreqaarsimasaniit aallarnerfigiuk, immikkut killilersornagu aalakoornaveersaaruk, ullutsinnilu qaammarneq timimullu aaliangersaneq ilanngukkit, aammalu ullup piumasai naapertorlugit pilersaarut allanngortissinnaavat.
- Iteruminermik, nerisassanik, isumannaatsumik pisoqartitsinermik sinnilerneranillu piffissat assigiinnerusumik atorneqarnerat ulloq nalunarserusunngortitsivoq.
- Pingaarnerpaasoq suleqatigiinnissaq inup ullup iluani pitsaanerpaaffiani ingerlanneqartissuk.
- Piffissaq tamarmi suliassaqarniaruk. Unnussaineq nipaarnerlu pilersaarummi ilaapput.
- Qaammarneq, ullut tamaasa timimik aaliangersaneq aammalu unnukkut sininneq sivisuvoq unnukkullu kaffiisornerlu pinaveersaartillugit unnukkut naatsorsuunneqartinneq annikillisinnaavaat.
- Ingerlaseq aqutsisutut atorneqartariaqanngilaq. Ullut ajornarnerusut pisoqarneranni suna tamaat taarseruk, naappallersukkit imaluunniit unitsikkuk.
Quppernermi matumani (immikkoortut 5)
Ullormut ingerlaseq aqullineq ullup iluseq nalunarserusunngortittarpaa: makinneq, nerisassat, suliassaq mikisoq, unnussaineq sininnerlu ataatsimut missaanik piffissani. Tamanna aalajangiisarnerit allaalluinnartullu annikillisittarpai, aammalu piffissani suna suliassagarsiuk isumaliutigisartakkanni iluaqutaasarpoq. Ataani ullormut ingerlatseqqiissutaasoq assersuutaavoq, malittarisassaqanngilaq. Aallaavigiuk, kingornalu inummut isumagisannut tulluarsakkit.
Sooq ullormut ingerlatseqqiineq iluaqutaava?
Ullormut ingerlaseq assigiinnartoq iluaqutaavoq, ileqqoreqaarsimasut nutaanut sanilliullugit malinnannginnerullutik. Alzheimer’s Association nassuiaavoq ulloq pilersaarutaqarluartinneqarluni suna suliassagarsiuk aalajangiinissaq annikinnerulluni, tamakkerlugulu suliassat nuannarineqartartut atornerusinnaasut. Oqartarporlu iterumineq sinnilernerlu piffissani assigiinnerullutik siniffimmi ajornartorsiutit unnukkullu naatsorsuunneqartinneq annikillisinnaasut. National Institute on Aging inassutigaa ueffarneq, atisaaneq nerisarnerlu ullut tamaasa piffissani assingusumik ingerlannegarnissaat angerlarsimaffimmi eqqissisimanartumi ilanngullugu, Family Caregiver Alliance-ilu ingerlaseq ataasiinnaat soqutigisassaanngorlugu inassuteqarpoq.
Ullormut ingerlatseqqiissutaasoq assersuut
Piffissat assersuutaasut taamaallaatupput. Ulloq tamakkerlugu siusinnerusukkut kingusinnerusukkulluunniit inup nammineq inernera naapertorlugu nuutsitsinnaavat.
| Piffissaq | Susoq | Siunnersuut | Ulloq ajornanngippat |
|---|---|---|---|
| 08.00 | Iterumineq, ueffarneq, atisaaneq | Ullut tamaasa tulliuttumik; atisat atissallugu tulluartut inissikkit | Eqqiluitsuinnaruk; atisaq nutaaq naammassaaq |
| 08.45 | Ullaakkorsiorneq | Kaffe aviisilu atuarlugit imaluunniit radio | Ataatsikkut nipaarluni nerisigit, oqalunnissaq pinnaveersaarlugu |
| 09.30 | Pingaarnerpaasoq akornannineq | Annoraat imminniarlugit, igavinneq, naatsiiviliineq, annisaanngortinneq naappallattoq imaluunniit pisunneq | Naappallersuutiguk, imaluunniit sulillutit takusinnaavaat |
| 10.30 | Nipaarneq | Nipilersorneq, assit katersat imaluunniit igalaaq eqqaaniilluni ineqarneq | Saaqqummi nuannarineqartumi unnussarit |
| 11.00 | Ualukkut nerisassiornerup ikiuineq | Naasut errorsarlugit, nerrivimmi issiaviaaneq | Illit igavit; illit najorpaat |
| 12.00 | Ualukkut nerineq sertaaneq | Nerrivik salillugit, inaarutaasat mikiitsoq amerlassusaat pannertillugit | Suliassat unitsikkit |
| 13.00 | Sinigassaq naappallattoq | Isikkatit qaffannarsakkit, nipilersorneq aqullineq | Assigiinnarpoq |
| 14.00 | Silamiippallaarneq imaluunniit aaliangersarneq | Pisunneq, silarliornermi ineqarneq, naasut imeqartillugit, pallorummik nallerneq | Igalaaq seqqernartoq eqqaaniilluni ineqarneq |
| 15.00 | Inooqatigiinneq imaluunniit pilersitsisarneq | Pulsarneq, sianerneq, assit marluk, qalipaatinik qalipaaneq, kortinik nalinginnaasumik | Ataatsikkut imerneq nerisallu |
| 16.30 | Eqqissillisarneq | Mattut matullugit, qulliit ikittarlugit, suliaq eqqissisimasoq soorlu eqqaat imminniarlugit | Nipilersorneq ilisimaneqartoq, nipi annikillisillugu |
| 17.30 | Unnukkorsiortoq | Akuutitsineq imaluunniit nerrivik aaqqissuussaanermik ikiuineq | Nerisassat ajornanngitsut ilisimaneqartullu |
| 18.30 | Unnukkut ataatsimoorluni | Nerereernerup kingorna eqqaasaatit, kortinik, isiginnaarneq nuannarineqartoq imaluunniit assakkut uussineq | Nipaarluni ataatsimoorluni |
| 20.00 | Sinnilerfiusoq | Ueffarneq imaluunniit errortinneq, siniffimmi atisat, nipilersorneq aqullineq, qulliit annikillisillugit | Tamaat naappallersukkit; eqqissisimanarnera pingaarnersaruk |
Ullormut ingerlatseqqiissutaasoq una Alzheimer’s Association-ip nammineq siuliani qeqqanilu qeqqani pisut assersuutaannik siunnersuummik maleruagaa, nammineq isumannaatsisoq, ullaakkorsiorneq, suliassat, pisussinerit, nipilersorneq, unnussaineq pulsarnerlu unnukkut nerinerup, eqqaasatsinit oqaloqatigiinnerup sininnermullu piareersarnerup tungaanut ingerlasumi.
Qanoq nammineq ullormut ingerlatseqqiineq ilusilersinnaavara?
Inup inuuneera nalinginnaasumik qanoq ingerlagarsimanera aallaavigiuk, allaffimmiittoq pingaaruteqqissaarlugu. Alzheimer’s Association inassutigaa qanoq pilersaarusiortarnissaq sioqqullugu ima eqqarsarnissaq:
- Inup nuannarisaai, nuannarinngisai, pikkorissai soqutigisallu.
- Ulluni qanoq ingerlatarnera. Ullaakkut makittartoq qimmitiminilu aalatsittarsimasoq suli ullaakkut aalatsissaaq. Unnuakkut iterusartoq 08.00-imi aallartinniassani nuannaarumanngilaq.**
- Ullup iluani pitsaasinnerpaaffia. Ueffarneq, annisaanngortitsineq pingaarnersaallu suliassaq tassani aaqqissuukkit.**
- Piffissaq naammanartoq nerisinnaasumik, ueffarnissamut atisassaanermullu, suna tamaat tuaviinnginnissaa qulakkeeruk.**
- Iterumineq sinnilernerlu piffissani aalajangersimasuni.
Kilderiaaseq taanna aamma inassutigaa ilaqutariittut suliassai, nerisassat, nammineq isumannaatsineq, pilersitsisarneq, timimik aaliangersaneq, inooqatigiinneq, upperisarsiornermi suliaqaatit aammalu periarfissanik naammanngitsunik suliaqaatit, soorlu ikinngutip soqutiginnittup pulaareerneqarnera, ilaqutariunneqassasut.
Sapaatip-akunnera ataaseq misiliguk, kingornalu illersoruk
Ullut tamaasa nassuiaatitigut mikisigut allagit. Alzheimer’s Association inassutigaa qanoq suliassat pingaarnerusumik iluatsimasoq qanoq iluatsimanerallu, piffissat amerlasuut ataatsikkut pinngorsimanersut imaluunniit pisoqartitsinissaq amigaataasimappat, aammalu pilersaarutigineqarsimanngitsut nuannarineqarsimappat imaluunniit ernumassuteqartitsisimappat. Iluatsimasut toqqorakkit, iluatsinngitsullu allanngortikkit.
Takuneqarsinnaasutut qulakkeeruk
Inuk suli atuarsinnaappat, allaffissaq aqqusineqartoq imaluunniit qalipaatinik allagaq naqinnerusumik ullup pilersaarutaa eqqarsaatersuutigisinnaavaat. Naqinnerusumik allaguk: «Ullaakkorsiorneq. Sarahimik pisunneq. Ualukkut nerineq. Unnussaineq.» Inunnut ilai sivisuujuinnartumik ilisimasaqarneq ernumassuteqartitsisinnaavoq; Family Caregiver Alliance inassutigaa pilersaarutit saqqummiunneqarnissaat kingusinnerusukkut erseqqinnerussasoq, taannalu ernumassuteqartitsigunik.
Qanoq ullormut ingerlatseqqiineq illersorsinnaavarput
Piffissaq anersaartorsinnaasumik qulakkeeruk
Piffissaq tamarmi suliassaqarniaruk. Alzheimer’s Association erseqqissaatigaa inummut peqataaneq unnussaanerlu naligiissinneqartariaqartoq, aammalu akulikinnerusunik amerlasuunik pisariaqartitsisinnaasoq. Piareersimanani ilisariguk, sammillunilu imaluunniit kamajuallunilu, suliassaq taarseruk imaluunniit unnussaruk.
Ualukkut kingulliit illersukkit
Inuit amerlasuut seqineq noqqaqqat naatsorsuunneqartartarput. NIA inassutigaa ullut tamaasa silami qaammarnissamut aniniarneq imaluunniit igalaaq eqqaaniilluni ineqarneq, ullut tamaasa aaliangersarneq pilersaarutilli amerlaqisunik suliassaqarniarnagu, unnukkut kaffiisorneq imigassallu aalakoornartut atornegarnissaannut ersarissallugu, aammalu ualikkut sininneq sivisooq annikillisaartariaqartoq. Ilaqutariit ilai kiisalu mattut taarnerup matullugillu ikinnerup siornagut ikittarnerat iluaqutaasinnaasoq misigisimavaat. Unnukkut kingulliit naatsorsuunneqartinneq aamma sininneq takuuk.
Piumasaqaaterpassuit allanngortikkit
- Siullermik qeqqa: pilersaarut ataatsimoorlusi aaqqikkit. Inuk nammineq pilersaarut allagaq nammineq aqunneqarsinnaasoq kissaatigisinnaavaa.
- Qeqqani: illit siulersuuvutit. Suliassat naappallakkanngorlugit, unnussaineq amerlisarlugu aammalu suliassat ilisimaneqartut amerlasuut; qeqqani suliniutit takuuk.
- Kingulliit qeqqani: pilersaarut pingaaruteqarnerpaatut eqqissisimanarnerup, nerisassanik isumannaatsinermillu ingerlanneqartarpoq, akornanni nipilersorneq assakkulluunniit uussineq sinnerlugu; kingulliit qeqqani suliniutit takuuk.
Suliassat allanngortikkit, ingerlatserlu aaqqiivitsiarlugu
Nerisassat, unnussaineq sininnerlu allanngortissanngikkit, suliassalli akornatigut pisartut taarsertarlugit. NIA inassutigaa ullut assigiinngitsut suliassat assigiinngitsorpassuit misiligissallugit soqutiginninnermik toqqammavissuaq pilersinniarlugu. Ataasinngornermi igavisinnaavutit, marlunngornermi naatsiivilerlutit pingasunngorneranilu assinik takuniaaseqarsinnaallutit. 101 suliniutinik siunnersuutit aammalu ilaqutariittut suliassai sullissanut atorsinnaavatit.
Ulloq pilersaarusiat naapertuunngippat
Ullut ilai pilersaarutinut malinnanngitsoorsinnaapput. Napparsimaluneq, sininneq ajornartoq, nakorsamit pulaarneq imaluunniit silap allanngornera tamakkiisumik allanngortitsisinnaavai. Piffissami pilersaarut unitsiguk, pingaarnersaallu qulakkeerlugit (nerineq, imerneq, unnussaineq, eqqissisimanarnera) aqagullu misileeqqigit. Inuk suna akuerinngippagu akuerinngippat takuuk. Ataatsikkut anersaartornerup naappallakkiisoq, soorlu anersaartorneq eqqissisimasoq, illit tamarmik aallarnerfigalissinnaavasiuk.
Illit nammineq ullormut ingerlatseqqiit aamma pingaaruteqarpoq. Illit nammineq unnussaanissat ilanngukkit, ilaquttatilluunniit ikiorneqarnissaq qinnuiguk piffissanik aalajangersimasunik unnussaanissannut. Isumaginnittup nammineq isumannaalluarneq takuuk.
Apeqqutit nalinginnaasut
Soorunami ullormut ingerlatseqqiineq dementiaqarluni inummut iluaqutaasinnaava?
Ulloq naleqqiussimasoq taamaattumik aalajangiinernik allaalluinernillu annikinnerusumik pisoqartitsivoq, tamannalu dementiaqarluni inuuneqartut amerlasuut eqqissisimanartorsiorpaat. Alzheimer's Association nassuiaavoq ulloq pilersaarutaqarluartinneqarluni aalajangiisarnissaq annikinnerulluni, taamaattumillu timeqarnikkut soqutigisatit atornerusinnaallugit. Tamanna isumaginnittoq nammineq ulluni saqqummiussasaminik aaqqissuussinermilu iluaquttarpaa.
Ullormut gahunda sorliuna dementiaqarluni inummut pitsaassava?
Gahanda ataaseq nammineq naammassisinnaasoqanngilaq. Pitsaasoq iterumineq, nerisaqarneq sininnerlu piffissani assingusumik ingerlasariaqarpai, nammineq isumannaatsisoq inullu pitsaasinnerpaaffiani sulineq, silamiippallaarneq imaluunniit igalaaq eqqaaniilluni piffissaqartinneq, aammalu unnussaanissamut piffissaqartinneq. Inup inuuneera nalinginnaasumik qanoq ingerlagarsimanera aallaavigiuk.
Dementiaqarluni inuk ualikkut sinilersinnaava?
Sinigassaq naappallakkiisoq iluaqutaasinnaavoq, ingammik ualikkut nerereerluni. National Institute on Aging inassutigaa sininneq sivisooq ualikkullu nillerneq annikillisaartariaqartoq, qaqugukkut nukingajannerulerneq sininnermulluunniit amigaateqartinneq unnukkut naatsorsuunneqartinneq annertusisinnaammagu. Sininneq ajornartuinnartoq taanna iluartissavat nakorsamit oqaloqatigiinniaruk.
Ullormut ingerlatseqqiineq malinnaguungippat qanoq iliussaanga?
Massakkorpiaq unitsiguk kingusinnerusukkullu misileeqqiguk imaluunniit allaqqiullugu misiligiuk. Akerlerineq ima pilersinnaavoq nukingajallunilu, napparsimaluni, anniarluni imaluunniit piareersimanngikkalluni. Ullormut ingerlatseqqiineq ulloq ajornannginnerulersinniaralugu tassaavoq, taamaattumik akueriinnarlugu illersoruk pinngitsaalisarnagu.
Najoqqutat
Suliniaqatigiiffiit misissuinerillu quppernerup matuma toqqammavigisaasa innersuussutaat ilannguppavut. Quppernerup nutarterneqarnerani tamarmik misissorneqarput.
- Daily Care Plan · Alzheimer's Association
- Coping With Agitation, Aggression, and Sundowning in Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Adapting Activities for People With Alzheimer's Disease · National Institute on Aging
- Caregiver's Guide to Understanding Dementia Behaviors · Family Caregiver Alliance