iTaviqaravi kei na Qito me baleta na Alzheimer's

Ke dua na tamata o lomana e tiko vua na Alzheimer’s, o rairai sa raica ni so na ka e yali totolo ia so e se tiko ga. E rawa ni guilecava na qiri ena talevoni ena mataka oqo ia e se lagata rawa na vosa kece ni dua na sere, lobika na tauleni me vaka ga e dau cakava, se wasea na qito karata ka sega ni vakasamataka. Na itaviqaravi vinaka e yavutaki ena kila oqo e se tiko. Na tabana oqo e vakamacalataka na vuna, qai solia na vakasama me baleta na veiwasewase kei na qito wale ena vanua oqo e veiganiti.

E duidui beka na Alzheimer’s mai na mate guiguilecavi ni sa baleta na itaviqaravi?

E sega soti. Na mate guiguilecavi e vosa raraba, ka na mate ni Alzheimer’s e vu levu duadua kina: na Alzheimer’s Association e kaya ni 60 ki na 80 na pasede ni mate guiguilecavi e vakavuna. Voleka ni ka kece e volai me baleta na itaviqaravi ni mate guiguilecavi e yaga talega ki na Alzheimer’s, oka kina na neitou 101 na vakasama ni itaviqaravi.

Na ka e yaga me kilai na kena ituvaki ni veisau e dau yaco. Na National Institute on Aging e vakamacalataka ni Alzheimer’s e vakacacana taumada na tiki ni mona e baleta na nanuma, qai tarai muri na vosa, na vakasama kei na itovo ni veimaliwai. Na Alzheimer’s Association e kaya ni ivakatakilakila taumada e dau laurai na dredre ni nanuma na itukutuku vou. E duidui na tamata yadua, ka vuqa era tiko vei ira e sivia na dua na vu, ia na ituvaki oqo e vukea na ka e dau yaga.

Na mataqali itaviqaravi cava e veiganiti vinaka kei na Alzheimer’s?

Na itaviqaravi e vakararavi ki na kila makawa, e dau caka vakawasoma, e dau rawarawa cake mai na ka e gadrevi kina me vulici ka maroroi e dua na ka vou ena vakasama.

• Na kila e dau caka vakawasoma. Na Alzheimer’s Association e kaya ni dua na tamata e rawa ni se lagata na sere rawarawa e vulica ena piano ena gauna sa oti. Na culacula, na olo kau, na veiwaseyaki ni karata, na bukia na madrai kei na lobika isulu e tautauvata.
• Na sere makawa kei na ivakatagi e kilai. Vuqa era se kila na vosa kece ni sere mai na nodra gauna ni cauravou, na sere lotu kei na sere ni nodra vakamau. Raica na itaviqaravi ni ivakatagi.
• Na cakacaka ni veisiga e tiko na kena inaki. Na NIA e wilika na sava peleti, na tuvana na teveli, na veiwasei ni sokeni kei na lobika isulu me itaviqaravi era rawa ni marautaka. Na nanuma ni yaga e bibi.
• Na kila lesu ka sega ni nanuma vakataki koya. Na dusia na iyaloyalo e veidonui e rawarawa cake mai na tukuna na kena yaca mai na nanuma. Oqo na vuna e vinaka cake kina na qito iyaloyalo ke rairai kece na ka mai na tarogusuva.
• Na veika e rogoci se raici. Na tarai, na iboi, na katakata, na kena itovo kei na rorogo e se bibi ga ni sa dredre na vosa. Raica na itaviqaravi ni veika e rogoci se raici.

Na ka e dau sega ni rawarawa: na ka e tiko na kaloko, na lawa vou me vulici, e vuqa na ikalawa me nanumi, se na taro e vakatovolea na nanuma, me vaka na “O nanuma beka o cei oqo?” Na ka oqori e kauta na tiki dredre ni Alzheimer’s ki liu.

iTaviqaravi me baleta na itekitekivu ni iwasewase ni Alzheimer’s

Ena itekitekivu ni iwasewase, na Alzheimer’s Association e kaya ni dua na tamata e rawa ni se draiva, cakacaka ka vakaitavi ena itaviqaravi ni veimaliwai, ia e raica na guiguilecavi lalai me vaka na guilecava na vosa e kilai se na vanua ni veika. Na sala vinaka duadua na cakacaka vata: taroga na ka e via tomana ka na veivuke cava e vinakata.

1. Tomana na ka e dau taleitaka. Golf, bridge, culacula, matasere kei na ilawalawa ni lotu, kei na veisau lalai me vaka na ilawalawa lailai kei na gauna vakacegu.
2. Qitotaka na qito karata kei na qito ni teveli e kilai. Na Alzheimer’s Foundation of America e wilika na trivia, na vakasaqara vosa, na qito karata kei na qito ni teveli me baleta na itekitekivu ni iwasewase. Qito me timi ke tekivu me veivakasosataki na wiliki ni maka, se biuta sara na maka.
3. Vakasaqa vata. Laiva me cicivaka e dua na ivakarau ni kakana e kila vinaka, ia o iko mo wiliwili na ikalawa.
4. Tekivuna e dua na cakacaka ni italanoa ni bula. iYaloyalo, ivakarau ni kakana kei na italanoa ena dua na scrapbook e liutaka. Raica na itaviqaravi ni nanuma lesu.
5. Lako yani ki tautuba. Ki na vale ni kana e taleitaka ena dua na gauna vakacegu, ki na valeniyaya ni tukutuku makawa me dua na sikovi lekaleka, se taubale ena paaka.
6. Tovolea na puzzle e digitaka. Na crossword e levu na matanivola, na vakasaqara vosa kei na jigsaw. Raica na puzzle me baleta na mate guiguilecavi.

Eso tale na vakasama: itaviqaravi ena itekitekivu ni iwasewase.

iTaviqaravi me baleta na loma ni iwasewase ni Alzheimer’s

Na Alzheimer’s Association e vakamacalataka na loma ni iwasewase me dau balavu duadua, ka rawa ni vo e vica vata na yabaki. Na vosa e veicurumaki, na rarawa e dau yaco totolo, ka na tamata e gadreva e levu cake na qaravi. Na Alzheimer’s Foundation of America e kuria ni vuqa era gadreva na veivuke me tekivu se tomana na itaviqaravi. Na nomu itavi e veisau ki na vakarautaki ni veika, na vakaraitaki ka sega ni vakamacalataka wale, kei na taura na tiki dredre.

1. Lobika, veiwaseya ka veidonuiya. Tauleni, sokeni, iyaya ni kana, batani me vaka na roka. Cakacaka dina, e caka vata.
2. Lagasere ka toso vata kei na ivakatagi. Qiqi, yavala se danisi ena valenisili. Tekivu lagasere o iko ka laiva me curu mai.
3. Raica vata na albamu ni iyaloyalo. Vakamacalataka na ka o raica ka sureta na italanoa: “Sa totoka na motoka oqori. Talanoataka mada vei au.” Vakadonuya na yaca cava ga e vakayagataka.
4. Qitotaka na qito iyaloyalo rawarawa. Picture pairs kei na va ki na ono na tile ka laivi na iyaloyalo me rairai, se Find the same kei na rua se tolu na digidigi.
5. Vakacavara na vosa kilai. “An apple a day keeps the…” Na vosa kilai e vulici vakadede e dau rawarawa. Tovolea Finish the saying, e rawa ni vakaraitaki kina na icavacava ena dua ga na tara.
6. Suvuya ka qarava na kau. Na kau ena loma ni vale se ena were cere, kei na tavaya lailai ni wai.
7. Caka e dua na qito veidonui mai na iyaloyalo ni matavuvale. Photo pairs e vakayagataka na iyaloyalo o digitaka ena nomu misini, ka sega ni biu mai kina.

Eso tale na vakasama: itaviqaravi ena loma ni iwasewase.

iTaviqaravi me baleta na iotioti ni iwasewase ni Alzheimer’s

Ena iotioti ni iwasewase, na Alzheimer’s Association e kaya ni tamata era yali na nodra rawa ni sauma lesu na veika e vakavolivoliti ira kei na tomana na veitalanoa, ia era rawa ni se cavuta eso na vosa se malanivosa. Na itaviqaravi ena gauna oqo e kena ibalebale na vakacegui kei na veiwekani, e kau yani ki na vanua e vakacegu tiko kina na tamata.

1. Vakatagitaka na sere e taleitaka vakamalua, ka sega na retioyaloyalo me veiqati.
2. Solia e dua na masaji malumu ni liga kei na waiwai e tiko na iboi e taleitaka.
3. Solia na ka malumu me taura: isulu katakata, isulu malumu, se vatu mamare.
4. Wiliwili vakadomoilevu na same, na serekali se dua na italanoa e kilai. Na kena itovo e bibi cake mai na kena ibalebale.
5. Tiko e tautuba ena ruku, se volekata na katubaleka me sarava na manumanu vuka.
6. Raica vata e dua na iyaloyalo levu. E dua na senikau se koli e sinai na sikirini ni tablet, ka o iko mo tukuna na ka o raica.

Eso tale na vakasama: itaviqaravi ena iotioti ni iwasewase.

Na qito cava e yaga me baleta e dua e tiko vua na Alzheimer’s?

Digitaka na qito e sega ni dua na ka e rawa ni druka kina. Na qito kece ena vanua oqo e wale, e cici ena barausa ka sega na iwiliwili ni gauna, na maka se na sainitaki.

Me baleta na tiko vata, na levu ni veivuke, kei na gauna me cegu kina, wilika na sala ni qito vata kei e dua e tiko vua na mate guiguilecavi. Ke o vakasamataka na “qito ni nanuma”, raica na qito ni nanuma me baleti ira na qase era tiko vua na mate guiguilecavi.

Na sala me vakarawarawataka kina e dua ga na itaviqaravi

Na ivakasala ni NIA e yaco ki na vica na ivakarau: veiganitiya na itaviqaravi kei na ka e rawa ni cakava na tamata, vukei koya me tekivu, vakaraica na rarawa, vakadeitaka ni vakila na rawaka, ka laiva me sarasara ga ke oya e taleitaka.

• Digitaka na gauna ena siga e vinaka cake kina vua, ka vakalekalekataka na gauna.
• Vakarautaka kece na ka taumada mo rawa ni tekivu totolo.
• Sureti, kua ni vakaroti. “O rawa ni vukei au mada?” e vinaka cake mai na “Sa gauna ni itaviqaravi.”
• Cakava o iko na imatai ni ikalawa ka laiva me curu mai.
• Solia e dua ga na ikalawa kei na dua ga na digidigi ena dua na gauna.
• Laiva me caka ena nona sala. Na tauleni e sega ni tautauvata e vinaka ga.
• Cegu ni se marau tiko. Na tinia vakatotolo e macala vinaka, e sega ni druka. Ke bese, raica ni dua e tiko vua na mate guiguilecavi e kaya e sega.

Na Alzheimer’s Association e kaya vakamatata: vakanamata ki na marau, ka sega ni ki na rawaka.