အယ်လ်ဇိုင်းမားရှိသူများအတွက် လှုပ်ရှားမှုနဲ့ ဂိမ်းများ

သင်ချစ်တဲ့သူတစ်ဦးမှာ အယ်လ်ဇိုင်းမားရှိရင် တချို့အရာတွေက မြန်မြန်ပျောက်သွားပြီး တချို့ကတော့ ကျန်နေတတ်တာကို သင် သတိပြုမိပြီးသား ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီနေ့မနက် ဖုန်းခေါ်တာကို မမှတ်မိတော့ပေမယ့် ဘုရားဝတ်ပြုသီချင်းတစ်ပုဒ်ကို စကားလုံးတိုင်း ဆိုနိုင်သေးတာ၊ လက်ကိုင်ပဝါကို အမြဲလုပ်နေကျလို့ ခေါက်နိုင်သေးတာ ဒါမှမဟုတ် ဖဲကို စဉ်းစားမနေဘဲ ဖြန့်ဝေနိုင်သေးတာမျိုးပါ။ ကောင်းတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေကို အဲဒီကျန်နေတဲ့ အရည်အချင်းတွေပေါ်မှာ တည်ဆောက်ပါတယ်။ ဒီစာမျက်နှာက ဘာကြောင့်လဲဆိုတာ ရှင်းပြပြီး အဆင့်တစ်ခုချင်းစီအတွက် စိတ်ကူးတွေနဲ့ သင့်တော်တဲ့ ဒီဝဘ်ဆိုက်ပေါ်က အခမဲ့ဂိမ်းတွေကို ပေးထားပါတယ်။

လှုပ်ရှားမှုကိစ္စမှာ အယ်လ်ဇိုင်းမားက ဒီမန်ရှားနဲ့ ကွာသလား။

သိပ်မကွာပါဘူး။ ဒီမန်ရှားက ခြုံငုံခေါ်ဝေါ်ပုံဖြစ်ပြီး အယ်လ်ဇိုင်းမားရောဂါက ဒီမန်ရှားရဲ့ အဖြစ်များဆုံး အကြောင်းရင်းပါ၊ Alzheimer’s Association က ဒီမန်ရှားဖြစ်ရပ်တွေရဲ့ 60 မှ 80 ရာခိုင်နှုန်း ဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ ဒီမန်ရှားအတွက် လှုပ်ရှားမှုတွေအကြောင်း ရေးထားတာ အားလုံးလိုလို အယ်လ်ဇိုင်းမားမှာလည်း သက်ဆိုင်ပြီး ကျွန်ုပ်တို့ရဲ့ လှုပ်ရှားမှု စိတ်ကူး 101 ခု လည်း ပါဝင်ပါတယ်။

သိထားရင် အသုံးဝင်တာက ပြောင်းလဲမှုရဲ့ ပုံမှန်အစဉ်ပါ။ National Institute on Aging က အယ်လ်ဇိုင်းမားက မှတ်ဉာဏ်နဲ့ဆိုင်တဲ့ ဦးနှောက်အစိတ်အပိုင်းတွေကို အရင်ထိခိုက်ပြီး နောက်မှ ဘာသာစကား၊ ဆင်ခြင်တုံတရားနဲ့ လူမှုရေးအပြုအမူကို ထိခိုက်တယ်လို့ ရှင်းပြပါတယ်။ Alzheimer’s Association က အစောပိုင်းမှာ အဖြစ်များဆုံးလက္ခဏာက အသစ်သင်ထားတဲ့ အချက်အလက်ကို မှတ်မိဖို့ ခက်ခဲခြင်းလို့ ပြောပါတယ်။ လူတိုင်း မတူပါဘူး၊ အကြောင်းရင်း ရောနေသူတွေလည်း များပါတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဒီပုံစံက ဘာတွေ အလုပ်ဖြစ်တတ်သလဲဆိုတာကို ပုံဖော်ပေးပါတယ်။

အယ်လ်ဇိုင်းမားနဲ့ ဘယ်လိုလှုပ်ရှားမှုမျိုး အသင့်တော်ဆုံးလဲ။

အသစ်တစ်ခု သင်ပြီး စိတ်ထဲမှာ ထိန်းထားရတာထက် အရင်ကတည်းက ကျွမ်းကျင်ပြီးသား အသိပညာကို အားထားတဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေက များသောအားဖြင့် ပိုချောမွေ့ပါတယ်။

• ကြာကြာလုပ်လာခဲ့တဲ့ အရည်အချင်းများ။ Alzheimer’s Association က နှစ်များစွာအကြာက စန္ဒယားမှာ သင်ထားတဲ့ ရိုးရှင်းတဲ့ သီချင်းတွေကို လူတစ်ဦးက ဆက်တီးနိုင်သေးတယ်လို့ ဖော်ပြပါတယ်။ ချည်ထိုးခြင်း၊ သစ်သားကို သံပတ်တိုက်ခြင်း၊ ဖဲရောနှောခြင်း၊ ဂျုံမှုန့်ညှစ်နယ်ခြင်းနဲ့ အဝတ်ခေါက်ခြင်းတွေလည်း အလားတူပါ။
• ဟောင်းတဲ့သီချင်းနဲ့ ရင်းနှီးတဲ့ဂီတ။ လူအများက ဆယ်ကျော်သက်နဲ့ နှစ်ဆယ်ကျော်အရွယ်က သီချင်းတွေ၊ ဘုရားဝတ်ပြုသီချင်းတွေနဲ့ မင်္ဂလာဆောင်က သီချင်းတွေကို စကားလုံးတိုင်း ဆက်သိနေပါသေးတယ်။ ဂီတလှုပ်ရှားမှုများ ကို ကြည့်ပါ။
• ရည်ရွယ်ချက်ရှိတဲ့ နေ့စဉ်အလုပ်များ။ NIA က ပန်းကန်ဆေးခြင်း၊ စားပွဲပြင်ခြင်း၊ ခြေအိတ်စီခြင်းနဲ့ အဝတ်ခေါက်ခြင်းတို့ကို လူတွေ နှစ်သက်နိုင်တဲ့ လှုပ်ရှားမှုတွေအဖြစ် ဖော်ပြပါတယ်။ အသုံးဝင်တယ်လို့ ခံစားရခြင်းက အရေးကြီးပါတယ်။
• ပြန်ပြောတာထက် မှတ်မိခြင်း။ တူတဲ့ပုံကို ညွှန်ပြတာက မှတ်ဉာဏ်ထဲကနေ နာမည်ပြောတာထက် ပိုလွယ်ပါတယ်။ အားလုံးကို မြင်နေရတဲ့ ပုံဂိမ်းတွေက စာမေးပွဲမေးခွန်းတွေထက် ပိုအလုပ်ဖြစ်တာ ဒါကြောင့်ပါ။
• အာရုံငါးပါး။ အထိအတွေ့၊ အနံ့၊ ကြင်နာမှုနွေးထွေးမှု၊ အရသာနဲ့ အသံတို့က စကားလုံးတွေ ခက်လာပြီးနောက်ပိုင်းမှာတောင် အဓိပ္ပာယ်ရှိနေဆဲပါ။ အာရုံခံလှုပ်ရှားမှုများ ကို ကြည့်ပါ။

ပိုမအောင်မြင်တတ်တာတွေကတော့ နာရီပါတာ၊ သင်ရမယ့် စည်းမျဉ်းသစ်တွေပါတာ၊ မှတ်ထားရမယ့် အဆင့်များတာ ဒါမှမဟုတ် “ဒါဘယ်သူလဲ မှတ်မိလား” လိုမျိုး မှတ်ဉာဏ်ကို စစ်ဆေးတဲ့ မေးခွန်းတွေပါ။ အဲဒါတွေက အယ်လ်ဇိုင်းမားရဲ့ အခက်ခဲဆုံးအပိုင်းကို အရှေ့တန်းတင်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

အစောပိုင်းအဆင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားအတွက် လှုပ်ရှားမှုများ

အစောပိုင်းအဆင့်မှာ Alzheimer’s Association က လူတစ်ဦးက ကားမောင်း၊ အလုပ်လုပ်နဲ့ လူမှုလှုပ်ရှားမှုတွေမှာ ပါဝင်နိုင်ဆဲဖြစ်ပြီး ရင်းနှီးတဲ့စကားလုံးတွေ ဒါမှမဟုတ် ပစ္စည်းထားရာကို မေ့တာလို မှတ်ဉာဏ်လွတ်ချော်မှုတွေကို သတိပြုမိနိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အကောင်းဆုံးချဉ်းကပ်ပုံက ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ခြင်းပါ၊ သူ ဘာတွေ ဆက်လုပ်ချင်လဲ၊ ဘယ်လိုအကူအညီ လိုချင်လဲ မေးပါ။

1. ရှိပြီးသား ဝါသနာတွေကို ဆက်လုပ်ပါ။ ဂေါက်၊ ဘရစ်ဖဲ၊ စောင်ချုပ်ခြင်း၊ သံပြိုင်အဖွဲ့နဲ့ ဘုရားကျောင်းအုပ်စုတွေကို အုပ်စုသေးသေးနဲ့ ပိုတိတ်ဆိတ်တဲ့အချိန်လို အနည်းငယ်ညှိနှိုင်းပြီး ဆက်လုပ်ပါ။
2. ရင်းနှီးတဲ့ ဖဲနဲ့ ဘုတ်ဂိမ်းတွေ ကစားပါ။ Alzheimer’s Foundation of America က အစောပိုင်းအဆင့်အတွက် မေးခွန်းပွဲ၊ စကားလုံးရှာဂိမ်း၊ ဖဲဂိမ်းနဲ့ ဘုတ်ဂိမ်းတွေကို ဖော်ပြပါတယ်။ ရမှတ်မှတ်တာက သူ့ကို စိတ်ပျက်စေလာရင် အဖွဲ့လိုက်ကစားပါ ဒါမှမဟုတ် ရမှတ်ကို လုံးဝဖယ်ထားပါ။
3. အတူချက်ပြုတ်ပါ။ အလွတ်ရနေတဲ့ ချက်နည်းတစ်ခုကို သူ ဦးဆောင်ပါစေ၊ အဆင့်တွေ ဖတ်ပေးတာကို သင်လုပ်ပါ။
4. ဘဝဇာတ်လမ်းစီမံကိန်း စတင်ပါ။ သူ ဦးဆောင်တဲ့ မှတ်တမ်းစာအုပ်ထဲမှာ ဓာတ်ပုံ၊ ချက်နည်းနဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေပါ။ အမှတ်တရပြန်ပြောင်းပြောဆိုခြင်း လှုပ်ရှားမှုများ ကို ကြည့်ပါ။
5. အပြင်ထွက်ပါ။ လူရှင်းတဲ့အချိန်မှာ အကြိုက်ဆုံးစားသောက်ဆိုင်၊ ခဏတာလည်ပတ်ဖို့ ပြတိုက်၊ ပန်းခြံထဲမှာ လမ်းလျှောက်ခြင်းတို့ပါ။
6. သူရွေးတဲ့ ပဟေဠိတွေ စမ်းပါ။ စာလုံးကြီး စကားလုံးဖြည့်ပဟေဠိ၊ စကားလုံးရှာဂိမ်းနဲ့ ပဟေဠိပုံအပိုင်းဖြည့်တွေပါ။ ဒီမန်ရှားအတွက် ပဟေဠိများ ကို ကြည့်ပါ။

နောက်ထပ်စိတ်ကူးများ: အစောပိုင်းအဆင့် လှုပ်ရှားမှုများ။

အလယ်ပိုင်းအဆင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားအတွက် လှုပ်ရှားမှုများ

Alzheimer’s Association က အလယ်ပိုင်းအဆင့်ကို များသောအားဖြင့် အကြာဆုံးအဆင့်လို့ ဖော်ပြပြီး နှစ်များစွာ ကြာနိုင်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ စကားလုံးတွေ ရောထွေးလာပြီး စိတ်ပျက်မှု ပိုလွယ်လာကာ ပိုပြီးစောင့်ရှောက်မှု လိုလာပါတယ်။ Alzheimer’s Foundation of America က လူအများက လှုပ်ရှားမှုတစ်ခုကို စတင်ဖို့ ဒါမှမဟုတ် ဆက်လုပ်ဖို့ အကူအညီ လိုတယ်လို့ ထပ်ပြောပါတယ်။ သင့်အခန်းကဏ္ဍက အရာတွေကို ပြင်ဆင်ပေးတာ၊ ရှင်းပြတာထက် လုပ်ပြတာနဲ့ ခက်တဲ့အပိုင်းတွေကို ယူလုပ်ပေးတာဆီ ပြောင်းလာပါတယ်။

1. ခေါက်ပါ၊ ခွဲပါ၊ တွဲပါ။ လက်ကိုင်ပဝါ၊ ခြေအိတ်၊ ဇွန်းခက်ရင်းနဲ့ ခလုတ်တွေကို အရောင်အလိုက်ပါ။ တကယ့်အလုပ်တွေကို ဘေးချင်းကပ်ပြီး လုပ်ပါ။
2. ဂီတနဲ့အတူ သီချင်းဆိုပြီး လှုပ်ရှားပါ။ လက်ခုပ်တီးပါ၊ ယိမ်းပါ ဒါမှမဟုတ် မီးဖိုချောင်ထဲမှာ ကပါ။ ကိုယ်တိုင် စဆိုပြီး သူ ပါလာပါစေ။
3. ဓာတ်ပုံအယ်လ်ဘမ်တွေ လှန်ကြည့်ပါ။ မြင်ရတာကို ဖော်ပြပြီး ဇာတ်လမ်းတွေ ဖိတ်ခေါ်ပါ: “ဘယ်လောက်လှတဲ့ ကားလဲ။ အဲဒါအကြောင်း ပြောပြပါဦး။” သူသုံးတဲ့ နာမည်တွေကို လိုက်လျောပါ။
4. ရိုးရှင်းတဲ့ ပုံဂိမ်းတွေ ကစားပါ။ ကွက်လေးကွက်မှ ခြောက်ကွက်နဲ့ ပုံတွေ ဖွင့်ထားတဲ့ ပုံတွဲ ဒါမှမဟုတ် ရွေးစရာနှစ်ခု သုံးခုပဲရှိတဲ့ တူတာရှာပါ။
5. ရင်းနှီးတဲ့ စကားပုံတွေ အဆုံးသတ်ပါ။ “တစ်နေ့ကို ပန်းသီးတစ်လုံးစားရင်…” လို အရင်ကတည်းက သင်ထားတဲ့ စကားပုံတွေက မကြာခဏ လွယ်လွယ်ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ တစ်ချက်နှိပ်ရုံနဲ့ အဆုံးသတ်ကို ပြလို့ရတဲ့ စကားပုံ အဆုံးသတ်ပါ ကို စမ်းကြည့်ပါ။
6. ရေလောင်းပြီး အပင်စောင့်ရှောက်ပါ။ အိမ်တွင်းအိုးအပင်တွေ ဒါမှမဟုတ် မြေကွက်မြင့်တစ်ခုကို ရေလောင်းအိုးသေးသေးနဲ့ပါ။
7. မိသားစုဓာတ်ပုံတွေနဲ့ တွဲဂိမ်းလုပ်ပါ။ ဓာတ်ပုံတွဲ က သင်ရွေးတဲ့ ပုံတွေကို သင့်ကိရိယာပေါ်မှာပဲ သုံးပြီး ပုံတွေ ဘယ်တော့မှ အဲဒီကနေ မထွက်ပါဘူး။

နောက်ထပ်စိတ်ကူးများ: အလယ်ပိုင်းအဆင့် လှုပ်ရှားမှုများ။

နောက်ပိုင်းအဆင့် အယ်လ်ဇိုင်းမားအတွက် လှုပ်ရှားမှုများ

နောက်ပိုင်းအဆင့်မှာ Alzheimer’s Association က လူတွေဟာ ပတ်ဝန်းကျင်ကို တုံ့ပြန်နိုင်စွမ်းနဲ့ စကားပြောနိုင်စွမ်း ဆုံးရှုံးကြပေမယ့် စကားလုံးတွေ ဒါမှမဟုတ် စကားစုတွေ ဆိုနိုင်ဆဲဖြစ်တယ်လို့ ပြောပါတယ်။ အခု လှုပ်ရှားမှုက သူ အနားယူနေတဲ့နေရာကို ယူလာပေးတဲ့ သက်တောင့်သက်သာမှုနဲ့ ချိတ်ဆက်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

1. အကြိုက်ဆုံး ဂီတကို တီဗီနဲ့ မပြိုင်ဘဲ တိုးတိုးဖွင့်ပေးပါ။
2. သူကြိုက်တဲ့ အနံ့ရှိတဲ့ လိုရှင်းနဲ့ လက်ကို နှိပ်ပေးပါ။
3. ကိုင်ထားဖို့ ပျော့ပျောင်းတဲ့ အရာတွေ ပေးပါ: နွေးတဲ့စောင်၊ ပျော့တဲ့ ပိတ်အထည်ဒါမှမဟုတ် ချောမွေ့တဲ့ ကျောက်တုံးတစ်ခု။
4. ဆုတောင်းစာ၊ ကဗျာ ဒါမှမဟုတ် ရင်းနှီးတဲ့ ဇာတ်လမ်းကို အသံထွက်ဖတ်ပြပါ။ အဓိပ္ပာယ်ထက် အသံစည်းချက်က ပိုအရေးကြီးပါတယ်။
5. အရိပ်ထဲမှာ အပြင်ထိုင်ပါ ဒါမှမဟုတ် ငှက်တွေကြည့်လို့ရတဲ့ ပြတင်းပေါက်ဘေးမှာ ထိုင်ပါ။
6. ပုံကြီးတစ်ပုံကို အတူကြည့်ပါ။ တက်ဘလက်ဖန်သားပြင်ကို ဖြည့်နေတဲ့ နေကြာပန်း ဒါမှမဟုတ် ခွေးတစ်ကောင်ကို သင်မြင်တာကို ပြောပြပါ။

နောက်ထပ်စိတ်ကူးများ: နောက်ပိုင်းအဆင့် လှုပ်ရှားမှုများ။

အယ်လ်ဇိုင်းမားရှိသူအတွက် ဘယ်ဂိမ်းတွေ အလုပ်ဖြစ်သလဲ။

ဘာကိုမှ မှားလို့မရတဲ့ ဂိမ်းတွေကို ရွေးပါ။ ဒီဝဘ်ဆိုက်ပေါ်က ဂိမ်းတိုင်းက အခမဲ့ဖြစ်ပြီး ဘရောက်ဇာထဲမှာ ကစားရပြီး အချိန်ကိုက်၊ ရမှတ်၊ စာရင်းသွင်းစရာ မရှိပါဘူး။

အတူ ဘယ်လိုထိုင်မလဲ၊ ဘယ်လောက်ကူမလဲ၊ ဘယ်အချိန် ရပ်မလဲဆိုတာအတွက် ဒီမန်ရှားရှိသူနဲ့ ဂိမ်းတွေ ဘယ်လိုကစားမလဲ ကို ဖတ်ပါ။ “မှတ်ဉာဏ်ဂိမ်းတွေ” အကြောင်း သိချင်ရင် ဒီမန်ရှားရှိသက်ကြီးရွယ်အိုများအတွက် မှတ်ဉာဏ်ဂိမ်းများ ကို ကြည့်ပါ။

လှုပ်ရှားမှုမှန်သမျှကို ပိုလွယ်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ

NIA ရဲ့ အကြံပေးချက်ကို အကျဉ်းချုပ်ရင် အလေ့အကျင့်အနည်းငယ်ပါ: လှုပ်ရှားမှုကို သူလုပ်နိုင်တာနဲ့ ကိုက်ညီအောင်လုပ်ပါ၊ စတင်ဖို့ ကူညီပါ၊ စိတ်ပျက်မှုကို စောင့်ကြည့်ပါ၊ သူ အောင်မြင်တယ်လို့ ခံစားရအောင် လုပ်ပါ၊ ကြည့်နေရုံကို နှစ်သက်ရင် ကြည့်ခွင့်ပေးပါ။

• သူ အကောင်းဆုံးဖြစ်တဲ့ နေ့ရဲ့အချိန်ကို ရွေးပါ၊ အကြိမ်တိုတိုပဲ လုပ်ပါ။
• အရာအားလုံးကို အရင်ချထားပါ ဒါမှ ချက်ချင်း စလို့ရပါမယ်။
• ညွှန်ကြားတာမဟုတ်ဘဲ ဖိတ်ခေါ်ပါ။ “လှုပ်ရှားမှုလုပ်ချိန်ပြီ” ထက် “လက်တစ်ဖက်လောက် ကူပေးနိုင်မလား” က ပိုအလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။
• ပထမအဆင့်ကို ကိုယ်တိုင်လုပ်ပြီး သူ ပါလာပါစေ။
• တစ်ကြိမ်တစ်ဆင့်နဲ့ တစ်ခုတည်းရွေးချယ်စရာကိုသာ ကမ်းလှမ်းပါ။
• သူ့ဟန်အတိုင်း လုပ်ပါစေ။ စောင်းနေတဲ့ လက်ကိုင်ပဝါတွေက ကိစ္စမရှိပါဘူး။
• ပျော်နေတုန်း ရပ်ပါ။ စောစောရပ်တာက ကောင်းတဲ့ရလဒ်ပါ၊ ကျရှုံးတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သူ မလုပ်ဘူးဆိုရင် ဒီမန်ရှားရှိသူက မလုပ်ဘူးလို့ ပြောရင် ကို ကြည့်ပါ။

Alzheimer’s Association က ရိုးရိုးလေး ပြောထားပါတယ်: အောင်မြင်မှုမဟုတ်ဘဲ ပျော်ရွှင်မှုကို အာရုံစိုက်ပါ။