Tembiapo óga pegua: jeporu demencia reheve

Heta tapicha oikovéva demencia reheve omba’apókuri heta ary óga oñangarekóvo, familia omongakuaávo térã peteĩ tendápe oñemba’apo porã hag̃ua. Ojejeruréramo chupe oipytyvõ hag̃ua tembiapo añetépe, ikatu he’i «nde reime gueteri ko rógape» peteĩ hendápe ambue tembiapo hetave ndaikatúiva. Ko kuatiarogue ohechauka mba’e tembiapo oñeha’ãva porãve, mba’éichapa oñemboguata, mba’éichapa oñemoambue mba’e iñambuévo, ha mba’éichapa oñangareko cocina ha ao ñemopotĩha rendápe.

Mba’érepa tembiapo ára ha ára oiko porã tembiapo ramo?

Tembiapo oiko porã ojekuaágui ha orekógui peteĩ mba’e hesakãva oñepyrũ hag̃ua. National Institute on Aging omombe’u mba’yrumýi ñemopotĩ, mesa ñembosako’i, ñetypei, ñemokã, kuatiañe’ẽ ñemohenda, ao ñemboja ha mba’e ojepurujeyva ñemohenda umi tembiapo ára ha ára ikatúva ovy’a tapichakuéra orekóva Alzheimer rehe apytépe. Alzheimer’s Association he’i tembiapo ha’eháicha mesa ñembosako’i ikatuha oipytyvõ pe tapichápe oñandu hag̃ua peteĩ mba’e tuicháva hógape.

Avei tembiapo oguereko hendive voi mba’érepa oñepyrũ. «Ikatúpa rembohéra che rehe ko toallakuérape?» ndahasýi oñembohovái hag̃ua «Reipotápa rejapo peteĩ tembiapo?» gui.

Mba’e tembiapo óga pegua oñeha’ãkuaa?

Eñepyrũ tembiapo pe tapicha ojapova’ekue reheve, upéi embojoja ikatúva ojapo ko’ág̃a rehe.

Ao ha yvyra ao

• Toalla ha ao ñemboja. Eme’ẽ chupe peteĩ ajaka ao michĩ ha plano reheve. Toalla ndahasýi: ndaipóri hendáicha vai oñemboja hag̃ua.
• Medias ñembojoaju. Emoĩ peteĩ aty oñembojehe’áva mesa ári. Joaju topa hasýramo ojehecha, eipuru mokõi térã mbohapy sa’y iñambuetéva año.
• Ñemomýi ha ñemohenda. Servilleta, almohada ao térã tembi’u ao ikatu oñemomýi ha oñemohenda. Kóva oiko porã upe rire, oñembojaramo heta tembiapo’ỹ.

Mesa ha cocina

• Mesa ñembosako’i. Emoĩ peteĩ mesa ñembosako’i techaukáramo ha eheja pe tapichápe ojapo haguéicha. Hetaitereíramo, eme’ẽ peteĩ mba’e peteĩteĩ: «Ko’ápe oĩ peteĩ tenedor peteĩteĩ plato-pe g̃uarã.»
• Cubierto ñemohenda. Embojehe’a tenedor, kuimbe ha cuchillo mantequilla ipotĩva peteĩ mba’yrúpe ha emohenda peteĩ tábla oñemboja’ỹvape. Eheja haimbe haimbe’ỹva okápe.
• Mba’yrumýi ñemokã. Plato plástico térã oñembyaíva’ỹva ha peteĩ ao ñanduti ombojapo ko tembiapo oĩporãva.
• Mesa térã mostrador ñemopotĩ. Peteĩ ao hykue ha peteĩ tenda mopotĩ. Alzheimer’s Association omombe’u oñeme’ẽkuaa peteĩ ao peteĩ tapicha oñepyrũramo omopotĩ mesa ipo reheve, omoambuévo peteĩ mba’e ojejapo kirirĩ peteĩ mba’e oikóva rehe.

Hóga jerére

• Ñemokã. Peteĩ ñemokãha ñanduti ha mbovymi tenda hatãva, ha’eháicha mesa michĩ térã aranduka renda.
• Kuatiañe’ẽ ñemohenda. Eme’ẽ kuatiañe’ẽ oñemondóva rei ha revista oñemohenda hag̃ua atykuérape: ñongatu, ojepurujey hag̃ua, oñemboja’o upe rire. Eñongatu kuatiañe’ẽ viru rehegua ha cheque ambue tendápe.
• Mba’e ojepurujeyva ñemohenda. Lata, botella ha kuatia ipotĩva mba’yrúpe iñambuévape.
• Ñetypei. Peteĩ escoba michĩ patio térã cocina yvýpe, opyta porãramo oñembo’y.
• Yvoty ñemongaru. Peteĩ regadera michĩ ha ivevúiva ha mbovymi yvoty ndahasýiva ojehupyty.

Tembi’u ñembosako’i oñema’ẽ porãva reheve

Tembi’u ñembosako’i ikatu ogueru jey ñeñandu porã ha hakuaitéva. NIA omombe’u ikatuha oñeheja pe tapichápe ombyaty mba’e oñeikotevẽva, oha’ã, ombojehe’a ha omono’õ, térã he’i ambuépe mba’éichapa oñembosako’i peteĩ tembi’u ohayhúva. Tembiapo porãva ha’e:

• verdura térã yva ñemopotĩ
• masa térã ensalada ro’ysã ñembojehe’a
• lechuga ñemboja’o
• pan tostado mantequilla ñemoĩ peteĩ cuchillo haimbe’ỹva reheve
• galleta masa ñemoĩ peteĩ bandejápe
• pizza ári mba’e ñemoĩ

Ñeha’ã hasýramo, Alzheimer’s Association omombe’u nde ikatuha rejapo pe ñeha’ã ha upéi eme’ẽ ambue tembiapo’ỹ, ha’eháicha ñembojehe’a.

Mba’éichapa amboguata tembiapo oiko porã hag̃ua?

1. Eiporavo ára ha aravo iporãva. Eiporavo pe aravo pe tapicha opytu’u ha opyta py’aguapývape jepi. Hetaitereípe g̃uarã kóva ha’e pyharevekue.
2. Emopotĩ pe tenda. Peteĩ tembiapo, peteĩ tenda, mba’eve ambue mesa ári.
3. Eipepirũ, ani emondo. «Ikatúpa rembohéra che rehe ko’ã mba’ére?» oiko porãve «Ko’ág̃a oñemboja ao.» gui.
4. Ehechauka peteĩha. Eñemboja peteĩ toalla mbeguekatu, upéi eme’ẽ ambue. Ñehechauka hesakãve ñemyesakãgui.
5. Eme’ẽ peteĩ tembiapo’ỹ peteĩteĩ. Heta ñembohape peteĩ jave ikatu omonguerái. Eha’ãrõ peteĩ tembiapo’ỹ opa mboyve emombe’u ambue.
6. Emba’apo oñondive. Pejapo peteĩ tembiapo oñondive oñandu peteĩ jekopyty, ndaha’éi oñema’ẽ hag̃ua.
7. Eñe’ẽ pe tembiapo rehe, ndaha’éi pe resultado rehe. «Ko’ãva imbykyporãiterei» térã «Emombe’umína chéve mba’éichapa reñongatuse ao renda» oñepyrũkuaa ñomongeta oha’ã’ỹre avavépe.

Mba’éichapa amoambue tembiapo ikatúva ojapo oñambuévo?

Ikatúva ojapo iñambue ára jave ha ára peteĩteĩme avei. Alzheimer’s Association omombe’u oñehasa hag̃ua tembiapo ndahasýivéva ha ojepojáva meme rehe oñakãrapu’ãvo pe mba’asy.

Ñema’ẽ avei ha’e ñepytyvõ. NIA he’i oĩ tapicha ovy’áva ojehechávo año, ha upéva ha’e peteĩ hendápe porã oñepytyvõ hag̃ua.

Mba’éichapa amboguata tembiapo óga pegua oĩporã hag̃ua?

Tekorosã oñemotenonde, cocina-pe hetave. Ñe’ẽtekuaa tekorosã rehegua Alzheimer ñangarekohára-pe g̃uarã NIA ome’ẽva omoinge:

• Eñongatu térã emboguýke mba’e pohãiva, detergente cápsula avei, ikatúva ojehecha mbujapéicha.
• Eñongatu haimbe, tijera ha tembipuru oñembotýva peteĩ tenda oñembotývape.
• Emoĩ tapa tekorosã ha peteĩ mba’e oñemboty ijeheguíva cocina-pe.
• Emoĩ marandu «Epyta» térã «Hakueterei» horno, tostadora ha plancha jerére, ani hag̃ua okái.
• Emoĩ y hakuha 120°F-pe omomichĩ hag̃ua pe oñehai haguã.
• Emboguýke yva japu ha imán hi’upyva tembi’u rehegua, ikatúva ojehecha hi’úva ramo.

Ambue tembiapo porã oipytyvõ avei:

• Epyta kotýpe ojepurúvo cocina, horno térã peteĩ tembipuru haimbe’ỹva.
• Eipuru plato oñembyaíva’ỹva oñemokã ha oñembosako’ívo mesa.
• Eñongatu yvy ipotĩ ha isỹi oñetypei térã oñemopotĩ aja.
• Pe tapicha oipurúva’ekue tembipuru, Alzheimer’s Association omombe’u oñemboguýkuaa mba’e ikatúva ombyai taller-gui, upéicha ikatu gueteri ojapo tembiapo oĩporãva, ha’eháicha yvyra ñemomýi.

Mba’épa oiko ojaporamo «vai»?

Eheja upéicha. Peteĩ toalla oñembojava mbohapy hendápe mokõi rendaguépe avei toalla oñembojava. Alzheimer’s Association he’i hesakãporã: pe tuichavéva ha’e oñeno oñondive ha pe tapicha oñandu oipytyvõha, ndaha’éi toalla oñemboja porãpa. Oĩramo mba’e tekotevẽ añetehápe oñemoĩporã jey, eha’ãrõ upe rire ha ejapo ohecha’ỹme.

Ñemoĩporã ko’ág̃a ikatu omoambue peteĩ tembiapo vy’águi peteĩ mandu’a mba’e okañyva reheguápe. «Aguyje, che pytyvõeterei» ha’e jepi pe oñe’ẽva’erã.

Araka’épa japytu’u va’erã?

Epyta térã ekambia rehecháramo oñemboyke, kane’õ térã ndohovéima. Japytu’u pya’e ha’e mba’e porã, ndaha’éi jejavy. Ikatu:

• ekambia peteĩ tembiapo’ỹ ndahasýivévape
• rehasa peteĩ mba’e opytu’úva gotyo, ha’eháicha purahéi térã peteĩ kafe
• eha’ã jey upe rire térã ambue árape
• eguapy hendive año

Pe tapicha he’íramo nahániri, ani emyanyhẽ. Ehecha mba’épa ejapóta he’íramo nahániri eikuaa hag̃ua mba’éichapa embohovái mbeguekatu.

Ambue mba’e ndahasýiva peteĩ aravo kirirĩme g̃uarã

Ndaikatúiramoguáicha ojapo tembiapo, ñemohenda ha ñembojoaju ikatu gueteri ojapo oñeguapývo. Sort Together oheja reheja ta’anga aty cocina térã yvotyty rendápe, ha Picture Pairs ha’e peteĩ ñembosarái joaju rehegua kirirĩ, ta’anga tuicháva reheve ha aravo’ỹre. Conversation Cards oguereko porandu juruja óga ha familia rehegua oiko porãva peteĩ kafe ndive opa rire pe tembiapo.

Eikotevẽvérõ pytyvõ emohenda hag̃ua tembiapo ára pukukue, ehecha ore ñembohape ára jeporu py’aguapýva rehegua. Eikotevẽvérõ ambue tembiporu peteĩteĩ etapa rehegua, ehecha tembiapo etapa mbytepegua.